Đ bài: Nhân v t M trong truy n “V ch ng A Ph ” là m t thành công c a Tôề ậ ị ệ ợ ồ ủ ộ ủ
Hoài trong cu c xây d ng con ng i th c t nh. Hãy ch ng minh nh n đnh yộ ự ườ ứ ỉ ứ ậ ị ấ
Bài làm
Truy n “V ch ng A Ph ” rút trong tác ph m “Truy n Tây B c” (1953) là thành công t tệ ợ ồ ủ ẩ ệ ắ ố
đp đu tiên c a Tô Hoài sau Cách m ng tháng Tám. Qua cu c đi t i nh c đau kh c aẹ ầ ủ ạ ộ ờ ủ ụ ổ ủ
M và A Ph , hai nô lê c a th ng lí Pá Tra H ng Ngài, Tô Hoài đã ph n ánh n i th ngị ủ ủ ố ở ồ ả ỗ ố
kh c a ng i Mèo trong ch đ cũ và s vùng d y c a h đ giành l y t do, h nhổ ủ ườ ế ộ ự ậ ủ ọ ể ấ ự ạ
phúc, m t lòng đi theo Cách m ng và kháng chi n.ộ ạ ế
Nhân v t M trong truy n “V ch ng A Ph ” là m t thành công c a Tô Hoài trong vi cậ ị ệ ợ ồ ủ ộ ủ ệ
xây d ng con ng i th c t nh.ự ườ ứ ỉ
Con ng i th c t nh trong văn h c là nh ng nhân v t t ng n m tr i nhi u cay đng, t iườ ứ ỉ ọ ữ ậ ừ ế ả ề ắ ủ
nh c và đau kh ; tr i qua nh ng năm dài b áp b c bóc l t, b chà đp giày xéo mà trụ ổ ả ữ ị ứ ộ ị ạ ở
thành con ng i g n nh vô c m vô h n, s ng trong tr ng thái nh n nh c, cam ch u choườ ầ ư ả ồ ố ạ ẫ ụ ị
thân ph n mình. Cu i cùng, con ng i th c t nh d n d n t ý th c v quy n s ng vàậ ố ườ ứ ỉ ầ ầ ự ứ ề ề ố
quy n làm ng i c a mình, ph n kháng áp b c, b t công giành l y t do và h nh phúc,ề ườ ủ ả ứ ấ ấ ự ạ
xây d ng m t cu c s ng có ý nghĩa. Cùng v i nhân v t A Ph , ta th y rõ nhân v t M làự ộ ộ ố ớ ậ ủ ấ ậ ị
“con ng i th c t nh” giàu ý nghĩa nhân văn.ườ ứ ỉ
Cu c đi M đy bi k ch. M xinh đp, th i sáo hay, nhi u chàng trai Mèo mê “ngày đêmộ ờ ị ầ ị Ị ẹ ổ ề
đã th i sáo đi theo M ”. Nh ng h nh phúc tu i xuân không đn v i ng i con gái đángổ ị ư ạ ổ ế ớ ườ
th ng này. M M đã m t. Nhà nghèo, b M đã già. Món n truy n ki p, m i năm ph iươ ẹ ị ấ ố ị ợ ề ế ỗ ả
đem n p lãi cho ch n m t n ng ngô đã tr thành s i dây oan nghi t đi v i M . M đãộ ủ ợ ộ ươ ở ợ ệ ố ớ ị ị
b A S (con trai th ng lí Pá Tra) “c p đc” đem v cúng trình ma. B M ch còn bi tị ử ố ướ ượ ề ố ị ỉ ế
c t l i than trong n c m t: “Chao ôi! Th là cha m ăn b c c a nhà giàu t ki p tr c,ấ ờ ướ ắ ế ẹ ạ ủ ừ ế ướ
bây gi ng i ta b t bán con tr n . Không th làm th nào khác đc r i!”.ờ ườ ắ ừ ợ ể ế ượ ồ
V i M , ki p con dâu g t n đau kh , t i nh c vô cùng. Đêm nào M cũng khóc. Tớ ị ế ạ ợ ổ ủ ụ ị ự
th ng cho s ph n mình, M ph i ch t, M ph i t t b ng lá ngón hái đc trongươ ố ậ ị ả ế ị ả ự ử ằ ượ ở
r ng – Hình nh M : “hai tròng m t còn đ hoe”, qu l y, úp m t xu ng đt, n c n , hìnhừ ả ị ắ ỏ ỳ ạ ặ ố ấ ứ ở
nh b M “cũng khóc”c t l i than… đã cho th y m t bi k ch đy n c m t! M mu n ănả ố ị ấ ờ ấ ộ ị ầ ướ ắ ị ố
lá ngón t t và M không cam ch u làm ki p nô l trong thân ph n con dâu g t n . Mự ử ị ị ế ộ ậ ạ ợ ị
mu n đc s ng trong m t cu c đi đáng s ng, s ng có ý nghĩa làm ng i. S ng trongố ượ ố ộ ộ ờ ố ố ườ ố
nô l và t i nh c thì t t còn h n. Ph n kháng y tuy tiêu c c, nh ng cho th y M đã ýệ ủ ụ ự ử ơ ả ấ ự ư ấ ị
th c v nhân ph m c a mình. Ý th c v nhân ph m, ph đnh th c t i đen t i là bi uứ ề ẩ ủ ứ ề ẩ ủ ị ự ạ ố ể
hi n c a con ng i th c t nh.ệ ủ ườ ứ ỉ
M mu n ch t mà không ch t đc. M ch t nh ng n quan v n còn, b M đã già y uị ố ế ế ượ ị ế ư ợ ẫ ố ị ế
quá r i. Ai có th làm n ng ngô gi đc n th ng lí! M ch còn bi t khóc. M ph iồ ể ươ ả ượ ợ ố ị ỉ ế ị ả
ném n m lá ngón xu ng đt. “M không đành lòng ch t… M đành tr l i nhà th ng lí”.ắ ố ấ ị ế ị ở ạ ố
M cam ch u ki p nô l con dâu g t n vì M th ng b , M hi u th o và giàu hi sinh bi tị ị ế ệ ạ ợ ị ươ ố ị ế ả ế
bao!
Quá trình th c t nh c a con ng i th c t nh là nh ng năm dài đen t i, là nh ng tháng ngàyứ ỉ ủ ườ ứ ỉ ữ ố ữ
t i nh c đng cay. M cũng v y. N i M là m t cái bu ng kín mít nh cái chu ng nh tủ ụ ắ ị ậ ơ ị ở ộ ồ ư ồ ố
thú, ch có m t l vuông b ng bàn tay trông ra… Có lúc M nghĩ r ng mình c ch ng iỉ ộ ỗ ằ ị ằ ứ ỉ ồ
trong cái l vuông y mà trông ra “đn bao gi ch t thì thôi”. Nhan s c, tu i xuân c a Mỗ ấ ế ờ ế ắ ổ ủ ị
b t c đo t, b giày xéo, b chà đp. M b bóc l t tàn nh n, ph i làm qu n qu t quanhị ướ ạ ị ị ạ ị ị ộ ẫ ả ầ ậ
năm. Lên núi hái thu c phi n, b b p, hái c i, bung ngô,… lúc nào cũng gài m t bó đayố ệ ẻ ắ ủ ộ
trong tay đ t c thành s i. Có lúc l i th y M quay s i bên t ng đá tr c c a, c nh tàuể ướ ợ ạ ấ ị ợ ả ướ ử ạ
ng a. Bó đay y, t ng đá y nh cái xi ng, cái xích, cái thòng l ng oan nghi t đi v i M .ự ấ ả ấ ư ề ọ ệ ố ớ ị
M b áp b c mà tr nên tê li t d n. Không nghĩ đn vi c ăn lá ngón t t n a. M “t ngị ị ứ ở ệ ầ ế ệ ự ử ữ ị ưở
mình cũng là con trâu, cũng là con ng a”. M “cúi m t”, “m t bu n r i r i”. M camự ị ặ ặ ồ ườ ượ ị
ch u “ lâu trong cái kh , M quen kh r i”. G n nh vô c m vô h n, lâu d n “M càngị ở ổ ị ổ ồ ầ ư ả ồ ầ ị
không nói, lùi lũi nh con rùa nuôi trong xó c a”. Thân ph n M có khác nào cô gái Thái bư ử ậ ị ị
ép duyên trong truy n th “Ti n d n ng i yêu”ệ ơ ễ ặ ườ
“Ng m thân em ch b ng thân con b ng aẫ ỉ ằ ọ ự
B ng con ch u chu c thôi…”.ằ ẫ ộ
C m th y ki p mình, thân ph n mình nh con trâu, con ng a, con rùa, con b ng a, conả ấ ế ậ ư ự ọ ự
ch u chu c, có nghĩa là chén đng cay c a cu c đi đã u ng c n, ch còn s ng trong têầ ộ ắ ủ ộ ờ ố ạ ỉ ố
li t, nh n nh c và cam ch u. Ch ng ph i đi M đã l i tàn?ệ ẫ ụ ị ẳ ả ờ ị ụ
Con ng i th c t nh đc h i sinh không ch b i ngo i c nh mà còn t tâm h n mình, ýườ ứ ỉ ượ ồ ỉ ở ạ ả ự ồ
th c mình. M đã th c t nh v i nh ng đm tình mùa xuân H ng Ngài. T t đn, mùaứ ị ứ ỉ ớ ữ ố ở ồ ế ế
xuân làng Mèo làm cho hoa thu c phi n “đ au” thêm r c r , nh ng chi c váy hoa ph iố ệ ỏ ự ỡ ữ ế ơ
trên m m đá xòe nh con b m s c s . Nh ng cu c vui ch i c a trai gái, tr con nhỏ ư ướ ặ ỡ ữ ộ ơ ủ ẻ ư
đánh pao, đánh quay, th i sáo, th i khèn và nh y múa di n ra náo nhi t trên sân tr c nhà.ổ ổ ả ễ ệ ướ
Và ti ng sáo ti ng khèn “r b n đi ch i” làm cho M “thi t tha b i h i”. M nh m theoế ế ủ ạ ơ ị ế ổ ổ ị ẩ
ti ng hát, ti ng sáo v ng l i:ế ế ọ ạ
… “Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm ng i yêu”…ườ
Ti ng sáo lay g i, th c t nh tâm h n M . M lén l y hũ r u, “c u ng ng c t ng bát”.ế ọ ứ ỉ ồ ị ị ấ ượ ứ ố ừ ự ừ
U ng cho tan n i h n! U ng cho v i đi bao đau kh ch a ch t trong lòng! Say “l m m t”,ố ỗ ậ ố ơ ổ ứ ấ ị ặ
M “s ng v ngày tr c”. M nh l i th i con gái, M th i sáo bao ng i mê. Ti ng sáoị ố ề ướ ị ớ ạ ờ ị ổ ườ ế
g i b n tình đã nh p vào h n M , “tai M văng v ng ti ng sáo…”. M đã th t s h i sinhọ ạ ậ ồ ị ị ẳ ế ị ậ ự ồ
và h i xuân. M t ý th c là “M v n tr ”. M c m th y “ph i ph i”, trong lòng “đt nhiênồ ị ự ứ ị ẫ ẻ ị ả ấ ơ ớ ộ
vui s ng” nh nh ng đêm T t ngày tr c th i con gái. M mu n đi ch i T t. Khao khátướ ư ữ ế ướ ờ ị ố ơ ế
đc s ng trong tình yêu h nh phúc nh ng n l a bùng cháy tâm h n M .ượ ố ạ ư ọ ử ồ ị
M đc th c t nh v c nh ng . M th y vô lý, b t công đn tàn nh n, đn cay đng. Baoị ượ ứ ỉ ề ả ộ ị ấ ấ ế ẫ ế ắ
nhiêu ng i có ch ng cũng đi ch i ngày T t. M v i A S “không có lòng v i nhau màườ ồ ơ ế ị ớ ử ớ
v n ph i v i nhau!”. Th t là tr trêu! M mu n ăn lá ngón cho ch t. M a n c m t.ẫ ả ở ớ ậ ớ ị ố ế ị ứ ướ ắ
Ti ng sáo g i b n yêu đang “l ng l bay” ngoài đng. Đó là tâm lí c a M trong đêmế ọ ạ ử ơ ườ ủ ị
tình mùa xuân. Ti ng sáo lay t nh. M đang “vùng v y” c thoát c nh ng đau kh và t iế ỉ ị ẫ ố ả ộ ổ ủ
nh c!ụ
M đã ph n kháng, đã hành đng. X n m b vào đĩa đèn cho sáng. V i tay l y váy hoa,ị ả ộ ắ ỡ ỏ ớ ấ
rút thêm cái áo, qu n l i tóc. M “s p đi ch i”. Hành đng M ngang nhiên di n ra tr cấ ạ ị ắ ơ ộ ị ễ ướ
m t th ng A S . M ch ng thèm tr l i câu h i c a h n: “Mày mu n đi ch i à?”. M đã bặ ằ ử ị ẳ ả ờ ỏ ủ ắ ố ơ ị ị
th ng A S trói vào c t bu ng b ng c m t thúng s i đay, làm cho M “không cúi, khôngằ ử ộ ồ ằ ả ộ ợ ị
nghiêng đu đc n a”. M c dù lúc mê, lúc t nh, lúc kh p ng i “b dây trói thít l i, đauầ ượ ữ ặ ỉ ắ ườ ị ạ
nh c”, nh ng M v n “n ng nàn tha thi t nh ”, “v n nghe ti ng sáo đa M theo nh ngứ ư ị ẫ ồ ế ớ ẫ ế ư ị ữ
cu c ch i, nh ng đám ch i”. Đi u đó cho th y, M đc th c t nh v tình yêu, v h nhộ ơ ữ ơ ề ấ ị ượ ứ ỉ ề ề ạ
phúc, lòng khao khát c a M r t mãnh li t. Đêm tình mùa xuân cho th y ngòi bút phân tíchủ ị ấ ệ ấ
tâm lí và hành đng M , con ng i th c t nh c a Tô Hoài r t tinh t , sâu s c. Trang vănộ ị ườ ứ ỉ ủ ấ ế ắ
th m đm tinh th n nhân văn đc s c.ấ ượ ầ ặ ắ
M có b ngã g c tr c s ph n đen t i t i nh c không? Con ma nhà th ng lí, uy quy nị ị ụ ướ ố ậ ố ủ ụ ố ề
c a Pá Tra, b m t đc ác c a A s , và món n truy n ki p, t t c đã thít ch t M b ngủ ộ ặ ộ ủ ử ợ ề ế ấ ả ặ ị ằ
nh ng s i dây oan nghi t vô hình. Sau đêm b trói y, M m i ngày m t tê d i đi. M “chữ ợ ệ ị ấ ị ỗ ộ ạ ị ỉ
còn bi t, còn v i ng n l a”. Đêm nào, M cũng “th c s i l a su t đêm”. M và A Phế ở ớ ọ ử ị ứ ưở ử ố ị ủ
“g p nhau” t i nhà th ng lí nh m t ti n đnh. Ng i con dâu g t n . Ng i vì t i đánhặ ạ ố ư ộ ề ị ườ ạ ợ ườ ộ
con quan mà tr thành ng i “vay n , n ”. C hai đu là con trâu, con ng a c a nhàở ườ ợ ở ợ ả ề ự ủ
th ng lí. M đã b A S trói đng su t đêm b ng m t thúng s i đay. A Ph vì t i đ hố ị ị ử ứ ố ằ ộ ợ ủ ộ ể ổ
b t m t m t con bò mà b Pá Tra trói vào c c b ng m t cu n mây, “trói cho đn ch t”…Aắ ấ ộ ị ọ ằ ộ ộ ế ế
Ph b trói đã m y ngày đêm. M i đêm, nghe ti ng phù phù th i b p, A Ph “m m t”…;ủ ị ấ ỗ ế ổ ế ủ ở ắ
th y ng n l a s i bùng lên, A Ph “tr ng m t”. M nhìn sang, r i “th n nhiên” th i l a,ấ ọ ử ưở ủ ừ ắ ị ồ ả ổ ử
h tay. Cho dù “n u A Ph là cái xác ch t đng đy, cũng th thôi”.Tâm h n M đã heoơ ế ủ ế ứ ấ ế ồ ị
h t, đã tàn l i, đã giá l nh và tê d i đi đn cùng c c! Th t đáng s !ắ ụ ạ ạ ế ự ậ ợ
Nh ng r i c nh ng , tình th ng và lòng căm thù đã th c t nh ý th c M , tâm h n M . Quaư ồ ả ộ ươ ứ ỉ ứ ị ồ ị
“ng n l a b p bùng”, M “lé m t trông sang”. M xúc đng khi nhìn th y “m t dòng n cọ ử ậ ị ắ ị ộ ấ ộ ướ
m t l p lánh bò xu ng hai hõm m t xám c a A Ph . M nh l i đêm năm tr c, A Sắ ấ ố ắ ủ ủ ị ớ ạ ướ ử
cũng trói đng M nh th . M kh th t lên l i than: “Tr i i!…”. M nguy n r a cha conứ ị ư ế ị ẽ ố ờ ờ ơ ị ề ủ
th ng lí: “Chúng nó th t đc ác”. Bao c nh th ng tâm đng hi n trong tâm h n M : “Nóố ậ ộ ả ươ ồ ệ ồ ị
b t trói đng ng i ta đn ch t, nó b t mình ch t cũng thôi, nó b t trói đn ch t ng i bàắ ứ ườ ế ế ắ ế ắ ế ế ườ
ngày tr c cũng cái nhà này”. M t th ng c nh ng mình, th ng A Ph trên b v cướ ở ị ự ươ ả ộ ươ ủ ờ ự
th m, khi t th n đã gõ c a: “C ch ng này ch đêm mai là ng i kia ch t, ch t đau, ch tẳ ử ầ ử ơ ừ ỉ ườ ế ế ế
đói, ch t rét, ph i ch t”. M nghĩ đn thân ph n mình, t ng nh là cam ch u:”Ta là thânế ả ế ị ế ậ ưở ư ị
đàn bà, nó đã b t ta v trình ma nhà nó r i thì ch còn bi t đi ngày rũ x ng đâyắ ề ồ ỉ ế ợ ươ ở
thôi…”. M ý th c đc, A Ph không th ch t, “vi c gì mà ph i ch t th ”. Con đngị ứ ượ ủ ể ế ệ ả ế ế ườ
th c t nh c a con ng i th c t nh là con đng vòng, có l c ng p ng ng do d , có lúcứ ỉ ủ ườ ứ ỉ ườ ụ ậ ừ ự
quy t li t. M cũng th , M t ng t ng A Ph tr n thoát, M s b th m ng trên cái c cế ệ ị ế ị ưở ượ ủ ố ị ẽ ị ế ạ ọ
oan nghi t y! Đám than v c h n l a. Hình nh bóng t i cho M s c m nh, “trong tìnhệ ấ ạ ẳ ử ư ố ị ứ ạ
c nh này, làm sao M cũng không th y s …”.ả ị ấ ợ
Hành đng c a con ng i th c t nh là “hành đng t ph đnh, hành đng t gi i thoát”ộ ủ ườ ứ ỉ ộ ự ủ ị ộ ự ả
(J.P.Sartre), M đã toan ăn lá ngón đ t t , đó là “hành đng t gi i thoát”. C t dây tróiị ể ự ử ộ ự ả ắ
cho A Ph , M h t ho ng nói nh ra l nh: “Đi ngay!”. R i M đng l ng trong bóng t i.ủ ị ố ả ư ệ ồ ị ứ ặ ố
Đó là “kho nh kh c bi k ch”. l i đa ng c, là ch t, ch t trong đau đn nh ng i đànả ắ ị Ở ạ ị ụ ế ế ớ ư ườ
bà n . Ch y tr n còn có th s ng! M nói liên ti p hai câu nh kêu c u và đu i ch y theoọ ạ ố ể ố ị ế ư ứ ổ ạ
A Ph : “A Ph cho tôi đi… đây thì ch t m t…”. M và A Ph dìu nhau cùng ch y tr nủ ủ Ở ế ấ ị ủ ạ ố
đn Phi ng Sa khu du kích. Phi ng Sa là ch n n ng thân cho h . Cách m ng và khángế ế ề ố ươ ọ ạ
chi n m i là đt h a, đt thánh cho ng i th c t nh. M c t dây trói c u A Ph cũng là tế ớ ấ ứ ấ ườ ứ ỉ ị ắ ứ ủ ự
c t dây trói đ gi i thoát mình. Nh con chim s l ng, M t bóng t i v n t i ánh sáng,ắ ể ả ư ổ ồ ị ừ ố ươ ớ
t nô l t i nh c mà giành đc t do, h nh phúc, cùng v i A Ph nên v nên ch ng, r iừ ệ ủ ụ ượ ự ạ ớ ủ ợ ồ ồ
tr thành chi n sĩ du kích.ở ế
M là nhân v t th c t nh. Tô Hoài đã phân tích tinh t , sâu s c m i bi n thái v tâm lý vàị ậ ứ ỉ ế ắ ọ ế ề
hành đng M trong quá trình th c t nh v i t t c tình th ng xót và đng c m sâu s c.ộ ị ứ ỉ ớ ấ ả ươ ồ ả ắ
M là nhân v t th c t nh có s c ph n kháng và s c s ng ti m tàng. Nhân v t M đã gópị ậ ứ ỉ ứ ả ứ ố ề ậ ị
ph n th hi n giá tr nhân đo c a truy n “V ch ng A Ph ”.ầ ể ệ ị ạ ủ ệ ợ ồ ủ
Và ta càng th m thía v cái giá c a t do. Cái mùi v c a t do là “cái v ng t ngào và cóấ ề ủ ự ị ủ ự ị ọ
mùi tanh đng” nh Hêminguê đã nóiồ ư