Các rối loạn tâm thần ở
trẻ vị thành niên
Ngày nay, các rối loạn tâm thần không phải là hiếm gặp ở trẻ vị thành
niên. Các rối loạn tâm thần chủ yếu là trầm cảm, tâm thần phân liệt, rối loạn
lo âu và nghiện ma túy.
Trầm cảm
Áp lực học hành và thi cử làm trẻ vị thành niên dễ gặp các sang chấn
tâm lý.
Trầm cảm có thể gặp ở bất kỳ lứa tuổi nào, hay gặp nhất là ở độ tuổi
40 - 50. Nhưng qua thực tế lâm sàng, trầm cảm ở trẻ vị thành niên không
phải là hiếm. Số bệnh nhân trầm cảm ở độ tuổi này đang tăng lên nhanh
chóng. Tỷ lệ trầm cảm ở trẻ vị thành niên là 6 - 8%. Biểu hiện trầm cảm ở
trẻ vị thành niên giống như ở người lớn nhưng có một số điểm khác biệt sau:
- Khí sắc thường là kích thích (chứ không phải là trầm cảm).
- Mất cảm giác ngon miệng và sút cân là triệu chứng hay gặp.
- Mất ngủ thường xuyên hơn. Trẻ có thể thức thâu đêm để chơi game
trên máy vi tính. Chính do thời gian tiếp xúc với màn hình máy vi tính quá
dài khiến cho tình trạng trầm cảm nặng thêm. Vì vậy khi điều trị, gia đình
cần cách ly trẻ với máy vi tính hoặc hạn chế trẻ sử dụng một cách tối đa.
- Dễ bị kích thích, trẻ hay nổi cáu vô cớ. Trẻ có thể đánh bạn, đánh
em, cãi lại và có nhiều hành vi hỗn láo với bố mẹ hoặc giáo viên.
- Mệt mỏi thường xuyên nên trẻ hay bỏ học.
- Khó tập trung chú ý, vì thế trẻ rất lơ đễnh trong nghe giảng.
- Trí nhớ sút kém, do vậy trẻ không nhớ được nội dung bài học, không
nhớ được những điều bố mẹ dặn dò.
- Học tập sút kém. Hầu hết các cháu có kết quả học tập rất kém, thi
môn nào thì trượt môn đó.
- Hay có ý định và hành vi tự sát do chán nản, bi quan, học tập sút
kém, do bị ảnh hưởng của game bạo lực.
Hơn 90% số trường hợp trầm cảm ở trẻ vị thành niên sẽ tái phát cơn
trầm cảm trong vòng 1 - 2 năm sau khởi phát bệnh trầm cảm... Những người
này khi lớn lên có 60 - 70% nguy cơ tiếp tục có cơn trầm cảm. 19% số
trường hợp trầm cảm vị thành niên sẽ có cơn hưng cảm trong tương lai,
nghĩa là phát triển thành rối loạn cảm xúc lưỡng cực.
Nguyên nhân của trầm cảm ở trẻ vị thành niên là do thiếu chất dẫn
truyền thần kinh serotonin trong xinap thần kinh ở vỏ não. Vì vậy, chấn
thương tâm lý (học hành căng thẳng, thi trượt, mâu thuẫn trong gia đình...)
chỉ đóng vai trò là yếu tố thuận lợi cho trầm cảm phát triển chứ không phải
là nguyên nhân chính gây ra trầm cảm. Hơn nữa, chấn thương tâm lý chỉ có
vai trò trong cơn trầm cảm đầu tiên mà thôi, từ các cơn sau, chấn thương tâm
lý không có vai trò gì cả, nghĩa là trầm cảm tự phát triển không liên quan gì
đến chấn thương tâm lý. Do đó khi phát hiện ra con mình có các triệu chứng
của trầm cảm, bố mẹ nên đưa con đến khám tại các thầy thuốc chuyên khoa
tâm thần.
Những bệnh nhân này phải được điều trị bằng thuốc chống trầm cảm.
Cần nhấn mạnh rằng các phương pháp khác như âm nhạc liệu pháp, châm
cứu, thuốc đông y, đi nghỉ mát... hầu như không có hiệu quả gì cho các bệnh
nhân này. Thuốc chống trầm cảm có thể dùng thuốc chống trầm cảm 3 vòng
(amitriptylin, stablon), đa vòng (remeron), hay thuốc chống trầm cảm ức chế
tái hấp thu có chọn lọc serotonin. Cần lưu ý là trẻ phải được điều trị kéo dài
để tránh tái phát. Thời gian điều trị tối thiểu là một năm, nhưng thường kéo
dài nhiều năm cho đến khi trẻ kết thúc quá trình học tập.
Tâm thần phân liệt
Tâm thần phân liệt là một bệnh tâm thần rất nặng, kéo dài suốt đời.
Tâm thần phân liệt khởi phát ở lứa tuổi vị thành niên ít gặp, nhưng
thường rất nặng. Trẻ có thể bị các thể bệnh paranoid, không biệt định và thể
thanh xuân. Tâm thần phân liệt được đặc trưng bởi các triệu chứng sau:
- Có ảo thanh. Trẻ nghe thấy có tiếng người nói trong đầu. Lúc đầu
tiếng nói này xuất hiện lẻ tẻ, nhưng nhanh chóng phát triển và xuất hiện
thường xuyên. Tiếng nói thường là không rõ ràng là giọng đàn ông hay đàn
bà, trẻ không phân biệt được đó là giọng người quen hay người lạ, nhưng
vẫn nghe được rất rõ ràng. Nội dung của tiếng nói thường là bình phẩm về
mọi hành vi của bệnh nhân (quét nhà không sạch, rửa bát không tốt, học
hành không ra gì...), ra lệnh cho bệnh nhân phải làm một việc gì đó (điều
này rất nguy hiểm nếu là ra lệnh tự sát, đánh người, đốt nhà, đập phá...),
hoặc trò chuyện với bệnh nhân. Ảo thanh khiến bệnh nhân rất khó chịu,
nhiều cháu đã dùng máy nghe nhạc để nghe hy vọng át được ảo thanh.