Nh ng thay đ i trong t ch c qu n lý c a ch nghĩa t b n hi n đ i.ữ ổ ổ ứ ả ủ ủ ư ả ệ ạ
T ch c qu n lý là m t trong ba m t c a quan h s n xu t ( bao g m Quan hổ ứ ả ộ ặ ủ ệ ả ấ ồ ệ
s h u t li u s n xu t, Quan h t ch c qu n lý và Quan h phân ph i s n ph mở ữ ư ệ ả ấ ệ ổ ứ ả ệ ố ả ẩ
lao đ ng)ộ
T khi ra đ i cho t i ngày nay, ch nghĩa t b n đã tr i qua ba giai đo n, ba th iừ ờ ớ ủ ư ả ả ạ ờ
ký phát tri n . Đó là: ể
•Ch nghĩa t b n t do c nh tranhủ ư ả ự ạ
•Ch nghĩa t b n đ c quy n ủ ư ả ộ ề
•Ch nghĩa t b n đ c quy n nhà n củ ư ả ộ ề ướ
Trong m i giai đo n phát tri n c a mình, đ phù h p v i th c t khách quan vàỗ ạ ể ủ ể ợ ớ ự ế
v i nh ng nhu c u c a mình, ch nghĩa t b n luôn có nh ng đi u ch nh trong tớ ữ ầ ủ ủ ư ả ữ ề ỉ ổ
ch c qu n lý đ phù h p v i trình đ phát tri n c a l c l ng s n xu t đang phátứ ả ề ợ ớ ộ ể ủ ự ượ ả ấ
tri n trong xã h i.ể ộ
Trong giai đo n đ u, giai đo n Ch nghĩa t b n t do c nh tranh. V t ch cạ ầ ạ ủ ư ả ư ạ ề ổ ứ
qu n lý vĩ mô có s qu n lý c a th tr ng và nhà n c. T c là s n ph m hang hóaả ự ả ủ ị ườ ướ ứ ả ẩ
trên th tr ng v n hành theo nh ng quy lu t nh quy lu t giá tr , quy lu t cungị ườ ậ ữ ậ ư ậ ị ậ
c u, quy lu t c nh tranh..Các nhà s n xu t ph i chú ý s n xu t theo s v n đ ngầ ậ ạ ả ấ ả ả ấ ự ậ ộ
c a th tr ng. Bên c nh đó là s đi u ti t c a nhà n c thong qua chính sách thuủ ị ườ ạ ự ề ế ủ ướ ế
và lu t pháp. V qu n lý vi mô đ c th c hi n theo ch đ khoán.ậ ề ả ượ ự ệ ế ộ
Trong giai đo n th hai, giai đo n Ch nghĩa t b n Đ c quy n. Nhà n c tạ ứ ạ ủ ư ả ộ ề ướ ư
s n có s đi u ch nh t qu n lý bình quân chuy n thành quan h l i nhu n đ cả ự ề ỉ ừ ả ể ệ ợ ậ ộ
quy n cao……ề
B c vào giai đo n th 3, giai đo n Ch nghĩa đ c quy n nhà n c hay chúngướ ạ ứ ạ ủ ộ ề ướ
ta g i là ch nghĩa t b n hi n đ i. ọ ủ ư ả ệ ạ
V y, Ch nghĩa t b n đ c quy n nhà n c là gì?ậ ủ ư ả ộ ề ướ
1. Khái ni m: ệ
Ch nghĩa t b n đ c quy n nhà n củ ư ả ộ ề ướ là n c thang phát tri n c a ch nghĩaấ ể ủ ủ
t b n đ c quy n, là s k t h p s c m nh c a các t ch c đ c quy n t nhân v iư ả ộ ề ự ế ợ ứ ạ ủ ổ ứ ộ ề ư ớ
s c m nh c a nhà n c t b n thành m t thi t ch và th ch th ng nh t nh mứ ạ ủ ướ ư ả ộ ế ế ể ế ố ấ ằ
ph c v l i ích c a các t ch c đ c quy n và c u nguy cho ch nghĩa t b n.ụ ụ ợ ủ ổ ứ ộ ề ứ ủ ư ả
đây nhà n c t b n xu t hi n nh m t ch s h u t b n, m t nhà t b n xãỞ ướ ư ả ấ ệ ư ộ ủ ở ữ ư ả ộ ư ả
h i, đ ng th i l i là ng i qu n lý xã h i b ng pháp lu t v i b máy b o l c toộ ồ ờ ạ ườ ả ộ ằ ậ ớ ộ ạ ự
l n.ớ
Nh v y ch nghĩa t b n đ c quy n nhà n c là m t quan h kinh t , chính tr ,ư ậ ủ ư ả ộ ề ướ ộ ệ ế ị
xã h i, ch không ch là m t chính sách trong giai đo n đ c quy n c a ch nghĩa tộ ứ ỉ ộ ạ ộ ề ủ ủ ư
b n.ả
2. Nguyên nhân hình thành ch nghĩa t b n đ c quy n nhà n củ ư ả ộ ề ướ
Th nh t,ứ ấ tích t và t p trung t b n càng l n thì tích t và t p trung t b n càngụ ậ ư ả ớ ụ ậ ư ả
cao, do đó đ ra nh ng c c u kinh t to l n đòi h i m t s đi u ti t xã h i đ i v iẻ ữ ơ ấ ế ớ ỏ ộ ự ề ế ộ ố ớ
s n xu t và phân ph i, m t s k ho ch hóa t p trung t m t trung tâm. Nói cáchả ấ ố ộ ư ế ạ ậ ừ ộ
khác s phát tri n h n n a c a trình đ xã h i l c l ng s n xu t đã đ n yêu c uự ể ơ ữ ủ ộ ộ ự ượ ả ấ ế ầ
khách quan là nhà n c ph i đ i bi u cho toàn b xã h i qu n lý n n kinh t .ướ ả ạ ể ộ ộ ả ề ế
Th hai,ứ s phát tri n c a phân công lao đ ng xã h i đã làm xu t hi n m t sự ể ủ ộ ộ ấ ệ ộ ố
ngành mà các t ch c đ c quy n t b n không th ho c không mu n kinh doanhổ ứ ộ ề ư ả ể ặ ố
đ u t vì v n đ u t l n, thu h i v bn ch m, ít l i nhu n, nh t là các ngành thu cầ ư ố ầ ư ớ ồ ố ậ ợ ậ ấ ộ
k t c u h t ng, GTVT…ế ấ ạ ầ
Th baứ, s th ng tr c a đ c quy n đã làm sâu s c thêm s đ i kháng gi a giai c pự ố ị ủ ộ ề ắ ự ố ữ ấ
t s n v i gia c p vô s n và nhân dân lao đ ng. Nhà n c ph i có nh ng chínhư ả ớ ấ ả ộ ướ ả ữ
sách xoa d u nh ng mâu thu n đó, nh tr c p th t nghi p, đi u ti t thu nh p qu cị ữ ẩ ư ợ ấ ấ ệ ề ế ậ ố
dân, phá tri n phúc l i xã h i…ể ợ ộ
Th t ,ứ ư cùng v i xu th qu c t hóa đ i s ng kinh t , s bành tr ng c a các liênớ ế ố ế ờ ố ế ự ướ ủ
minh đ c quy n qu c t v n v p ph i nh ng hàng rào qu c gia dân t c và xungộ ề ố ế ẫ ấ ả ữ ố ộ
đ t l i ích v i các đ i th trên th tr ng. Tình hình đó đòi h i ph i có s đi u ti tố ợ ớ ố ủ ị ườ ỏ ả ự ề ế
các quan h chính tr và quan h kinh t ; nhà n c t s n có vai trò quan tr ngệ ị ệ ế ướ ư ả ọ
trong vi c gi i quy t các quan h đó.ệ ả ế ệ
3. V T ch c qu n lý hi n nay.ề ổ ứ ả ệ
+ S đi u ti t kinh t c a nhà t b n t m vĩ môự ề ế ế ủ ư ả ở ầ .
C ch th tr ng t do c nh tranh và c ch đ c quy n t nhân đ u có nh ng tácơ ế ị ườ ự ạ ơ ế ộ ề ư ề ữ
đ ng tích c c và tiêu c c. B i v y, khi nào và đâu mà trính đ xã h i hóa l cộ ự ự ở ậ ở ộ ộ ự
l ng s n xu t đã v t quá gi i h n đi u ti t c a c ch th tr ng và đ c quy nượ ả ấ ượ ớ ạ ề ế ủ ơ ế ị ườ ộ ề
t nhân th t t y u đòi h i b sung b ng s đi u ti t c a nhà n c. B n thân sư ỉ ấ ế ỏ ổ ằ ự ề ế ủ ướ ả ự
đi u ti t c a nhà n c cũng có nh ng m t tích c c và tiêu c c. Vì th h th ngề ế ủ ướ ữ ặ ự ự ế ệ ố
đi u ti t kinh t c a nhà n c đã dung h p c ba c ch : th tr ng, đ c quy n tề ế ế ủ ướ ợ ả ơ ế ị ườ ộ ề ư
nhân và đi u ti t c a nhà n c nh m phát huy m t tích c c và h n ch m t tiêuề ế ủ ướ ằ ặ ự ạ ế ặ
c c c a t ng c ch .ự ủ ừ ơ ế
S đi u ti t kinh t c a nhà n c đ c th c hi n d i nhi u hình th c: h ngự ề ế ế ủ ướ ượ ự ệ ướ ề ứ ướ
d n, ki m soát, u n n n nh ng l ch l c, b ng các công c kinh t và các công cẫ ể ố ắ ữ ệ ạ ằ ụ ế ụ
hành chánh - pháp lý , b ng c u đãi và tr ng ph t; b ng nh ng gi i pháp chi nằ ả ư ừ ạ ằ ữ ả ế
l c dài h n nh l p ch ng trình, k ho ch t ng th phát tri n kinh t , khoa h cượ ạ ư ậ ươ ế ạ ổ ể ể ế ọ
công ngh , b o v môi tr ng …và b ng nh ng gi i pháp ng n h n nh ch ngệ ả ệ ườ ằ ữ ả ắ ạ ư ố
kh ng ho ng tài chính, ti n t , l m phát …ủ ả ề ệ ạ
+ T ch c qu n lý t m vi mô. ổ ứ ả ở ầ
thỞi C. Mac, s tach r i gi a t ban tiên tê va t ban san xuât cac công ty côơ& ' ư( ' ơ& ư) ư * & ( & ư * * ' ơ* ' *
phân đa co song ch a nhiêu. No m i chi la nh ng hiên t ng kinh tê m i xuât hiên & ) ' ư & ' ơ' * & ư) ( ươ( ' ơ' ' ( ơ*
nh ng nganh kinh doanh l n. Cư) & ơ' òn nga&y nay, công ty cô phâ* &n đa tr tha) ơ* &nh phô *biê'n,
không chi cac công ty l n, ma ca cac công ty v a va nho. Trong cac công ty cô* ơ* ' ơ' & * ơ* ' ư& & * ' *
phân không chi cac nha t ban co cô phân, ma nh ng ng i công nhân cung co cô& * ' & ư * ' * & & ư) ươ& ) ' *
phân. Đ ng nhiên, l i t c cô phân đ c chia binh đăng cho moi cô phiêu. Song do& ươ ơ( ư' * & ươ( & * ( * '
l ng cô phiêu it oi, ng i công nhân không thê năm quyên chi phôi hoat đông cuaươ( * ' ' * ươ& * ' & ' ( ( *
công ty. Măt khac, ngay nay trong cac công ty cô phân, xuât hiên t ng đôi phô biên( ' & ' * & ' ( ươ ' * '
môt tâng l p giam đôc, điêu hanh, quan ly ơ . Trên th c tê, nh ng giam đôc đo vân laư( ' ư) ' ' ' ) &
ng i lam thuê cho t ban b i le, ho điêu hanh công ty d i s lanh đao cua hôiươ& & ư * ơ* ) ( & & ươ' ư( ) ( * (
đông quan tri. Tuy nhiên, bên canh nh ng giam đôc la ng i lam thuê, cung co môt& * ( ( ư) ' ' & ươ& & ) ' (
l ng không nho nh ng giam đôc đông th i la chu t ban, ho s h u trong tay môtươ( * ữ ' ' & ơ& & * ư * ( ơ* ư) (
ty lê cô phiêu không nho, co thê gi đia vi không chê. Nh vây, cac giam đôc va chu* ( * ' * ' * ư) ( ( ' ' ư ( ' ' ' & *
t ban đan xen, xâm nhâp lân nhau, hinh thanh môt hinh th c t ban tâp thê.ư * ( ) & & ( & ư' ư * ( *
Cung không nh tr c đây, cac công ty cô phân cung hoan toan không mang tên môt) ư ươ' ' * & ) & & (
ông chu nao n a. Điêu hanh công ty la nh ng liên minh tam th i cua nh ng nha t* & ư) & & & ư) ( ơ& * ư) & ư
ban. Điêu đo, lam cho công nhân va nhân viên cua cac hang trong công ty nhiêu khi* & ' & & * ' ) &
không biêt ông chu th c s cua minh la ai. Ng c lai, cac ông chu cung không biêt' * ư( ư( * & & ươ( ( ' * ) '
công nhân cua minh la ai. Trong cac hê thông đo, d ng nh gi a chu t ban, công* & & ' ( ' ' ươ& ư ữ * ư *
nhân va nhân viên lam thuê không con ranh gi i n a; t ban lam quan ly, giam đôc& & & ơ' ư) ư * & * ' ' '
lam chu s h u va công nhân cung đ c chia l i t c cô phiêu nh nha t ban, moi& * ơ* ư) & ) ươ( ơ( ư' * ' ư & ư * (
ng i đêu tr thanh t san va đêu phai lao đông va chăng ai boc lôt ai n a.ươ& & ơ* & ư * & & * ( & * ' ( ư)
Trên th c tê, không phai thu nhâp cua moi tâng l p đêu nh nhau, do l ng cô phiêuư( ' * ( * ( & ơ' & ư ươ( * '
khac nhau nên xet vê thu nhâp th c tê, công nhân vân la công nhân, nha t ban vân la' ' & ( ư( ' ) & & ư * ) &
nha t ban. Giai câp t san vân la giai câp boc lôt, vân sông nh vao lao đông lam& ư * ' ư * ) & ' ' ( ) ' ơ& & ( &
thuê. Chi co khac la trong môt công ty hiên đai, ng i ta không thê biêt đ c chinh* ' ' & ( ( ( ươ& * ' ươ( '
xac gia tri thăng d do ng i công nhân nao san xuât va nôp cho ông chu t ban cu' ' ( ( ư ươ& & * ' & ( * ư * (
thê nao.* &
Nh v yư ậ , t m vi mô đã xu t hiên m t hi n m t hình th c qu n lý m i và phở ầ ấ ộ ệ ộ ứ ả ớ ổ
bi n đó là s xu t hi n c a m t đ ngũ nh ng ng i công nhân làm thuê, h khôngế ự ấ ệ ủ ộ ộ ữ ườ ọ
đ n thu n là nh ng công nhân áo xanh, áo vàng mà đó là nh ng ng i công nhân áoơ ầ ữ ữ ườ
tr ng. H có tri th c, h đ c thuê đ làm nhi m v qu n lý cho nh ng nhà tắ ọ ứ ọ ượ ể ệ ụ ả ữ ư
b n, không gi ng nh tr c kia-ng i s h u đ ng th i là ng i t ch c qu n lý.ả ố ư ướ ườ ở ữ ồ ờ ườ ổ ứ ả
K t lu n:ế ậ
Trong giai đo n ch nghĩa t do c nh tranh, nhà n c t s n bên trên, bênạ ủ ự ạ ướ ư ả ở
ngoài quá trình kinh t , vai trò c a nhà n c ch d ng l i vi c đi u ti t b ngế ủ ướ ỉ ừ ạ ở ệ ề ế ằ
thu và pháp lu t. Cùng v i s phát tri n c a ch nghĩa t b n đ c quy n vai tròế ậ ớ ự ể ủ ủ ư ả ộ ề
nhà n c có s bi n đ i, không ch can thi p vào n n s n xu t xã h i b ng thu ,ướ ự ế ổ ỉ ệ ề ả ấ ộ ằ ế
lu t pháp mà còn có vai trò t ch c và qu n lý các xí nghi p thu c khu v c kinh tậ ổ ứ ả ệ ộ ự ế
nhà n c, đi u ti t ướ ề ế b ng các bi n pháp đòn b y kinh t vào t t c các khâu c aằ ệ ấ ế ấ ả ủ
quá trình tái s n xu t: s n xu t, phân ph i, l u thong, tiêu dung. Ch nghĩa t b nả ấ ả ấ ố ư ủ ư ả
đ c quy n nhà n c là hình th c v n đ ng m i c a quan h s n xu t t b n chộ ề ướ ứ ậ ộ ớ ủ ệ ả ấ ư ả ủ
nghĩa, s thay đ i trong h th ng t ch c qu n lý nh m duy trì s t n t i c a chự ổ ệ ố ổ ứ ả ằ ự ồ ạ ủ ủ