Những bài thơ hay nhất trong
phong trào Thơ Mới?
Một số bạn quan tâm đến phong trào Thơ Mới, đã đặt câu hỏi với tôi như vậy.
Quả là câu hỏi cực kỳ... gay cấn! Cứ nhìn lại kinh nghiệm tiếp xúc của con
người với thi ca, chắc chắn ta sẽ thấy ngay một điều rất ... không chắc chắn: bài
thơ ấy có thể hay đối với tôi nhưng lắm khi đối với bạn lại "chẳng là cái đinh
gì"; và ngay cả với tôi, bài thơ ấy có thể "hay ơi là hay" ngày hôm nay, song
hôm qua và ngày mai thì ... chưa hẳn. Văn chương tự cổ vô bằng cứ. Các cụ
xưa đã tổng kết thế mà!
Cách đây đúng 65 năm, ngày 10-3-1932, trên tờ Phụ Nữ Tân Văn số 122, Phan
Khôi đã tung "một lối thơ mới trình chánh giữa làng thơ" với bài "Tình già".
Đó là thời điểm "cuộc cách mệnh về thi ca đã nhóm dậy", theo nhận định của
nhà nghiên cứu Hoài Thanh. Phong trào Thơ Mới ra đời, trở thành "hiện tượng
thơ ca lớn nhất thế kỷ" như đánh giá của nhà thơ Tế Hanh, đưa thơ ca Việt
Nam từ thời kỳ cận đại bước vào thời kỳ hiện đại và còn in đậm dấu ấn ảnh
hưởng trong thi mạch nước nhà trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI.
Trải qua nhiều bể dâu thời cục, có lúc có nơi, Thơ Mới được suy tôn hết lời
hoặc bị chê bai ruồng rẫy - ngay cả với những người trong cuộc! Đến nay, Thơ
Mới đang phục hồi những giá trị đích thực tự thân. Khảo về Thơ Mới, giáo sư
Lê Đình Kỵ viết: "Thơ Mới đã đóng góp hàng trăm bài thơ hay, trong đó không
ít bài thơ có thể xếp vào loại hay nhất của nền thơ ca dân tộc". Nhưng như tôi
đã trình bày, xác định những bài thơ hay nhất trong phong trào Thơ Mới lại là
vấn đề hết sức chủ quan, tùy căn tạng từng cá nhân trong từng thời khoảng cụ
thể, nên khó tìm được tiếng nói chung lắm lắm!
Năm 1992, nhân kỷ niệm 60 năm phong trào Thơ Mới ra đời, một "Ban liên lạc
phong trào Thơ Mới" được thành lập, thoạt đầu gồm các thành viên: Huy Cận,
Nguyễn Xuân Sanh, Tế Hanh, Anh Thơ, Hà Minh Đức. Cũng trong năm đó, 3
cuộc hội thảo về Thơ Mới được tổ chức tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh; rồi
năm kế tiếp, kỷ yếu Nhìn lại một cuộc cách mạng trong thi ca được NXB Giáo
Dục ấn hành. Thực hiện kỷ yếu này, giáo sư Hà Minh Đức đã mời một số nhà
thơ, nhà phê bình am hiểu và có phần đóng góp cho phong trào Thơ Mới chọn
lựa khoảng mươi bài thơ mới hay nhất. Hầu hết người được mời đều cảm thấy
khó khăn và kết quả cũng rất "mỗi người một vẻ". Xin giới thiệu danh mục lựa
chọn ấy để quý bạn tham khảo:
Huy Cận:
1. Bên sông đưa khách (Thế Lữ)
2. Lời kỹ nữ (Xuân Diệu)
3. Nguyệt cầm (Xuân Diệu)
4. Ở Đây thôn Vỹ Giạ (Hàn Mặc Tử)
5. Ngậm ngùi (Huy Cận)
6. Tràng giang (Huy Cận)
7. Chùa Hương (Nguyễn Nhược Pháp)
8. Lỡ bước sang ngang (Nguyễn Bính)
9. Quê hương (Tế Hanh)
10. Thu (Chế Lan Viên)
Anh Thơ:
1. Nụ tầm xuân (Xuân Diệu)
2. Tràng giang (Huy Cận)
3. Ở Đây thôn Vỹ Giạ (Hàn Mặc Tử)
4. Tiếng thu (Lưu Trọng Lư)
5. Quê hương (Tế Hanh)
6. Say đi em (Vũ Hoàng Chương)
7. Cô hái mơ (Nguyễn Bính)
8. Xuân về (Chế Lan Viên)
9. Nhớ rừng (Thế Lữ)
Nguyễn Xuân Sanh:
1. Tiếng sáo thiên thai (Thế Lữ)
2. Tương tư chiều (Xuân Diệu)
3. Tràng giang (Huy Cận)
4. Thơ sầu rụng (Lưu Trọng Lư)
5. Ông đồ (Vũ Đình Liên)
6. Chùa Hương (Nguyễn Nhược Pháp)
7. Quê hương (Tế Hanh)
8. Trưa đơn giản (Chế Lan Viên)
9. Ở Đây thôn Vỹ Giạ (Hàn Mặc Tử)
10. Tương tư (Nguyễn Bính)
Tế Hanh:
1. Tiếng sáo thiên thai (Thế Lữ)
2. Tương tư chiều (Xuân Diệu)
3. Tràng giang (Huy Cận)
4. Thơ sầu rụng (Lưu Trọng Lư)
5. Ông đồ (Vũ Đình Liên)
6. Chùa Hương (Nguyễn Nhược Pháp)
7. Quê hương (Tế Hanh)
8. Đây thôn Vỹ Giạ (Hàn Mặc Tử)
9. Trưa đơn giản (Chế Lan Viên)
10. Tương tư (Nguyễn Bính)
11. Bến đò trưa hè (Anh Thơ)
12. Tiếng địch sông Ô (Huy Thông)
13. Vân muội (Vũ Hoàng Chương)
14. Buồn xưăhoặc: Đất thơm) (Nguyễn Xuân Sanh)
15. Tiếng hát sông Hương (Tố Hữu)
Hoài Chân:
1. Nhớ rừng (Thế Lữ)
2. Chùa Hương (Nguyễn Nhược Pháp)
3. Lời kỹ nữ (Xuân Diệu)
4. Tràng giang (Huy Cận)
5. Tiếng thu (Lưu Trọng Lư)
6. Ông đồ (Vũ Đình Liên)
Nhà phê bình Hoài Chân, đồng tác giả cuốn Thi nhân Việt Nam - ấn phẩm cơ
bản và quan trọng nhất trong việc tìm hiểu sự ra đời, sự phát triển và những
thành công rực rỡ của Thơ Mới - đã lưu ý: cần phân biệt tác giả tiêu biểu và bài
hay. Có tác giả nổi tiếng nhưng khó chọn bài hay như Anh Thơ và ngược lại,
có bài hay nhưng tác giả chẳng nổi bật như Vũ Đình Liên.
Giáo sư Hà Minh Đức cũng nêu danh mục những bài thơ hay nhất mà ông chọn
cùng ý kiến của hai nhà thơ "hậu Thơ Mới"
Hà Minh Đức:
1. Lời kỹ nữ (Xuân Diệu)
2. Tràng giang (Huy Cận)
3. Muà xuân chín (Hàn Mặc Tử)
4. Nắng mới (Lưu Trọng Lư)
5. Mưa xuân (Nguyễn Bính)
6. Nhớ rừng (Thế Lữ)
7. Quê hương (Tế Hanh)
8. Say đi em (Vũ Hoàng Chương)
9. Tống biệt hành (Thâm Tâm)
10. Thu (Chế Lan Viên)
11. Màu thời gian (Đoàn Phú Tứ)
12. Chùa Hương (Nguyễn Nhược Pháp)
Vũ Quần Phương:
1. Đây mùa thu tới (Xuân Diệu)
2. Lời kỹ nữ (Xuân Diệu)
3. Đi giữa đường thơm (Huy Cận)
4. Tràng giang (Huy Cận)
5. Nhớ rừng (Thế Lữ)
6. Bên sông đưa khách (Thế Lữ)
7. Trưa đơn giản (Chế Lan Viên)
8. Ở Đây thôn Vỹ Giạ (Hàn Mặc Tử)
9. Tiếng thu (Lưu Trọng Lư)
10. Quê hương (Tế Hanh)
11. Mưa Xuân (Nguyễn Bính)
12. Bến đò chiều xuân (Anh Thơ)
13. Chợ tết (Đoàn Văn Cừ)
14. Ông đồ (Vũ Đình Liên)
15. Say đi em (Vũ Hoàng Chương)
16. Tiếng đàn mưa (Bích Khê)
17. Gửi Trương Tửu (Nguyễn Vỹ)
Ngô Văn Phú:
