SỞ GIO DC V ĐO TO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 3
---------- ----------
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TI: PHT TRIN TƯ DUY PHN BIỆN CHO
HC SINH THÔNG QUA DY HC MÔN
ĐỊA LÍ LP 11 TRUNG HC PHỔ THÔNG
MÔN: ĐỊA LÍ
TG: Trần Thị Liên Thanh
Tổ: KHOA HC XÃ HỘI
Năm thực hiện: 2019- 2020
SĐT: 0356008140
1
PHN MỞ ĐU
1. L do chn đ ti
Khi x hi ngy cng pht trin, con ngưi ngy cng pht minh ra nhiu công nghệ
thông minh v bit s dng nhiu loi công nghệ đ phc v cho cuc sng ca mnh.
Chng ta đang bưc vo cuc cch mng ln th tư trong lch s nhân loi – cuc cch
mng công nghiệp 4.0. Vi cuc cch mng ny, công nghệ đ c nhiu tc tc đng ln
lao, lm thay đi nhiu mt v kinh t, văn ha, x hi ca con ngưi. Công nghệ thông tin
tr thnh mt lnh vực sâu rng, c nh hưng ngy cng to ln đn đi sng con ngưi. N
đi hi con ngưi phi lm ch đưc tri thc, lm ch đưc thông tin, bit phân tch, đnh
gi đng sai đ tm ra lung thông tin, tri thc tin cy. Ni cch khc, con ngưi phi bit tư
duy phn biện.
Mc tiêu ca gio dc Việt Nam l đo to ra th hệ ngưi Việt Nam phát trin toàn
diện, c đo đc, tri thc, sc khe, thẩm mỹ và ngh nghiệp … c k năng tư duy, k năng
ngh nghiệp đ đp ng yêu cu xây dựng v bo vệ đt nưc trong thi đi mi. Chương
trình giáo dc ph thông tng th năm 2018 đđưa ra mc tiêu giáo dc ph thông l “giúp
người học làm chủ kiến thức phổ thông; biết vận dụng hiệu quả kiến thức vo đời sống và
tự học suốt đời; có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp; biết xây dựng và phát triển
hài hòa các mối quan hệ xã hội; có cá tính, nhân cách v đời sống tâm hồn phong phú; nhờ
đó có được cuộc sống có ý nghĩa v đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và
nhân loại”. Trong đ, chương trnh gio dc trung học ph thông “giúp học sinh tiếp tục
phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách
công dân, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù
hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học
nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, khả năng thích ứng với những đổi thay trong
bối cảnh toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới”. Ta thy, ngay trong mc tiêu ca
chương trnh giáo dc ph thông mi cũng đ nhn mnh đn sự “lm ch kin thc ph
thông”, “kh năng vn dng kin thc vo đi sng”, “c tnh, nhân cch v đi sng tâm
hn phong ph”, “kh năng thch ng vi những đi thay trong bi cnh toàn cu hoá và
cách mng công nghiệp mi” ca học sinh. C ngha l coi trọng kh năng “lm ch” tri
thc, “làm ch” cuc sng lao đng và ngh nghiệp ca các em. Nu học sinh không c tư
duy phn biện, các em sẽ không có kh năng “lm ch”, không c “c tnh, nhân cách”
riêng ca mình v không c “kh năng thch ng vi những đi thay trong bi cnh toàn cu
hoá và cách mng công nghiệp mi”.
Trong cc nh trưng ph thông hiện nay, gio dc không ch trang b cho học sinh
cc tri thc cn thit mcn rn luyện cho cc em năng lực vn dng kin thc, k năng đ
c vo cuc sng thực tin. Việc gio dc k năng sng, k năng tư duy phn biện cũng rt
đưc quan tâm. Th nhưng vn cn nhiu học sinh ch tip nhn kin thc, thông tin mt
chiu, chưa bit phân tch, chọn lọc v đnh gi thông tin. Điu ny đlm cho nhiu học
sinh tip thu thông tin sai lệch, th đng trong cuc sng v học tp, thm ch c nhiu hnh
đng sai tri, nng vi do chưa bit phân tch v x l cc thông tin. V vy việc pht trin
v rn luyện tư duy phn biện cho học sinh ngay trong trưng học, gip học sinh phân tch
đưc cc sự vt hiện tưng, cc lung thông tin đa chiu trong cuc sng l rt cn thit.
2
Đa l l mt môn học cung cp cho học sinh nhiu thông tin, kin thc v k năng
gn lin vi thực t. N gip cho học sinh hon thiện thêm những tri thc v đa l tự nhiên,
đa l kinh t - x hi trên th gii v Việt Nam. Đa l l môn học gn lin vi thực tin
cuc sng, gip học sinh vn dng kin thc k năng đ c vo thực tin. V quan trọng hơn
nữa l ngày càng c nhiu lung thông tin khc nhau liên quan đn con ngưi, tự nhiên v
kinh t – x hi din ra khp mọi nơi trên th gii. Điu quan trọng l học sinh phi bit
phân tch, lựa chọn thông tin ph hp, đưa ra chnh kin ca bn thân v c hnh đng ph
hp trưc mt vn đ mang tnh thi sự. Trong phương php tư duy th k XXI, tư duy phn
biện l hưng tư duy đưc đ cao. Li khuyên ca Einstein dành cho nn giáo dc l: “giáo
dục không phải là học thuộc những điều hiển nhiên, giáo dục là huấn luyện khả năng tư
duy”, “điều quan trọng l đừng bao giờ ngừng đặt câu hỏi” . Vi chương trnh đa l khi
11, cc em sẽ c thêm nhiu cơ hi đ hiu bit v thiên nhiên, v con ngưi v cuc sng
ca họ nhiu vng, nhiu quc gia v lnh th trên th gii. Chnh v những l do ni trên
nên tôi đ chọn đ ti “pht trin tư duy phn bin cho hc sinh thông qua dy hc môn
đa l lp 11 THPT” lm đ ti sng kin kinh nghiệm ca mnh.
2. Mc tiêu, nhim v, gii hn.
2.1 Mục tiêu
Vn dng cơ s lí lun và thực tin vtư duy phn biện, đ ti tp trung đnh gi vai
tr ca tư duy phn biện đi vi học sinh, thực trng rn luyện v pht trin tư duy phn biện
cho học sinh cc trưng ph thông ni chung v trong môn đa l ni riêng. Từ đ đưa ra
cc yêu cu, quy trnh, cch thc pht trin tư duy phn biện cho học sinh thông qua dy học
môn đa l 11 ni riêng v cc môn học trưng trung học ph thông (THPT) ni chung.
Đng thi gp phn to ra môi trưng học tp thoi mi, pht huy tnh tch cực ch đng ca
học sinh trong qua trnh lnh hi tri thc.
2.2 Nhim vụ
Đ đt đưc mc đch nghiên cu, đ tài tp trung gii quyt các nhiệm v sau:
- Nghiên cu cơ s lý lun và thực tin v tư duy phn biện.
- Nghiên cu đ tm ra mt s tnh hung/ni dung c th pht trin tư duy phn biện cho
học sinh thông qua cc bi học đa l 11 THPT.
- Đưa ra mt s yêu cu đi vi việc pht trin tư duy phn biện học sinh trong dy học Đa
lí 11 THPT.
- Đưa ra quy trnh pht trin tư duy phn biện cho học sinh  trên lp.
- Cc cch pht trin tư duy phn biện cho học sinh trong dy học đa l 11 THPT
- Cc v d minh họa.
- Tin hnh thực nghiệm sư phm đ kim đnh tnh hiệu qu ca đ ti.
2.3 Gii hn.
- V ni dung: Đ tài tp trung vào phân tích đ đưa ra cc yêu cu, quy trnh, cch thc pht
trin tư duy phn biện cho học sinh thông qua dy học môn đa l lp 11 trung học ph thông.
3
- V không gian v thi gian: Đ tài tp trung điu tra thực trng, nghiên cu v tin hnh
thực nghiệm sư phm từ tháng 9/2019 - 3/2020 ti mt s trưng THPT trên đa bàn tnh
Nghệ An, H Tnh.
3. Dữ liu v phương pháp nghiên cứu
3.1. Dữ liu nghiên cứu
Đ ti nghiên cu dựa trên cơ s các tài liệu v tư duy phn biện, cc ti liệu v đi
mi phương php dy học v đnh gi theo tip cn năng lực trong giáo dc. Mt s các dữ
liệu khc đưc phát trin thông qua phng vn gio viên mt s trưng THPT trên đa bàn
tnh Nghệ An v H Tnh, Qung Bnh, Thừa Thiên Hu v học sinh trên đa bn tnh Nghệ
An.
3.2. Phương php nghiên cứu
3.2.1. Phương php nghiên cứu l thuyt
- Nghiên cu cc văn kiện ca Đng, cc văn bn ca Nh nưc và ca ngành giáo dc đo
to v đi mi giáo dc ph thông, chương trnh gio dc ph thông tng th năm 2018.
- Sưu tm, nghiên cu, phân tích, tng hp các tư liệu liên quan đn tư duy phn biện đ
xây dựng cơ s lí lun cho đ tài.
- Nghiên cu chương trnh, SGK, Chuẩn kin thc k năng Đa lí 11 c liên quan đ tm ra
cc tnh hung, cc ni dung trong bi học c th pht trin tư duy phn biện cho học sinh.
3.2.2. Cc phương php nghiên cứu thc tin
3.2.2.1 Phương php phân tch, tổng hợp tài liu.
Phân tích và tng hp tài liệu từ nhiu ngun khc nhau như sch, bo, tp ch, đ tài
nghiên cu khoa học, lun văn c đ cp đn cách thc pht trin tư duy phn biện cho học
sinh đ xây dựng cơ s lý thuyt v các vn đ liên quan.
3.2.2.2 Phương php điều tra, quan sát
- Thăm d ý kin GV đ tìm hiu quan đim ca họ v tư duy phn biện v việc pht
trin tư duy phn biện cho học sinh trong qu trnh dy học. Chng tôi đ tin hành phng
vn đi vi 20 GV trên đa bàn tnh Nghệ An v H Tnh, Quang Bnh, Thừa Thiên Hu.
- Thăm d ý kin, tìm hiu thực t việc pht trin tư duy phn biện cho học sinh trong
qu trnh dy học đa lý, đc biệt là cách trin tư duy phn biện cho học sinh trong qu
trnh dy học môn đa l khi 11 THPT. Trên cơ s kho sát thực trng dy và học, có th
đnh gi đưc kh năng thực thi, điu kiện cn v đ, những hn ch ca việc thực hiện đ
tài.
- Tin hành thực nghiệm sư phm mt s tit dy đa lý trong chương trnh đa l 11
THPT đ từ đ kim nghiệm đ ti, rút ra bài học kinh nghiệm và b sung những vn đ có
liên quan đ tài nghiên cu.
3.2.2.3 Phương pháp chuyên gia
Trong quá trình nghiên cu, đi vi mt s kt qu và kin ngh liên quan, tôi tin hnh xin
ý kin mt s GV có kinh nghiệm trong dy học Đa lí ti cc trưng THPT trên đa bàn
4
Nghệ An, H Tnh v mt s ging viên ging dy ti cc trưng đi học sư phm chuyên
ngnh phương php dy học đ thu thp thông tin, đưa ra cc đnh hưng v ni dung
nghiên cu đ ti cũng như những vn đ liên quan đn thực nghiệm sư phm.
3.2.2.4 Phương php thc nghim sư phm
Phương pháp thực nghiệm đưc s dng đ kim nghiệm kt qu ca nghiên cu và ly
đ lm cơ s đ kim nghiệm lí thuyt trên thực t.
Dựa trên cơ s này, tin hành t chc thực nghiệm cc cách pht trin tư duy phn biện
cho hc sinh thông qua dy học mônn đa l lp 11 mt s trưng THPT đ kim chng
hiệu qu ca đ ti.
3.2.2.5 Phương php ton hc thống kê
Phương php ny cho phép x lí, phân tích các kt qu điu tra thực nghiệm thông qua việc
s dng các phép toán thng kê đ rút ra những kt lun cn thit v thực trng, hiệu qu
cc cch pht trin tư duy phn biện cho học sinh (HS) đ lựa chọn.
4. Các điểm mi v đóng góp của sáng kiến kinh nghim
- B sung, phát trin cơ s lí lun v việc hnh thnh v pht trin tư duy phn biện (TDPB)
cho học sinh (HS) theo đnh hưng phát trin năng lực v vn dng c chọn lọc vo trưng
hp c th ca môn Đa l lp 11 THPT.
- Đnh gi thực trng việc hnh thnh v pht trin TDPB cho HS trong qu trnh dy học
ti cc trưng THPT ni chung v trong môn Đa lí THPT ni riêng.
- Đưa ra quy trnh hưng dn cách hnh thnh v pht trin TDPB cho HS thông qua việc
GV t chc cho HS cc nhiệm v học tp ti lp.
- Mt s cch thc hnh thnh v pht trin TDPB cho HS trong qu trnh dy học môn đa
l khi 11 THPT.
- Tin hnh thực nghiệm sư phm đkhng đnh, kt lun tnh kh thi ca kt qu nghiên
cu.
5. Cấu trúc đ tài
Ngoài phn m đu, kt lun, tài liệu tham kho và ph lc, ni dung chính ca đ tài gm
3 chương:
Chương 1: Cơ s lí lun và thực tin v tư duy phn biện.
Chương 2. Pht trin tư duy phn biện cho học sinh trong dy học đa l 11 THPT.
Chương 3: Thực nghiệm sư phm.