Sơ cứu bệnh nhân cấp cứu (phần 1)
Sơ cứu là công tác hỗ trợ ban đầu đơn giản nhưng vô cùng quan trọng
giúp giảm tỷ lệ tử vong trong các tai nạn và những tình huống cấp cứu. Dưới
đây là một số hướng dẫn sơ cứu đơn giản cho các tình huống.
SƠ CỨU TAI NẠN
Các tai nạn có thể xảy ra gây các tổn thương từ nhẹ đến nặng, thậm chí có
nguy cơ tử vong bao gồm các tai nạn giao thông, tai nạn trong sinh hoạt, do thiên
tai….
Trong trường hợp bị tai nạn giao thông, người bị nạn vẫn hoàn toàn tỉnh
táo, không chảy máu, thậm chí đứng dậy được, vẫn cần cho nằm nghỉ để theo dõi
nhịp thở. Còn khi bị chảy máu thì phải cầm máu tại chỗ bằng cách lấy một cục
bông đè mạnh vào vết thương - động tác rất đơn giản nhưng cầm máu hiệu quả.
Với bệnh nhân trong tình trạng hôn mê, bất tỉnh, cần chuyển ngay bệnh nhân đến
bệnh viện ở tư thế nằm. Lưu ý, cần từ 2-3 người nhấc người bệnh lên chứ không
bế xốc bổng hay bế gập người lại, đưa đến chỗ an toàn và gọi xe cứu thương đến
hoặc chuyển ngay đến bệnh viện. Khi sơ cứu trong nhiều trường hợp, việc đầu tiên
là cần phải kiểm soát được đường hô hấp cho bệnh nhân, làm đường thở thông
thoáng. Nếu đường thở bị tắc nghẽn do đất, cát, răng giả, đờm dãi... phải móc ngay
ra. Nếu người bệnh không thở được thì phải hô hấp nhân tạo. Muốn hạn chế tình
trạng suy hô hấp thì nên đặt bệnh nhân nằm đầu cao. Nếu bệnh nhân bị huyết áp
thấp, hoặc bệnh nhân có bệnh sọ não cần lưu ý không nên đặt nằm ở tư thế đầu
quá cao.
Trường hợp bị chấn thương mạnh dẫn đến bị vỡ cơ hoành khiến dạ dày,
ruột, gan chui hết lên phần ngực, đè vào phổi, tim, khiến bệnh nhân rất khó thở.
Trong trường hợp này, tư thế tốt nhất là nằm cao, nửa nằm nửa ngồi, để tạo áp lực
trên cao đẩy bớt các cơ quan này xuống, người bệnh sẽ dễ thở hơn và vận chuyển
ngay bệnh nhân tới bệnh viện.
Khi bị vật gì nhọn đâm vào cơ thể, nhất là ngực, bụng, tuyệt đối không
được rút vật nhọn đó ra, vì lúc này nó có tác dụng bịt mạch máu. Nếu rút ra, máu
sẽ phun mạnh, bệnh nhân mất máu nhiều, có thể bị tử vong. Để nạn nhân ở tư thế
dễ chịu nhất, tốt nhất là tư thế nửa nằm – nửa ngồi và chuyển ngay đến bệnh viện
gần nhất.
Sơ cứu vết thương bụng:
Một vết thương sâu ở thành bụng là rất nguy hiểm không phải chỉ vì sự
chảy máu ngoài mà còn vì những cơ quan bên trong cơ thể bị thủng, rách hoặc gây
chảy máu trong và nhiễm khuẩn. Một phần của ruột có thể bị lòi ra khỏi thành
bụng.
Sơ cấp cứu cần phải hạn chế nhiễm khuẩn, khống chế chảy máu, xử trí
tránh để ruột bị lòi ra ngoài; đồng thời phải thu xếp chuyển ngay nạn nhân tới
bệnh viện.
Trường hợp ruột chưa bị lòi ra ngoài:
- Khống chế sự chảy máu bằng cách ép thận trọng các mép vết thương với
nhau.
- Đặt nạn nhân ở tư thế nửa nằm nửa ngồi chống 2 chân để tránh hở vết
thương và giảm áp lực lên vùng bị thương. Dùng gối đệm hoặc quần áo gấp lại để
đỡ vai, đầu và dưới khoeo chân.
- Đặt một miếng gạc trùm lên vết thương rồi dùng bǎng cuộn hoặc bǎng
dính bǎng vết thương lại.
Nếu nạn nhân bất tỉnh nhưng vẫn thở bình thường thì đặt nạn nhân ở tư thế
hồi phục có gối hoặc đệm đỡ vùng bụng.
Nếu nạn nhân ngừng thở ngừng tim thì tiến hành hồi sức hô hấp tuần hoàn
ngay.
Phòng chống và xử trí sốc.
* Chú ý: Không cho nạn nhân ǎn uống bất cứ một thứ gì.
Nếu nạn nhân ho hoặc nôn thì dùng tay áp nhẹ lên vùng vết thủng để tránh
ruột bị lòi ra ngoài.
Chuyển nạn nhân tới bệnh viện ngay. Phải coi đây là một cấp cứu ưu tiên.
Trong quá trình vận chuyển phải tiếp tục theo dõi sát và xử trí những diễn biến xảy
ra. Kiểm tra tần số hô hấp và mạch 10 phút/lần. Phát hiện kịp thời dấu hiệu chảy
máu trong.
Trong trường hợp một phần ruột bị lòi ra ngoài
- Khống chế sự chảy máu nhưng tránh dùng áp lực ép trực tiếp mạnh quá.
- Không chạm vào vết thương, không được đẩy ruột vào trong. - Đặt một
miếng gạc nhỏ hoặc vải tẩm nước muối hoặc nước muối ǎn tự pha trùm lên vết
thương rồi bǎng lỏng lại. Phải thường xuyên làm ẩm vết thương bằng dung dịch
này. Cách pha dung dịch nước muối: cho 01 thìa cà phê muối ǎn vào 01 lít nước
chín. Hoặc có thể dùng vành khǎn hay một cái bát đã luộc để nguội để úp lên vùng
bị thương rồi dùng bǎng cuộn bǎng lại.
- Nếu nạn nhân ho hoặc nôn thì cũng dùng tay áp lên vết thương để tránh
ruột bị lòi thêm ra ngoài.
- Đặt nạn nhân nằm và tiến hành chǎm sóc cấp cứu như trường hợp ruột
không bị lòi ra ngoài.
Sơ cứu vết thương ngực:
Vết thương ngực có nhiều hình thức khác nhau từ những vết thương do dao
đâm tới những vết thương do tai nạn bởi những máy móc công nghiệp nặng hoặc
do bị bánh xe đè qua trong tai nạn giao thông như:
- Vết thương đâm xuyên
