SKKN Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ nhiệm ....................
Thực hiện: Thới Thị Thu Ba – GV trường TH Nguyễn Văn Trỗi ......................................... Trang 1
I. PHẦN MỞ ĐẦU.
1. Lý do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, Song song với việc dạy học văn hoá theo hướng hiện
đại, tăng cường tính chủ động sáng tạo và phát triển phẩm chất năng lực của học
sinh thì việc đổi mới giáo dục nhân cách học sinh theo hướng đó cũng được đặt ra
cấp thiết. Bởi sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Có tài mà không có đức là
người vô dụng. Có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó”. Nhận thức được
tầm quan trọng của việc giáo dục toàn diện học sinh ban giám hiệu nhà trường
luôn đề cao vai trò của người giáo viên làm chủ nhiệm lớp.
Vì bên cạnh việc truyền đạt kiến thức cho học sinh thì mỗi giáo viên chủ
nhiệm có một trọng trách cao cả là: “Dạy các em làm người”. Tôi nhận thấy rằng:
giáo viên chủ nhiệm là người cha, người mẹ, người thầy, là người anh, người chị,
… và cũng có những lúc cần là người bạn… Như vậy có nghĩa là cùng một lúc
giáo viên chủ nhiệm có nhiều “vai diễn” và vai nào cũng đòi hỏi phải hoàn thành
xuất sắc... Hơn nữa trong công tác chủ nhiệm đòi hỏi người giáo viên phải thực sự
tâm huyết yêu nghề, yêu người và có tình người coi học trò như người thân yêu
của mình.
Học sinh tiểu học như một tờ giấy trắng dễ vẽ nên một bức tranh đẹp nhưng
cũng dễ bị vấy bẩn. Chính vì thế, là một giáo viên dạy tiểu học công việc không
đơn giản chút nào. Chúng ta không đơn thuần chỉ là dạy học, truyền đạt kiến thức
từ sách vở đến học sinh mà chúng ta phải giáo dục, uốn nắn đạo đức, rèn cho các
em từng hành vi đạo đức đơn giản nhất, để từ đó giúp các em hình thành một nhân
cách, phẩm chất tốt đẹp.
Là một giáo viên chủ nhiệm lớp 3 tôi rất mong muốn học trò của mình là
những con ngoan, trò giỏi, tài đức vẹn toàn để sau này lớn lên các em tự tin, năng
động, bản lĩnh bước vào đời, trở thành những người công dân có ích cho xã hội.
Chính vì vậy mà ngay từ đầu năm học, vừa nhận xong lớp, tôi đã bắt tay ngay vào
việc xây dựng kế hoạch chủ nhiệm, một công việc hết sức quan trọng và cần tiết.
Đầu tiên, để có kế hoạch chủ nhiệm tốt, phù hợp với đặc thù của lớp, tôi đã tìm
hiểu trên nhiều lĩnh vực như tìm hiểu kinh nhgiệm từ đồng nghiệp, tìm hiểu từ gia
đình học sinh và từ các tài liệu liên quan để mong sao có một năm học thành công
với vai trò giáo viên chủ nhiệm của mình. Do đó tôi quyết định chọn đề tài:
“Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ nhiệm”
làm nội dung nghiên cứu
SKKN Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ nhiệm ....................
Thực hiện: Thới Thị Thu Ba – GV trường TH Nguyễn Văn Trỗi ......................................... Trang 2
2. Mục tiêu, nhiệm vụ đề tài.
a. Mục tiêu đề tài:
Giúp học sinh lớp 3 nâng cao phẩm chất, năng lực qua công tác chủ nhiệm.
Qua đó giáo dục giúp các em hoàn thiện nhân cách để trở thành con ngoan, trò
giỏi.
b. Nhiệm vụ của đề tài:
Đề tài: “Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ
nhiệm” tập trung chủ yếu vào một số nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu các loại tài liệu về phương pháp dạy học phát triển phẩm chất,
năng lực để nghiên cứu đề tài.
- Khảo sát đối tượng học sinh lớp 3 để xây dựng những biện pháp phù hợp
với tâm sinh lí các em.
- Cung cấp một số biện pháp mới có tính khả thi về nâng cao phẩm chất,
năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ nhiệm lớp.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Đề tài: “Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ
nhiệm” nên đối tượng nghiên cứu là các em học sinh lớp 3 trường tiểu học Nguyễn
Văn Trỗi – Huyện Krông Năng – Tỉnh Đăk Lăk.
4. Giới hạn của đề tài.
Do giới gạn của các biện pháp được nghiên cứu trong đề tài nên giới hạn của
đề tài chỉ nghiên cứu học sinh lớp 3 trường tiểu học Nguyễn Văn Trỗi – Huyện
Krông Năng – Tỉnh Đăk Lăk.
5. Phương pháp nghiên cứu.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tôi đã sử dụng một số biện pháp sau:
a. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Là phương pháp nghiên cứu một số tài
liệu, một số văn bản có liên quan đến phương pháp dạy học phát triển phẩm chất
năng lực học sinh.
b. Phương pháp khảo sát: Là phương pháp khảo sát đối tượng học sinh lớp 3
để tìm hiểu tâm sinh lí lứa tuổi từ đó có căn cứ nghiên cứu nội dung đề tài.
c. Phương pháp trao đổi kinh nghiệm: Là phương pháp trao đổi với một số
đồng nghiệp có kinh nghiệm về dạy học phát triển phẩm chất năng lực.
d. Phương pháp tổng kết: Là phương pháp tổng kết những vấn đề đã nghiên
cứu và khảo sát từ đó xây dựng những biện pháp có tính khả thi cho đề tài.
Ngoài ra tôi còn sử dụng thêm một số phương pháp khác.
SKKN Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ nhiệm ....................
Thực hiện: Thới Thị Thu Ba – GV trường TH Nguyễn Văn Trỗi ......................................... Trang 3
II. PHẦN NỘI DUNG.
1. Cơ sở lý luận. (Tài liệu tham khảo trên Internet)
1.1. Vai trò dạy học phát triển phẩm chất, năng lực
Dạy học phát triển năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữa
hoạt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này.
Trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được các mức năng lực như thế nào sau khi
kết thúc một giai đoạn (hay một quá trình) dạy học.
1.2. Đặc điểm của dạy học phát triển năng lực
Đặc điểm quan trọng nhất của dạy học phát triển năng lực là xác định và đo
lường được “năng lực” đầu ra của học sinh. Dựa trên mức độ làm chủ kiến thức, kỹ
năng và thái độ của học sinh trong quá trình học tập.
Dưới đây là những đặc điểm nổi bật của dạy học theo định hướng phát triển
năng lực (Dựa trên “Tiêu chí đánh giá SGK theo định hướng phát triển năng lực”)
Đặc điểm về mục tiêu: Chú trọng hình thành phẩm chất và năng lực thông
qua việc hình thành kiến thức, kỹ năng; mục tiêu dạy học được mô tả chi tiết và có
thể đo lượng và đánh giá được. Dạy học để biết cách làm việc và giải quyết vấn đề.
Đặc điểm về nội dung dạy học: Nội dung được lựa chọn nhằm đạt được các
mục tiêu năng lực đầu ra. Chú trọng các kỹ năng thực hành, vận dụng vào thực
tiễn. Nội dung chương trình dạy học có tính mở tạo điều kiện để người dạy và
người học dễ cập nhật tri thức mới.
Đặc điểm về phương pháp tổ chức:
Người dạy chủ yếu đóng vai trò là người tổ chức, cố vấn, hỗ trợ người học
chiếm lĩnh tri thức; chú trọng phát triển khả năng giải quyết vấn đề.
Đẩy mạnh tổ chức dưới dạng các hoạt động, người học chủ động tham gia
các hoạt động nhằm tìm tòi khám phá, tiếp nhận tri thức mới.
Giáo án được thiết kế có sự phân hóa theo trình độ và năng lực của người
học
Người học có nhiều cơ hội được bày tỏ ý kiến, quan điểm và tham gia phản
biện.
Đặc điểm về không gian dạy học: Không gian dạy học có tính linh hoạt, tạo
không khí cởi mở, thân thiện trong lớp học. Lớp học có thể tron phòng hoặc ở
ngoài trời, trong công viên, bảo tàng… nhằm dễ dàng tổ chức các hoạt động nhóm
Đặc điểm về đánh giá: Tiêu chí đánh giá dựa vào kết quả “đầu ra”, quan tâm
tới sự tiến bộ của người học. Chú trọng khả năng vận dụng kiến thức đã học vào
thực tiễn. Ngoài ra 1 đặc điểm quan trọng trong đánh gia đó là: người học được
SKKN Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ nhiệm ....................
Thực hiện: Thới Thị Thu Ba – GV trường TH Nguyễn Văn Trỗi ......................................... Trang 4
tham gia vào quá trình đánh giá, nâng cao năng lực phản biện, một phẩm chất quan
trọng của con người thời kỳ hiện đại.
Đặc điểm về sản phẩm giáo dục:
Tri thức người học có được là khả năng áp dụng vào thực tiễn. Phát huy khá
năng tự tìm tòi, khám phá vừ ứng dụng nên người học không bị phụ thuộc vào học
liệu
Người học trở thành những con người tự tin năng động và có năng lực.
2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu.
1.1. Thuận lợi
Trường tiểu học Nguyễn Văn Trỗi là đơn vị đóng trên địa bàn trung tâm thị
trấn Krông Năng, trường luôn được các cấp chính quyền cũng như ban giám hiệu
nhà trường, cha mẹ học sinh quan tâm nên cơ sở vật chất trong lớp cũng như cảnh
quan luôn được đầu tư, mua sắm đầy đủ. Nhà trường luôn tạo mọi điều kiện thuận
lợi nhất cho giáo viên và học sinh thực hiện tốt công tác dạy và học.
Đội ngũ giáo viên khỏe, trẻ và rất nhiệt tình trong công tác, luôn chú trọng
đến chất lượng giáo dục học sinh từ đạo đức đến kiến thức văn hóa. Giáo viên luôn
tìm tòi, học hỏi để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, ứng dụng công
nghệ thông tin trong dạy học để đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay của ngành giáo
dục.
Đa số gia đình học sinh trong lớp đều là con em có hoàn cảnh khá giả, nên
được trang bị đầy đủ sách vở và các thiết bị phụ vụ học tập tốt hơn. Bố mẹ luôn
quan tâm con cái, thường xuyên trao đổi và kết hợp với giáo viên chủ nhiệm để có
sự giáo dục con em ở ngoài trường học một cách chu đáo và an toàn.
2. Khó khăn
Ở lớp 3 các em còn nhỏ, ý thức chủ định phát triển chưa bền vững, tâm sinh
lý thường bị tác động của các yếu tố bên ngoài nên nhiều khi còn lơ là chểnh mảng
đến học học. Một số em thường xem nhiều nội dung giải trí trên Internet nên bị tác
động, do đó các em hay nói cộc lốc, nói tiếng lóng, nói ngang trong giờ học,...
Điều này gây rất nhiều trở ngại cho giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục
nền nếp, đạo đức nói chung và dạy học phát triển năng lực cho các em nói riêng.
3. Nguyên nhân, yếu tố tác động đến chất lượng công tác chủ nhiệm lớp
Nguyên nhân ảnh hưởng đến việc dạy học phát triển phẩm chất năng lực cho
học sinh lớp 3 thì có nhiều nguyên nhân. Nhưng chủ yếu có 2 nguyên nhân tác
động và ảnh hưởng nhiều nhất đến điều đó:
- Thứ nhất là nguyên nhân chủ quan: Đa số các em ở lớp 3 của tôi chủ nhiệm
đều thuộc những gia đình có 1-2 con, nên các em luôn được bố mẹ cưng chiều,
Mọi việc làm từ cá nhân đến sinh hoạt cộng đồng của các em đều do bố mẹ làm
thay (thậm chí có em còn được bốt mẹ đút cơm trong mỗi bữa ăn), điều đó là một
điểm yếu lớn nhất tạo cho học sinh tính ỉ lại, chây lười. Mỗi khi đến lớp các em
lười hoạt động, ngại tham gia sinh hoạt cộng đồng, sinh hoạt tập thể nên những
phẩm chất, năng lực của các em không được phát triển đúng mức.
SKKN Nâng cao phẩm chất, năng lực cho học sinh lớp 3 qua công tác chủ nhiệm ....................
Thực hiện: Thới Thị Thu Ba – GV trường TH Nguyễn Văn Trỗi ......................................... Trang 5
- Thứ hai là nguyên nhân khách quan: Do sự phát triển bùng nổ của Công
nghệ 4.0, mọi thứ đều có trên Internet, được phát tán trên mọi thiết bị điện tử: Tivi,
máy tính, Aipat, điện thoại thông minh,…do đó sau giờ học các em đều dán mắt
vào những chiếc máy tính, những chiếc điện thoại để xem. Có nhiều nội dung độc
hại trên mạng đã đầu độc vào tâm trí các em, dẫn đến việc dạy học phát triển phẩm
chất năng lực của giáo viên đã gặp không ít khó khăn. Nhưng với kinh nghiệm dạy
học của bản thân tôi đã tìm ra được một số biện pháp để thay đổi phần nào những
nguyên nhân trên và giúp các em phát triển được những phẩm chất, năng lực của
mình. Dưới đây là những biện pháp đó.
3. Nội dung và hình thức của giải pháp:
a. Mục tiêu của giải pháp.
Mục tiêu của giải pháp là trình bày một số biện pháp Giúp học sinh lớp 3
nâng cao phẩm chất năng lực qua công tác chủ nhiệm. Qua đó các em phát triển
nhân cách của mình và nắm bắt những kiến thức đã học vận dụng vào thực tiễn.
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp.
* Bước 1: Lựa chọn Hội đồng tự quản chuẩn mực.
Hội đồng tự quản gồm chủ tịch hội đồng tự quản và các thành viên khác
trong hội đồng. Hội đồng có nhiệm vụ tự quản, điều hành mọi sinh hoạt của lớp
khi cô giáo không có mặt ở lớp hoặc điều hành lớp khi cô giáo yêu cầu. Hội đồng
tự quản là xương sống của lớp học, là thành viên cầm cân nảy mực trong lớp.
Chính vì vậy việc lựa chọn Hội đồng tự quản hết sức quan trọng. Do đó ngay từ
đầu lớp học tôi đã xây dựng kế hoạch tuyển chọn hội đồng tự quản như sau:
Thứ nhất: Xây dựng tiêu chí.
Thứ hai: Họp lớp, bình chọn công khai, công bằng.
Thứ ba: Tổ chức tập huấn, hướng dẫn Hội đồng cách thức thực hiện nhiệm
vụ của mình.
Về tiêu chí thì gồm các tiêu chí sau:
Một là: Chăm ngoan, học giỏi.
Hai là: Đoàn kết, yêu thương, biết chia sẻ cùng bạn.
Ba là : Nhanh nhẹn hoạt bát, xử lí nhanh, kịp thời những hoạt động của lớp.
Bốn là: Có ngôn ngữ giao tiếp thuyết phục.
Cách tiến hành: Tôi tổ chức buổi sinh hoạt lớp cuối tuần. Sau khi nêu tiêu
chí trên bảng lớp, tôi tiến hành cho các em thảo luận, ứng cử, đề cử. Sau đó tôi
phân tích bổ sung để những em được giới thiệu nhưng không được chọn (có thể do
các bạn đề cử theo cảm tính,...). Cuối cùng chốt danh sách hội đồng gồm: Chủ tịch
hội đồng, phó chủ tịch hội đồng và các thành viên.