Phát huy truyn thng tt đẹp và tích cc, ch động
khai thác tim năng, thế mnh con người Lng Sơn
để phát trin kinh tế - xã hi nhanh, bn vng
Nguyn Hu T(*)
Tóm tt: Bài viết xác định nhng ni dung ct lõi và phân tích nhng tim năng, thế
mnh ca con người Lng Sơn, nhm phát huy hiu qu truyn thng tt đẹp gn vi tích
cc, ch động khai thác tim năng, thế mnh con người nơi đây, góp phn phát trin kinh
tế - xã hi tnh Lng Sơn nhanh, bn vng trong điu kin mi.
T khóa: Truyn thng yêu nước, Lch s, Văn hóa, Tim năng, Thế mnh, Phát trin
Kinh tế - xã hi, Lng Sơn, Đông Bc
Abstract: The article provides a comprehensive analysis on the potentials and strengths
of the people in Lang Son province; from there, identifying core contents to e ectively
promote good tradition along with proactively exploiting the potentials and strengths of
the local population, contributing to rapid and sustainable socio-economic development
of Lang Son province.
Keywords: Patriotic Tradition, History, Culture, Potentials, Strengths, Socio-economic
Development, Lang Son, North East
Ngày nhn bài: 24/2/2024; Ngày duyt đăng: 15/5/2024
1. M đầu 1
Lng Sơn là tnh min núi, nm ca
ngõ biên gii phía Đông Bc ca T quc,
có v trí địa lý và điu kin t nhiên đặc
thù, giàu truyn thng lch s, văn hóa, cách
mng vi nhiu dân tc anh em cùng sinh
sng. Tri qua quá trình hình thành và phát
trin, Lng Sơn được xác định là tnh có v trí
chiến lược quan trng trong phát trin kinh
tế, văn hóa, xã hi, bo đảm quc phòng, an
ninh. Cng đồng các dân tc tnh Lng Sơn
luôn đoàn kết, gn bó, mnh m, kiên cường
trong đấu tranh chng gic ngoi xâm cũng
như cn cù, sáng to trong lao động sn
(*) NCS. Hc vin Báo chí và Tuyên truyn;
Email: Trihqls@gmail.com
xut để bo v và xây dng quê hương, góp
phn quan trng vào s nghip đổi mi và
phát trin đất nước. Nhng truyn thng tt
đẹp này đã thm thu, to nên tim năng,
thế mnh ca con người Lng Sơn. Trong
quá trình hi nhp quc tế ngày càng sâu
rng hin nay, yêu cu cp thiết đặt ra là
cn phi gn kết hài hòa, hp lý gia giá tr
truyn thng vi tim năng, thế mnh con
người Vit Nam nói chung và con người x
Lng nói riêng để phát trin kinh tế - xã hi
nhanh và bn vng.
2. Nhn din truyn thng tt đẹp và tim
năng, thế mnh ca con người Lng Sơn
Th nht, người Lng Sơn có truyn
thng yêu nước, bt khut, kiên cường
trong đấu tranh bo v nn độc lp ca
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 6.2024
20
đất nước các giai đon lch s khác
nhau. Trong lch s đấu tranh dng nước
và gi nước ca dân tc Vit Nam, trên
vùng đất ca ngõ phên du, địa đầu ca
T quc, các thế h nhng người con x
Lng đã không ngng đứng lên, k vai,
sát cánh cùng quân và dân c nước đánh
bi nhng cuc xâm lăng ca các thế lc
phương Bc, bo v vng chc ch quyn
quc gia, gi yên b cõi nước Vit (Xem:
Vương Hòa, 2021).
T chi b Đảng đầu tiên được thành
lp năm 1933, tri qua các thi k lch
s, Đảng b, chính quyn tnh Lng Sơn
đã không ngng ln mnh, lãnh đạo nhân
dân các dân tc trong tnh phát huy truyn
thng cách mng, dũng cm, đoàn kết, kiên
cường, bt khut, có nhiu đóng góp to ln
cho s nghip đấu tranh gii phóng dân
tc, tiêu biu là cuc khi nghĩa Bc Sơn
năm 1940, chiến dch đường s 4, chiến
thng Biên gii Thu - Đông năm 1950,
chiến thng lch s mùa Xuân năm 1975.
Trong công cuc kháng chiến chng thc
dân Pháp và đế quc M xâm lược, Đảng
b, quân và dân các dân tc tnh Lng Sơn
phát huy cao độ ch nghĩa anh hùng cách
mng, “va chiến đấu, va sn xut” vi
khu hiu “tt c cho tin tuyến”, huy động
ti đa nhân lc, vt lc, sc người, sc ca,
góp phn vào thành công chung ca dân
tc. Tnh Lng Sơn va là hu phương, va
là chiến trường đánh tr và hng chu s
tàn phá nng n ca quân đội Pháp, M,
là “cng ni” tiếp nhn vin tr ca các
nước xã hi ch nghĩa anh em chi vin cho
cuc đấu tranh chính nghĩa ca nhân dân
Vit Nam. Nhng chiến sĩ cng sn kiên
trung, bt khut ca quê hương Lng Sơn
như Hoàng Văn Th, Lương Văn Tri, cùng
hàng nghìn đồng bào, chiến sĩ ca tnh đã
anh dũng hi sinh trên con đường đấu tranh
cách mng giành độc lp, t do cho T
quc (Ban Tuyên giáo tnh y Lng Sơn,
2023). Đặc bit, trong cuc chiến đấu bo
v biên gii phía Bc năm 1979, tnh Lng
Sơn đã anh dũng, kiên cường trên tuyến
đầu, gi vng biên cương ca T quc
(Nguyn Quc Đoàn, 2023b). Có th thy,
truyn thng yêu nước, chng gic ngoi
xâm ca nhân dân các dân tc tnh Lng
Sơn đã nuôi dưỡng sc mnh, to nên khí
phách kiên cường, bt khut ca các thế h
người dân x Lng. Nơi đây ghi du nhiu
s kin trng đại gn vi nhng chiến công
hin hách ca các thế h cha anh trong lch
s chng gic ngoi xâm ca dân tc.
Th hai, người Lng Sơn đức tính
cn cù, chu khó, nhân nghĩa và luôn nêu
cao tinh thn đoàn kết, tính c kết cng
đồng, tình yêu quê hương, tương tr ln
nhau trong cuc sng. Nhng đức tính tt
đẹp này đã to cho con người Lng Sơn
kh năng chu đựng và sáng to để thích
ng vi điu kin t nhiên tương đối khc
nghit cũng như điu tiết các hot động
kinh tế - xã hi theo hướng nhân văn, xây
dng đời sng chính tr n định, to điu
kin thun li cho s phát trin kinh tế - xã
hi ca tnh Lng Sơn.
Tính nhân nghĩa, tình đoàn kết, tương
tr ln nhau ca con người x Lng được
th hin rõ trong thiết chế bn làng. tnh
Lng Sơn, làng bn được dng lp rt sm,
hu hết đều có b dày truyn thng lch s.
Các gia đình trong làng bn có mi quan h
hu cơ không tách ri, h sng chân tình,
cht phác, luôn giúp đỡ nhau trong cuc
sng cũng như trong công vic. Bên cnh
đó, t chc cng đồng theo các bn làng,
thôn bn và các xã là nn tng ca tình yêu
bn làng, tình cm gn bó vi quê hương,
đồng bào ca người dân Lng Sơn. Mi
liên kết được th hin trong cuc sng hng
ngày, trong làm ăn, bo v quê hương làng
xóm, thông qua các hình thc hot động
21
Phát huy truyn thng tt đẹp...
văn hóa tinh thn được chế định thành
nhng gia phong tc l, khon ước ca gia
đình dòng h, phong tc tp quán truyn
thng ca làng bn… Nhng giá tr văn
hóa tinh thn truyn thng ca con người
và làng, bn x Lng được kế tha và phát
huy đã tr thành ni lc mnh m, chng
li có hiu qu s tn công ca các thế lc
thù địch trên lĩnh vc tư tưởng văn hóa,
ngăn chn các t nn xã hi, xây dng môi
trường văn hóa trong sch, lành mnh (Lý
Hi An, 2013). Tinh thn c kết cng đồng
đó đã tr thành động lc và sc mnh tinh
thn quan trng to nên lch s chng gic
ngoi xâm hào hùng ca con người Lng
Sơn, cho đến nay vn tác động mnh m
đến tư duy, ng x ca con người nơi đây,
đặc bit nhiu tp tc, l hi truyn thng
còn được lưu gi.
Th ba, người Lng Sơn luôn nuôi
dưỡng các giá tr văn hóa, l hi truyn
thng, văn hóa lch s, văn hóa tâm linh.
Văn hóa Lng Sơn được hình thành và
phát trin đa dng gn vi nn văn hóa Mai
Pha và nn văn hóa Bc Sơn rc r, vi h
thng di ch kho c (Thm Khuyên, Thm
Hai, Kéo Lèng, Phai V...); các di tích lch
s, văn hóa, danh lam thng cnh ni tiếng
(i Chi Lăng, i Nam Quan, Đoàn Thành,
Bc Sơn, Bó Cng, Lũng Vài, khu di tích
Nh Tam Thanh - Núi Tô Th - Thành Nhà
Mc, núi Mu Sơn…); các l hi truyn
thng va gn lin vi tín ngưỡng văn hóa
bn địa, va th hin nét giao lưu văn hóa
tc người (lng tng, cu mùa, K Cùng
- T Ph, Ná Nhèm, Bc L…); các loi
hình ngh thut dân gian truyn thng
(then, sli, lượn, xng c, múa sư t…);
các loi hình tôn giáo, tín ngưỡng, phong
tc tp quán và các loi hình văn hóa phi
vt th tiêu biu khác (Nguyn Văn Đoàn,
2024). Đây được coi là ngun lc ln
trong phát trin kinh tế - xã hi tnh Lng
Sơn, đặc bit là nếu biết đánh thc tim
năng “con người” để phát trin du lch địa
phương. Vi nhiu dân tc anh em cùng
sinh sng đan xen (như Nù ng, Tà y, Kinh,
Dao, Hoa, Hmông, Sá n Chay,...), tri qua
hàng nghìn năm lch s, qua nhiu thế h,
đồ ng bà o cá c dân t c L ng Sơn đã cùng
vun đắp nên nhiu giá tr văn hóa tt đẹp
thông qua quá trình giáo dc giá tr truyn
thng, giáo dc truyn ngh... Theo thng
kê, tnh Lng Sơn có gn 400 di tích lch
s, danh lam thng cnh đặc sc; trên 365
l hi dân gian vi tính cht, quy mô ln,
nh được t chc hng năm (Theo: Nguyn
Phú Trng, 2023). T chiế c nôi văn hó a
dân t c y, l h i L ng Sơn luôn đượ c
nhì n nh n như m t thà nh t quan tr ng v i
nh ng né t riêng và độ c đá o như L hi T
ph - K Cùng, L hi Chùa Tam Thanh -
Tam Giáo, L hi Chùa Tiên,...
Th tư, người Lng Sơn sáng to và lưu
gi nhiu giá tr văn hóa truyn thng m
thc đặc sc. Văn hóa m thc Lng Sơn
rt đặc bit, cha đầy phong v độc đáo,
tinh túy và đậm bn sc quê hương, đin
hình như: các loi xôi màu, xôi trám, bánh
chưng, bánh dày, bánh ngi, bánh tro (png
dt, png đắng), bánh trôi, bánh dm, bánh
bng (khu sli), bánh cười (png khua);
măng đắng luc, rau ngót rng, canh măng,
rau bò khai, măng nhi (my nhng),...;
canh nm (bjoóc đin, bjoóc pjào), các món
ăn chế biến t cá (cá nướng, cá sy), t tht
(vt quay, ln quay, khau nhc, chân giò
nhi, gà tn...); rượu go, rượu ngô (lu
sliêu); rượu nếp trong hũ (lu van), rượu
Mu Sơn.... “Lng Sơn là vùng đất ni
tiếng vi nhiu món ăn mang đậm hương v
đặc sc ca con người vùng núi Đông Bc
đã làm nên thương hiu cho m thc x
Lng. Tt c nhng thế mnh, tim năng đó
cn được khai thác, phát huy, vi tinh thn
ly người dân làm trung tâm để t đó gii
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 6.2024
22
quyết tt các vn đề xã hi, không ngng
nâng cao đời sng vt cht và tinh thn ca
nhân dân” (Nguyn Phú Trng, 2023). Đối
vi cng đồng các dân tc x Lng, văn
hóa m thc còn th hin c tín ngưỡng
cũng như nhng nét văn hóa đặc sc, tiêu
biu ca mi dân tc. Các món ăn truyn
thng dân tc đã tr thành nét đặc trưng
riêng bit ca người dân x Lng. Nhng
giá tr văn hóa m thc đặc sc, mang đậm
bn sc truyn thng riêng ca tnh Lng
Sơn luôn được phát huy mnh m trong bi
cnh mi, to giá tr sn phm, thương hiu
phc v trc tiếp cho phát trin kinh tế trên
địa bàn tnh.
Th năm, người Lng Sơn mang đậm
bn sc văn hóa vùng biên, thun li cho
hi nhp quc tế, giao lưu văn hóa và giao
thương biên mu. Lng Sơn là vùng đất
c gn vi nhng danh lam thng cnh, di
tích lch s ni tiếng cùng các đình, đền,
chùa, nơi ghi du n ca các bc tin nhân
đã có công gìn gi biên cương. T rt sm
trong lch s, tnh Lng Sơn đã là nơi giao
thoa, hi nhp ca nhiu dòng văn hóa, có
nhng giao dch, ph ch buôn bán đông
vui, tp np. Đây cũng chính là cơ s to
nên s phong phú, đa dng ca kết cu dân
cư, dân tc và to thành bn sc văn hóa
ca tnh này. Vi v trí trng yếu là ca
ngõ vùng biên i, là con đường giao lưu
chính tr - kinh tế - văn hóa - xã hi gia
các triu đại phong kiến Vit Nam vi các
triu đại phong kiến Trung Quc, nên t xa
xưa, tnh Lng Sơn đã mang du n mt
đô th” vi vic phát trin song song: “đô”
là h thng thành quách va mang ý nghĩa
phòng ph quân s, va mang tính cht bo
v dân sinh, “th” là hình thc buôn bán,
giao lưu kinh tế ca nhân dân các dân tc
Lng Sơn vi nét đặc trưng th hin qua
ph ch K La đã được hình thành t rt
lâu đời (UBND tnh Lng Sơn, Hi Di sn
văn hóa. 2023). Trước đây, hàng hóa được
lưu chuyn qua địa bàn Th xã, t đó đưa
ra trao đổi, xut nhp khu qua biên gii
vi s lượng ln, phong phú và đa dng v
chng loi. Là tnh có đường biên gii vi
Trung Quc và mang đậm văn hóa vùng
biên, Lng Sơn có tim năng, li thế rt
ln để phát trin kinh tế - xã hi nói chung
và kinh tế biên mu nói riêng. Cùng vi
h thng đường st, đường b thun tin,
Lng Sơn đã và đang là cu ni, ca ngõ
quan trng không ch ca Vit Nam mà
c các nước ASEAN vi th trường Trung
Quc trong Khu vc mu dch t do Trung
Quc - ASEAN, mà còn đóng góp tích cc
trong quá trình tham gia hi nhp khu vc
(Theo: Lan Phương, 2023).
3. Phát huy truyn thng tt đẹp tích
cc, ch động khai thác tim năng, thế
mnh con người Lng Sơn để phát trin
kinh tế - xã hi
Phát huy truyn thng tt đẹp tích cc,
ch động khai thác tim năng, thế mnh
con người trong phát trin kinh tế - xã hi
tnh Lng Sơn hin nay được hiu là hot
động sáng to, ch động ca các ch th
nhm đưa nhng giá tr, đặc trưng truyn
thng tt đẹp ca con người x Lng tham
gia tích cc, hiu qu vào thc tin đời
sng kinh tế - xã hi và đóng vai trò như
mt ngun lc ni sinh, góp phn to động
lc cho s phát trin ca tnh Lng Sơn
nói riêng và ca đất nước nói chung. Quá
trình đó bao gm c hot động gìn gi, lan
ta, kích hot, khai thác và nâng tm nhng
giá tr tích cc, tt đẹp ca con người và
đấu tranh loi b nhng yếu t không còn
phù hp để thc hin được s mnh là mt
ngun lc ni sinh cho s phát trin kinh
tế - xã hi nhanh, bn vng (S Văn hóa,
Th thao và Du lch tnh Lng Sơn, 2023).
Chính vic khai thác các giá tr truyn
thng, kết hp vi “đánh thc” tim năng,
23
Phát huy truyn thng tt đẹp...
thế mnh con người Lng Sơn trong quá
trình phát trin kinh tế - xã hi đang to ra
li ích kép là va phát trin kinh tế, n định
đời sng ca người dân, va gìn gi bn
sc văn hóa ca cng đồng các dân tc nơi
đây. Theo đó, cn chú trng thc hin mt
s ni dung ct lõi sau:
Mt là, phát huy truyn thng yêu
nước, bt khut, kiên cường ca con người
Lng Sơn, nht là phm cht t lc, t
cường để to động lc phát trin kinh tế
trong bi cnh mi.
Trong bi cnh hin nay, yêu nước
không ch là tinh thn sn sàng x thân
để bo v đất nước chng li các thế lc
t bên ngoài, kiên quyết đấu tranh chng
li các hành động bo lc xâm phm biên
cương, T quc, mà yêu nước còn là tinh
thn chăm ch hc tp, trau di kiến thc
để dng xây, phát trin đất nước; phát trin
kinh tế vng mnh để nâng cao đời sng
vt cht và tinh thn ca nhân dân, to tim
lc quc phòng để bo v đất nước trước
các nguy cơ v an ninh truyn thng và phi
truyn thng. Đây cũng là yêu cu cp thiết
đặt ra đối vi vic phát huy truyn thng
yêu nước, bt khut, kiên cường ca con
người Lng Sơn trong phát trin kinh tế
- xã hi ca tnh. Hơn na, yêu nước còn
là nghĩa v, trách nhim gi gìn bn sc
văn hóa, truyn thng tt đẹp ca dân tc
Vit Nam, kết hp vi kế tha nhng tinh
hoa văn hóa nhân loi để làm giàu thêm
tinh thn, chí khí, sc mnh con người Vit
Nam; gi vng và phát trin truyn thng
văn hóa tt đẹp, giá tr truyn thng con
người Vit Nam trước s tiếp biến ca các
nn văn hóa khác trong bi cnh toàn cu
hóa và hi nhp quc tế sâu rng. Đó cũng
chính là ngun lc và động lc để góp phn
to ra được nhng con người, thế h người
Vit Nam nói chung và con người Lng
Sơn nói riêng vng vàng trước các thách
thc toàn cu, to dng thế và lc ca đất
nước và ca tnh Lng Sơn mt cách vng
chc, đáp ng yêu cu phát trin trong tình
hình mi.
Hai là, phát huy đức tính cn cù, chu
khó, nhân nghĩa, tinh thn đoàn kết, tính c
kết cng đồng, tình yêu quê hương, tương
tr ln nhau trong phát trin kinh tế, thc
hin tt an sinh xã hi, phát trin ngun
nhân lc có cht lượng, phc v đắc lc,
hiu qu cho công cuc phát trin kinh tế -
xã hi nhanh, bn vng ca tnh.
Con người Lng Sơn va là ch th
kế tha truyn thng tt đẹp, va là người
sáng to ra các giá tr văn hóa và cũng
là ngun lc quan trng nht trong tiến
trình xây dng và phát trin kinh tế - xã
hi ca tnh. Do vy, trong bi cnh hin
nay, trước yêu cu ca quá trình đẩy mnh
công nghip hóa - hin đại hóa, hi nhp
và phát trin, cn phi khơi dy nhng giá
tr truyn thng, thế mnh tim tàng trong
con người Lng Sơn để xây dng và phát
trin ngun nhân lc có cht lượng. Đặc
bit, trong điu kin dân s và phn ln
các h nghèo ch yếu là người dân tc
thiu s thì vic khơi dy nhng phm
cht tt đẹp ca con người Lng Sơn trong
lao động sn xut, tr thành vn đề quan
trng hàng đầu để phát huy vai trò ca
truyn thng tt đẹp trong phát trin kinh
tế - xã hi.
Để có th phát huy được các giá tr
truyn thng và khai thác tt tim năng, thế
mnh ca con người x Lng trong thc
tin đời sng kinh tế - xã hi, cn tìm tòi
nhng cách thc khác nhau để biến nhng
giá tr, phm cht truyn thng tt đẹp y
tr thành ni lc vươn lên ca mi người
dân Lng Sơn trong vic thay đổi sinh kế,
thoát nghèo, làm giàu chính đáng; đưa
nhng giá tr truyn thng thm sâu vào
tng gia đình, vào mi con người, làm