Mô hình quản lý kinh tế bền vững GMS

PhầnII:Cácvấnđềkinhtếvàkinhdoanh

GMS–MÔHÌNHQUẢNLÝKINHTẾBỀNVỮNG

TS.NguyễnTiếnDũng

ThS.NguyễnXuânHà1

ThS.LêThịTuyết2

Cáclýthuyếtkinhtếđãpháttriểnmạnhmẽtrongthờigianqua,chúngđượcsảnsinhra

từyêucầu,đòihỏicủathựctếnhằmgiảithíchcáchiệntượngkinhtếđangdiễnra(tìmvàgiải

thíchcácquyluậtkinhtếchiphốicáchiệntượngkinhtênày),tìmraconđườngpháttriển,...

Mỗilýthuyếtkinhtếcũngchỉphùhợpvớinhữnghoàncảnhlịchsửnhấtđịnhvàkhôngcó

mộtlýthuyếtkinhtếnàocókhảnăngápdụngđượcchomọiquốcgia.Domỗiquốcgiacóđặc

điểmvềtựnhiên,xãhộikhácnhau;cóxuấtphátđiểmkinhtếkhácnhau,cócơsởhạtầngvà

kiếntrúcthượngtầngkhácnhau.Vậy,lýthuyếtkinhtếvàmôhìnhquảnlýkinhtếnàophù

hợpvớiViệtNamtronggiaiđoạnhiệnnay?

Trêncơsởnghiêncứulýluậnvềkinhtếhọcvàvaitròcủanhànướctrongviệctăngtrưởng

kinhtếvàpháttriểnbềnvững,đồngthờinghiêncứucácyếutốtácđộngđếnnănglựccạnh

tranhquốcgia.Tácgiảmạnhdạnđềxuấtmôhìnhquảnlýkinhtếhướngđếnsựpháttriểnbền

vữngvàdựavàonềntảngconngườilàmtrungtâm.GMSlàmôhìnhquảnlýtiêntiếnkhông

chỉtiếpnhậncácnguyênlýquảntrịhiệnđạinhấtcủaphươngTâymàcònkếthừacáctưtưởng

triếthọcsâusắccủaphươngĐôngvềxãhộivàconngười.GMSchínhlàkhoahọcvềhànhvi

conngười,đượcrúttỉasángtạo,tổnghợptừnhữngchuyênngànhkinhtế,đạođức,triếthọc,

tâmlý,vănhóa,quảntrị.GMScòntìmhiểutừlịchsửcácbàihọcthànhcônghaythấtbạicủa

nhânloạitrongquátrìnhtìmkiếmsựhòabình,thịnhvượngvàtiếnbộxãhội.GMScốgắngtiếp

thuchọnlọccáckếtquảnghiêncứubổíchtrongcácngànhkhoahọc,xãhội,chínhtrị,chiến

lượccạnhtranh,quânsựvàđổimớicôngnghệ.

1.Kinhtếhọcvàvaitròcủanhànướctrongviệctăngtrưởngkinhtếvàpháttriểnbền

vững

Chúngtađềubiếtkinhtếhọcnghiêncứuxãhội–conngườilựachọncáchsốngnhưthế

nàovàhọtươngtácvớinhaunhưthếnào.Kinhtếhọcthôngthườngủnghộnềnkinhtếthị

thườngvìnóhiệuquả.

Chúngtacóthểbắtđầuvớilýthuyếtkinhtếhiệnnayvềthịtrườngtựdo.Mộtthịtrường

tựdovậnhànhthôngquatraođổitựnguyện.Trườnghợpđơngiảnnhấtlàđổihànglấyhàng.

Tôicógạonhưngkhôngcóthịtđểăncùng,anhcóthịtconbònhưngkhôngcógạo.Tôiđổi

mộtítgạocủatôilấymộtítthịtcủaanh.Cảhaichúngtađềucólợi,nếukhôngthìchúngtađã

khôngchịuđổi.Cảhaichúngtađềutrảinghiệm“cáiđượcquatraođổi”.Điềunàycóthểxảy

ragiữacáccánhâncũngnhưgiữacácnướcvớinhau.Thịtrườngtựdobaogồmnhiềungười

muavàngườibánvớivôsốhànghóavàdịchvụkhácnhau,tấtcảmọingườiđềuquantâm

trướchếtđếnlợiíchriêngcủamình.Songchodùquátrìnhraquyếtđịnhcótínhchấtphân

tánvàcónhữngngườiraquyếtđịnhchỉquantâmđếnlợiíchcủariêngmình,nềnkinhtếthị

trườngtựdovẫnpháttriểntheohướngthúcđẩyphúclợikinhtếchung.

TrongcuốnBànvềbảnchấtvànguồngốccủacảicủacácdântộc,AdamSmithđãchorằng

khitácđộngqualạivớinhautrênthịtrường,cáchộgiađìnhvàdoanhnghiệpdườngnhưbị

1,2GAMIGroup.

PhầnII:Cácvấnđềkinhtếvàkinhdoanh

dẫndắtbởi“bàntayvôhình”.Khicáchộgiađìnhvàdoanhnghiệpnhìnvàogiácảkhiđưa

raquyếtđịnhmuavàbáncáigì,họđãvôtìnhtínhđếníchlợivàchiphíxãhộimàhànhvicủa

họtạora.Kếtquảlà,giácảhướngdẫncáccánhânđưaraquyếtđịnhmàtrongnhiềutrường

hợpchophéptốiđahóalợiíchxãhội.

Mặcdùthịtrườngtựdothườnglàmộtphươngthứctốtđểtổchứchoạtđộngkinhtế,

“bàntayvôhình”thườnghướngdẫnthịtrườngphânbổnguồnlựcmộtcáchcóhiệuquả.

Songvìnhiềunguyênnhân,đôikhibàntayvôhìnhkhônghoạtđộng.Bàntayvôhìnhkhông

đảmbảosựthịnhvượngkinhtếđượcphânphốimộtcáchcôngbằng.Nềnkinhtếthịtrường

thưởngcôngchomọingườidựavàonănglựccủahọtrongviệctạoranhữngvậtmàngười

khácsẵnsàngmua.Điềunàykhôngđảmbảorằngmọingườiđềucólươngthựcđầyđủ,quần

áotốtvàsựchămsócytếthíchhợp.Nhưvậy,trongmộtsốtrườnghợpChínhphủcóthểcải

thiệnđượctìnhhìnhthịtrường,cácchínhsáchcôngnhưchínhsáchthuế,hệthốngphúclợixã

hội,giúpđạtđượcsựphânphốicácphúclợikinhtếmộtcáchcôngbằnghơn.TheoKeynes,

muốnthoátkhỏikhủnghoảng,thấtnghiệp,nhànướcphảithựchiệnđiềutiếtbằngcácchính

sáchkinhtế,nhữngchínhsáchnàynhằmtăngcầutiêudùng.ÔngcũngchorằngChínhphủ

cóvaitròtolớntrongviệcsửdụngnhữngchínhsáchkinhtế:chínhsáchthuế,chínhsáchtiền

tệ,lãisuất...nhằmthúcđẩytăngtrưởngkinhtế.2

Lýthuyếttăngtrưởngkinhtếhiệnđạichorằngthịtrườnglàyếutốcơbảnđiềutiếthoạt

độngcủanềnkinhtế.Sựtácđộngqualạigiữatổngcungvàtổngcầutạoramứcthunhập

thựctế,côngănviệclàm‐tỷlệthấtnghiệp,mứcgiá‐tỷlệlạmphátlàcơsởđểgiảiquyếtba

vấnđềcơbảncủanềnkinhtế:sảnxuấtcáigì,sảnxuấtchoai,sảnxuấtnhưthếnào.

Mặtkhácvaitròcủachínhphủngàycàngđượccoitrọng.Việcmởrộngkinhtếthịtrường

đòihỏiphảicósựcanthiệpcủanhànước,khôngchỉvìthịtrườngcónhữngkhuyếttật,mà

cònvìxãhộiđặtracácmụctiêumàthịtrườngdùcóhoạtđộngtốtcũngkhôngthểđápứng

được.TheoSamuelson,trongnềnkinhtếhiệnđại,chínhphủcóbốnchứcnăngcơbản:thiết

lậpkhuônkhổphápluật;xácđịnhchínhsáchổnđịnhkinhtếvĩmô;tácđộngvàoviệcphân

bổtàinguyênđểcảithiệnhiệuquảkinhtế;thiếtlậpcácchươngtrìnhtácđộngtớiviệcphân

phốithunhập.



2JohnMaynardKeynes(1883‐1946),Lýthuyếtchungvềviệclàm,lãisuấtvàtiềntệ

Dẫn chứng 1: Chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng sản

Xã hội chúng ta đang sống đã phân hóa quá nhiều hơn chúng ta muốn, vì trong quá trình không

ngừng tìm kiếm “tính hiệu quả” chúng ta đã phân cực chính mình thành kẻ giàu và người nghèo.

Chủ nghĩa tư bản dựa trên cơ sở người ta làm việc cật lực để làm giàu cho kẻ khác với hy vọng,

thường là không đúng chỗ, rằng bản thân họ cũng sẽ giàu lên. Trong chế độ tư bản chủ nghĩa, sự

tăng trưởng phụ thuộc vào việc làm cho người này ganh tỵ với người khác để rồi người này mong

muốn điều mà người khác có.

Chủ nghĩa cộng sản có một lý tưởng, đó là sự công bằng và phồn vinh cho mọi người, nhưng chủ

nghĩa cộng sản muốn thành hiện thực, nên theo con đường mà K.Marx đã chỉ rõ, phải dựa trên cơ sở

nền kinh tế tư bản phát triển. Trong khi đó, chủ nghĩa tư bản là một cơ chế, nhưng hình như nó lại

thiếu một lý tưởng. Phải chăng tất cả chỉ là để làm giàu cho bản thân mình, hay là cuộc sống còn có

nhiều cái khác nữa? Bởi dù chúng ta có kiếm được tiền thì vẫn chưa đủ.

Trong nền kinh tế tương lai, khi tri thức là tài sản chúng ta sẽ phải đảm bảo cho mọi người có

quyền là chủ một phần tài sản đó và sự giàu có do họ mang lại. Mọi người phải trang bị cho mình tri

thức theo nghĩa rộng nhất. Các công ty cần phải nhận thấy trách nhiệm của mình trong việc đào tạo,

giáo dục. Chính phủ cần phải đầu tư vào lĩnh vực tri thức cho mọi công dân của mình, nếu không xã

hội sẽ ngày càng trở nên phân hóa hơn bao giờ hết.

PhầnII:Cácvấnđềkinhtếvàkinhdoanh

Trongxuthế hộinhậpvàtoàncầuhóangàynay,mộtquốcgia–mộtnềnkinhtế,

khôngchỉlopháttriểnkinhtếcủariêngmìnhmàphảihướngđếnsự“pháttriểnbềnvững”

trêncơsởkếthợpchặtchẽ,hợplývàhàihoàgiữa3mặtcủasựpháttriển,gồm:pháttriển

kinhtế(nềntảnglàtăngtrưởngkinhtế),pháttriểnxãhội(mụctiêulàthựchiệntiếnbộ,

côngbằngxãhội;xoáđóigiảmnghèovàgiảiquyếtviệclàm)vàbảovệmôitrường(mục

tiêulàxửlý,khắcphụcônhiễm,phụchồivàcảithiệnchấtlượngmôitrường;phòngchống

cháyvàchặtphárừng;khaitháchợplývàsửdụngtiếtkiệmtàinguyênthiênnhiên).Tiêu

chíđểđánhgiásựpháttriểnbềnvữnglàsựtăngtrưởngkinhtếổnđịnh;thựchiệntốttiến

bộvàcôngbằngxãhội;khaitháchợplý,sửdụngtiếtkiệmtàinguyênthiênnhiên,bảovệvà

nângcaođượcchấtlượngmôitrườngsống.

Mộtnềnkinhtếthịtrườnglànhmạnhđòihỏiphảicómộttrìnhđộvănminhnhấtđịnhvà

đòihỏitínhthiêngliêngcủalờihứa.Mộtxãhộikhôngnhìnthấytươnglaitrongnhữngcam

kếtvànghĩavụcộngđồngsẽnhìnthấysựsụpđổvềkinhtế.

2.Nănglựccạnhtranhquốcgia

Sựthịnhvượngcủamộtquốcgiađượctạorachứkhôngphảikếthừa.Nókhôngphát

triểntừsựsẵncótàinguyênthiênnhiên,nguồnlaođộng,lãisuất,haygiátrịtiềntệcủamột

quốcgiagiốngnhưđiềumàkinhtếhọccổđiểnkhăngkhăngkhẳngđịnh.Khảnăngcạnh

tranhcủamộtquốcgiaphụthuộcvàonănglựccủacácngànhtrongviệcđổimớivànângcấp

củaquốcgiađó3.

Theo Michael E. Porter, có bốn đặc tính tổng quát của một quốc gia, hình

thành nên môi trường có thể làm tăng hoặc giảm lợi thế cạnh tranh một quốc gia.

Hình1:Hệthốngcácnhântốquyếtđịnhlợithếquốcgia



Chiến lược công ty,

cơ cấu và đối thủ

cạnh tranh

Điều kiện về yếu tố

sản xuất

Điều kiện cầu

Những ngành liên

quan và bổ trợ

Cơ hội

Chính

phủ



3MichaelE.Porter,Lợithếcạnhtranhcủacácquốcgia,Trang156

PhầnII:Cácvấnđềkinhtếvàkinhdoanh

Thứnhất,điềukiệnvềnhântốsảnxuất:vịtrícủaquốcgiatrongcácnhântốsảnxuất

cầnthiếtđểcạnhtranhtrongngànhnghềđó,vídụ:laođộngcótaynghềhaycơsởhạtầng;

Thứhai,điềukiệnvềnhucầuthịtrường:tínhchấtcủanhucầutrongnướcvềsảnphẩm

haydịchvụcủangànhnghềđó;

Thứba,cácngànhnghềbổtrợvàcóliênquan:sựcómặthaythiếuvắngtạiquốcgiađó

nhữngngànhnghềcungứngvàngànhnghềcóliênquancókhảnăngcạnhtranhquốctế;

Thứtư,chiếnlược,cơcấuvàtínhthiđuacủadoanhnghiệp:điềukiệntạiquốcgiađóquyết

địnhviệcthànhlập,tổchức,quảnlýdoanhnghiệpnhưthếnàovàbảnchấtcủasựcạnhtranh

trongnước.

Cácquốcgiacókhảnăngthànhcôngcaonhấttrongcácngànhnghềhaycácphânđoạn

ngànhnghềnàođókhi“viênkimcương”củacácquốcgiađóởtrạngtháithuậnlợinhất.

ʺViênkimcươngʺlàmộthệ thốngcácnhântốcótácđộngcủngcốqualạilẫnnhau.Ảnh

hưởngcủamộtnhântốquyếtđịnhtuỳthuộcvàocácnhântốkhác.Vídụ,điềukiệnvềnhu

cầuthịtrườngthuậnlợisẽkhôngdẫnđếnlợithếcạnhtranhnếutínhthiđuacủacácdoanh

nghiệpkhôngđủđểkhiếndoanhnghiệpphảnứngvớicácđiềukiệnthịtrườngđó.Nhữnglợi

thếtrongmộtnhântốquyếtđịnhcóthểtạorahaypháttriểnthêmnhữnglợithếtrongcác

nhântốquyếtđịnhkhác.

Lợithếcạnhtranhphụthuộcvàoduynhấtchỉmộthayhainhântốquyếtđịnhcókhả

năngxảyratrongnhữngngànhnghềphụthuộcvàotàinguyênthiênnhiên,haynhữngngành

nghềítliênquanđếnkỹthuậttinhvihaykỹnăngcao.Lợithếnhưthếthôngthườngsẽkhông

bềnvững,vìcótốcđộthayđổinhanhchóngvàcácđốithủquốctếcóthểdễdàngxóabỏ.Có

đầyđủcácthuậnlợitrongtoànbộʺviênkimcươngʺrấtcầnthiếtchoviệcđạtđượcvàduytrì

sự thànhcôngkhicạnhtranhtrongnhữngngànhnghề sử dụngnhiềukiếnthức‐những

ngànhnghềhìnhthànhnềntảngcủanềnkinhtếtiêntiến.Lợithếtrongmỗinhântốquyết

địnhkhôngphảilàđiềukiệntiênquyếtcholợithếcạnhtranhtrongmộtngànhnghềnàođó.

Sựtácđộnglẫnnhaugiữacáclợithếtrongcácnhântốquyếtđịnhmanglạinhữnglợiíchcó

tínhchấttựcủngcốlẫnnhau‐màcácđốithủsẽgặprấtnhiềukhókhănkhimuốnvôhiệu

hoáhaysaochép.

Ngoàiracòncóhainhântốcóthểảnhhưởngđếnhệthốngquốcgiavàcũngcầnthiếtđể

hoànchỉnhlýthuyếtcủachúngta.Đólàcơhộivànhànước.Cơhộilànhữngsựkiệnphát

triểnngoàitầmkiểmsoátcủadoanhnghiệp,vídụnhưnhữngphátminhthuầntuý,những

độtphávềkỹthuậtcănbản,chiếntranh,nhữngbiếnchuyểnchínhtrịbênngoàivàthayđổi

vềnhucầuthịtrườngnướcngoài.Yếutốcơhộicóthểtạorasựgiánđoạn,làmthứctỉnhhoặc

táicấutrúcngànhnghềvàcungcấpcơhộichocácdoanhnghiệpcủamộtquốcgianàođóloại

bỏcácdoanhnghiệpcủamộtquốcgiakhác.Cơhộiđãtừngđóngvaitròquantrọngtrong

việcthayđổilợithếcạnhtranhởnhiềungànhnghề.

Nhântốcuốicùngcầnthiếtchoviệchoànchỉnhbứctranhtoàncảnhlànhànước.

Chínhquyềncáccấpcóthểcảitiếnhaygiảmthiểulợithếquốcgia.Cóthểthấyvaitrònày

rõnhấtbằngcáchkiểmtraxemcácchínhsáchảnhhưởngnhưthếnàođếnmỗinhântố

quyếtđịnh.Chínhsáchchốngđộcquyềnsẽảnhhưởngđếnsựcạnhtranhtrongnước.Các

quyđịnhcóthểthayđổiđiềukiệnnhucầuthịtrườngtrongnước.Đầutưvàogiáodụccó

thểthayđổiđiềukiệnvềnhântốsảnxuất.Chingânsáchcóthểkíchthíchnhữngngành

nghềbổtrợvàliênquan.Nếuthựchiệnchínhsáchmàkhôngcânnhắcliệuchúngcóảnh

hưởngđếntoànbộhệthốngcácnhântốquyếtđịnhrasaothìdẫnđếnkhảnănglàmgiảm

lợithếquốcgiathayvìgiatănglợithếcạnhtranh.

PhầnII:Cácvấnđềkinhtếvàkinhdoanh

Nhữngđiềutrênchothấy,nhànướccótácđộngquantrọngđếnnănglựccạnhtranh

quốcgia,nhànướccóthểtácđộngtheohướngtíchcựchaytiêucực.Vậylàmthếnàođểquản

lýkinhtếpháttriểnbềnvữngtrongđóvaitròquảnlýkinhtếcủanhànướccótácđộngtích

cựcđếnsựpháttriểnbềnvữngvànângcaonănglựccạnhtranhcủaViệtNamtrongxuthế

toàncầuhóahiệnnay?

3.Môhìnhquảnlýkinhtếbềnvững

Dựatrênquanđiểmchínhlàmọitổchứccủaxãhộitừnhỏđếnlớnlấyconngườilàđối

tượng,làtrungtâmthìmớicócơsởđểtồntại.Trongthậpniêngầnđây,ngườitakhôngchỉ

thảoluậnmàcònbắttayvàothựchiệntráchnhiệmdoanhnghiệpđốivớicộngđồngxãhội,

pháttriểnkinhtếbềnvữngbằngcáchtôntrọngmôitrường.Cácquốcgiacónềnkinhtếphát

triểnphảicónghĩavụvớicácquốcgiachậmpháttriển.Nhữngnhậnthứcnàykhởinguồntừ

sựtưduycơbảnlàconngườitôntrọngconngười.Triếtlýnàylàđiểmchungcủacácnềnvăn

minh,vănhóaĐông‐Tây.

HệthốngQuảnlýtiêntiến(GMS)‐hướngpháttriểnbềnvững

HÌNH2:SƠĐỒCẤUTRÚCGMS

GMS - Mô hình quản lý kinh tế bền vững

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi