TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 4(39).2010
151
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CẤU HÌNH RƠLE SA THẢI PHỤ TẢI CHO
TRẠM BIẾN ÁP 110KV ĐĂKMIL
A STUDY ON THE BUILDING OF CONFIRGURATION FOR UNDER
FREQUENCY RELAYS IN ĐĂKMIL 110KV SUBSTATION
Lê Kim Hùng
Đại học Đà Nẵng
Vũ Phan Huấn
Công ty thí nghiệm điện Miền Trung
TÓM TẮT
Rơle sa thải phụ tải theo tần số có khả năng tích hợp các chức năng bảo vệ tần số và
điện áp nhằm đảm bảo độ ổn định trong hệ thống điện bằng cách sa thải phụ tải hoặc cô lập
lưới điện cục bộ trong điều kiện kém tần và quá áp. Hiện nay, rơle tần số được lắp đặt tại các
trạm biến áp và sa thải tải theo từng lượng công suất nhỏ, giúp cho tần số và điện áp lưới điện
khôi phục lại trạng thái làm việc bình thường.
Bài báo tập trung vào trình bày sơ đồ ứng dụng chức năng sa thải phụ tải mới dựa trên
nguyên lý truyền thống sa thải tải, cho phép cắt các ngăn lộ theo từng cấp tần số, bắt đầu từ
việc kiểm tra đấu nối nhị thứ, đến cài đặt thông số chỉnh định và cấu hình rơle trên phần mềm
chuyên dụng giao tiếp rơle Micom Studio. Cuối cùng là ứng dụng sơ đồ sa thải phụ tải bằng
rơle Areva P142 tại Trạm biến áp 110kV ĐăkMil.
ABSTRACT
The numerical load-shedding and frequency relay is a special protection system
providing frequency and voltage protection for controlling the power system stability. It sheds
loads or isolates grid islands under the condition of under-frequency and over-voltage. In this
article, the implication is that frequency relays can be installed in many distribution substations
and can control relatively small blocks of load and it can bring voltage and frequency back to
normal operation.
This paper also proposes a new under-frequency automatic load-shedding scheme based
on the nature of the loads shed that can be usually controlled only by tripping feeders at the
distribution level frequency. Initially, the tester checks cables in secondary drawing. After that, the
Micom Studio software can be used for settings and configurations for relay. Finally, the load-
shedding scheme can be tested on the Areva relay P142 at 110kV Substation of Dakmil.
1. Đặt vấn đề
Tần số là một trong những tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng điện năng. Tốc độ
quay và công suất làm việc của các động cơ đồng bộ và không đồng bộ phụ thuộc vào
tần số của dòng xoay chiều. Khi tần số giảm thì công suất của chúng cũng bị giảm thấp.
Tần số tăng cao dẫn đến sự tiêu hao năng lượng quá mức [1]. Ngoài ra, tần số còn ảnh
hưởng đến sự làm việc tin cậy của rơle. Ví dụ kiểm tra giá trị tác động của quá dòng
chạm đất cấp 1 (IE> = 0,4A) của rơle 7SJ612 ngăn lộ 432 tại Trạm biến áp 110kV Điện
Nam - Điện Ngọc bằng hợp bộ thí nghiệm nhị thứ CMC256 cho thấy, tại thời điểm tần
số lưới (fL) vượt quá 55Hz hoặc giảm thấp hơn 45Hz và có sự cố trên đường dây, rơle sẽ
không tác động cắt máy cắt 432. Tại thời điểm fL = 45Hz thì giá trị dòng tác động nằm
ngoài sai số cho phép của nhà chế tạo (xem hình vẽ 1). Do vậy, fL luôn được giữ ở định
mức là 50 Hz ± 0,1Hz (đối với hệ thống điện Việt Nam).
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 4(39).2010
152
Hiện nay, nguồn điện cả nước đang bị thiếu hụt nghiêm trọng do phụ tải tăng
nhiều mà nguồn nuớc tại các nhà máy thủy điện xuống thấp, có quá ít nhà máy điện mới
được đưa vào vận hành và một số nhà máy điện lớn bị sự cố đang phải ngưng hoạt động
để sửa chữa. Do đó, EVN đã tiến hành giảm cung cấp điện cục bộ một số khu vực khi
hệ thống điện truyền tải bị quá tải dựa theo kết quả đánh giá an ninh hệ thống điện, hoặc
khi tỷ lệ dự phòng công suất hệ thống điện theo tuần nhỏ hơn 5%... cũng như ngừng,
giảm cung cấp điện khẩn cấp khi tần số của hệ thống điện giảm thấp dưới ngưỡng quy
định bằng rơle sa thải phụ tải theo tần số (F81). Cho nên, để triển khai ứng dụng rơle số
F81 được hiệu quả trong quá trình thí nghiệm và vận hành là rất cần thiết.
a. Dòng tác động 400mA tại tần số 50Hz b. Dòng tác động 388mA tại tần số 45Hz
Hình 1. Bản ghi sự cố dòng sự cố trên rơle 7SJ612 bằng phần mềm SIGRA 4.4
2. Nguyên lý chức năng sa thải phụ tải theo tần số
Sơ đồ sa thải phụ tải đơn giản nhất là 1 cấp tần số có f1 = 47,4; t = 10s. Tuy
nhiên, phụ tải tiêu thụ điện trong lưới có cấp độ ưu tiên khác nhau, nên việc sử dụng
rơle sa thải phụ tải có số lượng cấp tần số sa thải phụ tải từ 2 đến 4 cấp là phổ biến nhất.
Trên hình 2 trình bày sơ đồ nguyên lý sa thải phụ tải theo tần số sử dụng rơle Areva
P921 đặt tại ngăn lộ thanh cái TU C41 của Trạm biến áp 110kV Diên Sanh, gồm có các
chức năng sau:
- Chức năng kém áp đi báo tín hiệu.
- Chức năng quá áp đi cắt MC 431, 412.
Hình 2. Sơ đồ nguyên lý bảo vệ quá, kém áp và sa thải phụ tải theo tần số
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 4(39).2010
153
- Chức năng kém tần: Theo phiếu chỉnh định của Trung tâm điều độ hệ thống
điện Miền Trung, rơle được cài đặt 4 cấp sa thải tải tương ứng là: 49; 48,8; 48,6; 48,4
Hz. Khi tần số lưới giảm xuống đến 49 Hz thì rơle tác động cắt MC 471, nhờ vậy giảm
được tốc độ giảm thấp tần số. Khi tần số tiếp tục giảm xuống đến 48,8 Hz thì rơle tác
động cắt thêm 473, sự thiếu hụt công suất và tốc độ giảm thấp tần số được giảm nhiều
hơn. Tương tự, nếu tần số lưới giảm đến 48,6 Hz, rơle cho đi cắt 475 và tại tần số 48,4
Hz, rơle tác động cắt 477 đủ để chấm dứt tình trạng giảm tần số và khôi phục tần số đến
hay gần đến giá trị định mức. Cần lưu ý là nếu lượng công suất thiếu hụt ít, thì có thể
chỉ có đợt 1 hoặc chỉ có đợt 1 và đợt 2 tác động. Ngoài các đợt tác động chính, thiết bị
tự động giảm tải theo tần số cần phải có một đợt tác động đặc biệt để ngăn ngừa hiện
tượng “tần số treo lơ lửng”. Hiện tượng này có thể sinh ra sau khi các đợt chính tác
động nhưng tần số vẫn không trở về giá trị gần định mức mà duy trì ở một giá trị nào đó
thấp hơn định mức. Tần số khởi động của đợt tác động đặc biệt vào khoảng 48,8 đến 49
Hz [1].
Xét sơ đồ với lượng công suất truyền tải giả định như hình vẽ 3, ta cần tiến hành
cài đặt cấp tần số sa thải tải cho các ngăn lộ tải theo phần trăm công suất theo bảng 1
[2]:
Hình 3. Dung lượng công suất truyền tải trên lưới
Bảng 1. Cài đặt phân cấp sa thải tải theo tần số
MF ngừng làm việc Cấp tần số đặt Ngăn lộ
A f1 471
B f2 473
A và B f3 471, 473, 475
C f4 475, 477
Giả sử khi MF A ngừng làm việc, rơle tần số cho phép cắt ngăn lộ 471. Khi MF
B ngừng làm việc rơle cắt MC 471, 473. Tương tự, MF A và MF B ngừng làm việc thì
rơle xuất lệnh đi cắt MC 471, 473, 475. Còn trường hợp MF C ngưng làm việc, rơle cắt
475, 477.
Trên cơ sở này, ta có thể triển khai ứng dụng chức năng sa thải tần số tại các
trạm biến áp sử dụng chức năng F81.
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 4(39).2010
154
3. Ứng dụng chức năng F81 tại TBA 110kV Đăk Mil
Hình 4. Sơ đồ thanh cái C31 sử dụng chức năng sa thải tần số trên rơle P142
Đối với Trạm biến áp 110kV Đăk Mil, sơ đồ nguyên lý bảo vệ thực tế tại các
ngăn lộ 35kV trình bày trên hình 4 có sự khác biệt so với nguyên lý truyền thống là
không sử dụng rơle sa thải tần số thanh cái tại ngăn lộ TU C31 mà sử dụng ngay chức
năng F81 tại từng ngăn lộ riêng biệt. Thông thường lưới điện Việt Nam sử dụng 4 cấp
tần số sa thải tải. Giả sử ban đầu Trung tâm điều độ cài đặt ngăn lộ 371 cho phép sa thải
tải với tần số lưới bằng f1 = 49 Hz. Nhưng sau đó có thể thay đổi cho phép sa thải phụ
tải với tần số f2 = 48,8 Hz. Như vậy, sau mỗi lần nhận lệnh đổi cấp tần số sa thải tải,
nhân viên vận hành phải thao tác đặt lại giá trị chỉnh định của cấp tần số cần sa thải
mong muốn bằng tay. Điều này phụ thuộc vào tay nghề của nhân viên trong ca trực và
có thể làm mất nhiều thời gian để cài đặt rơle. Ngoài ra, rơle P142 được nhà sản xuất
AREVA chế tạo không có biến đầu vào Input dùng để ON từng cấp tần số (f1, f2, f3, f4)
mong muốn khi sử dụng khóa chuyển mạch lựa chọn S81 mà chỉ có biến đầu vào Input
đi Block từng cấp tần số (f<1 timer block, f<2 timer block, f<3 timer block, f<4 timer
block). Như vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để nhân viên vận hành thao tác khóa S81
sang vị trí 1, rơle ngăn lộ sẽ cắt với tần số f1; tại vị trí 2, rơle cắt với tần số f2; tại vị trí
3, rơle cắt với tần số f3; tại vị trí 4, rơle cắt với tần số f4 và ở vị trí OFF, rơle khóa chức
năng F81.
4. Sơ đồ và cấu hình đề xuất
Trên cơ sở tài liệu kỹ thuật của rơle Areva P142 [3], các tác giả đã tiến hành
nghiên cứu cải tạo nguyên lý chức năng sa thải phụ tải theo tần số dựa trên cấu hình
logic của rơle P142 nhằm giảm thiểu thời gian thao tác cài đặt thông số chỉnh định trên
rơle. Trình tự công việc được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1. Đưa 04 tín hiệu trạng thái khóa chuyển mạch lựa chọn cấp sa thải
phụ tải vào Input rơle:
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 4(39).2010
155
Hình 5. Mạch nhị thứ đấu nối cho input rơle
Bước 2. Cấu hình chức năng sa thai phụ tải theo tần số trên phần mềm Micom
Studio:
- Cài đặt đầu ra rơle:
- Khóa S81 ở vị trí OFF: cho phép rơle làm khóa tác động kém tần số cấp 1, 2, 3, 4.
- Khóa S81 ở vị trí 1: cho phép rơle làm việc với tần số cấp 1 và khóa kém tần số cấp
2, 3, 4.
