TI U LU N TRI T H C Ể Ậ Ế Ọ
L I M ĐUỜ Ở Ầ
Phát tri n con ng i là m c tiêu cao c nh t c nh t c a toàn nhânể ườ ụ ả ấ ả ấ ủ
lo i. Làn sóng văn minh th ba đang đc loài ng i t i m t k nguyênạ ứ ượ ườ ớ ộ ỉ
m i, m ra bao kh năng đ h tìm ra nh ng con đng t i u đi t i t ngớ ở ả ể ọ ữ ườ ố ư ớ ươ
lai. Trong b i c nh đó s tan rã c a h th ng xã h i ch nghĩa càng làmố ả ự ủ ệ ố ộ ủ
cho các t t ng t do tìm ki m con đng kh quan nh t cho s nghi pư ưở ự ế ườ ả ấ ự ệ
phát tri n con ng i Vi t Nam càng d đi đn ph nh n vai trò và khể ườ ệ ễ ế ủ ậ ả
năng c a ch nghĩa Mác - Lênin.ủ ủ
Trong th c t , không ít ng i r ngang đi tìm kh năng phát tri n đóự ế ườ ẽ ả ể
trong ch nghĩa t b n. Nhi u ng i tr v ph c sinh và tìm s hoàn thi nủ ư ả ề ườ ở ề ụ ự ệ
con ng i trong các tôn giáo và h t t ng truy n th ng, con ng i l iườ ệ ư ưở ề ố ườ ạ
“sáng t o” ra nh ng t t ng, tôn giáo m i cho “phù h p” h n v i conạ ữ ư ưở ớ ợ ơ ớ
ng i Vi t Nam hi n nay. Song nhìn nh n l i m t cách th t s khách quanườ ệ ệ ậ ạ ộ ậ ự
và khoa h c s t n t i c a ch nghĩa Mác - Lênin trong xã h i ta, có lọ ự ồ ạ ủ ủ ộ ẽ
không ai ph nh n đc vai trò u tr i và tri n v ng c a nó trong s phátủ ậ ượ ư ộ ể ọ ủ ự
tri n con ng i.ể ườ
Trên c s v n d ng khoa h c và sáng t o ch nghĩa Mác - Lênin vơ ở ậ ụ ọ ạ ủ ề
con ng i t i h i ngh l n th t c a ban ch p hành trung ng khoá VII,ườ ạ ộ ị ầ ứ ư ủ ấ ươ
Đng ta đã đ ra và thông qua ngh quy t v vi c phát tri n con ng i Vi tả ề ị ế ề ệ ể ườ ệ
Nam toàn di n v i t cách quy t v vi c phát tri n con ng i Vi t Namệ ớ ư ế ề ệ ể ườ ệ
toàn di n v i t cách là “đng l c c a s nghi p xây d ng xã h i m iệ ớ ư ộ ự ủ ự ệ ự ộ ớ
đng th i là m c tiêu c a ch nghĩa xã h i. Đó là “con ng i phát tri n caoồ ờ ụ ủ ủ ộ ườ ể
v trí tu , c ng tráng v th ch t, phong phú v tinh th n, trong sáng về ệ ườ ề ể ấ ề ầ ề
đo đc”.ạ ứ
Do nh n th c đc t m quan tr ng c a v n đ con ng i, em đãậ ứ ượ ầ ọ ủ ấ ề ườ
ch n đ tài: ọ ề “Quan đi m c a ch nghĩa Mác v con ng i”.ể ủ ủ ề ườ
TI U LU N TRI T H C Ể Ậ Ế Ọ
N I DUNGỘ
CH NG I. LÝ LU N C A CH NGHĨA MÁC V CON NG I.ƯƠ Ậ Ủ Ủ Ề ƯỜ
I.B n ch t c a con ng i.ả ấ ủ ườ
a. Quan đi m c a các nhà tri t h c tr c Mác v con ng i:ể ủ ế ọ ướ ề ườ
Có th nói v n đ con ng i là m t trong nh ng v n đ quan tr ngể ấ ề ườ ộ ữ ấ ề ọ
nh t c a th gi i t tr c t i nay. Đó là v n đ mà luôn đc các nhà khoaấ ủ ế ớ ừ ướ ớ ấ ề ượ
h c, các nhà nghiên c u phân tích m t cách sâu s c nh t. Không nh ng thọ ứ ộ ắ ấ ữ ế
trong nhi u đ tài khoa h c c a xã h i x a và nay thì đ tài con ng i làề ề ọ ủ ộ ư ề ườ
m t trung tâm đc các nhà nghiên c u c đi đc bi t chú ý. Các lĩnh v cộ ượ ứ ổ ạ ặ ệ ự
tâm lý h c, sinh h c, y h c, tri t h c, xã h i h c.v.v...T r t s m trong l chọ ọ ọ ế ọ ộ ọ ừ ấ ớ ị
s đã quan tâm đn con ng i và không ng ng nghiên c u v nó. M i lĩnhử ế ườ ừ ứ ề ỗ
v c nghiên c u đó đu có ý nghĩa riêng đi v ói s hi u bi t và làm l iự ứ ề ố ư ự ể ế ợ
cho con ng i.ườ
H n b t c m t lĩnh v c nào khác, lĩnh v c tri t h c l i có nhi uơ ấ ứ ộ ự ự ế ọ ạ ề
mâu thu n trong quan đi m, nh n th c và nó đã gây nên s đu tranh khôngẫ ể ậ ứ ự ấ
bi t khi nào d ng. Nh ng l p tr ng chính tr trình đ nh n th c và tâm lýế ừ ữ ậ ườ ị ộ ậ ứ
c a nh ng ng i nghiên c u khác nhau và do đó đã đa ra nh ng t t ngủ ữ ườ ứ ư ữ ư ưở
h ng gi i quy t khác nhau.ướ ả ế
Khi đ c p t i v n đ con ng i các nhà tri t h c đ t h i: Th cề ậ ớ ấ ề ườ ế ọ ể ự ỏ ự
ch t con ng i là gì và đ tìm cách tr l i câu h i đó ph i gi i quy t hàngấ ườ ể ả ờ ỏ ả ả ế
lo t mâu thu n troch chính con ng i. Khi phân tích các nhà tri t h c cạ ẫ ườ ế ọ ổ
đi coi con ng i là m t ti u vũ tr , là m t th c th nh bé trong th gi iạ ườ ộ ể ụ ộ ự ể ỏ ế ớ
r ng l n, b n ch t con ng i là b n ch t vũ tr . Con ng i là v t cao quýộ ớ ả ấ ườ ả ấ ụ ườ ậ
nh t trong tr i đt, là chúa t c a muôn loài. Ch đng sau th n linh. Conấ ờ ấ ể ủ ỉ ứ ầ
ng i đc chia làm hai ph n là ph n xác và ph n h n. Ch nghĩa duy tâmườ ượ ầ ầ ầ ồ ủ
TI U LU N TRI T H C Ể Ậ Ế Ọ
và tôn giáo thì cho r ng: Ph n h n là do th ng đ sinh ra; quy đnh, chiằ ầ ồ ượ ế ị
ph i m i ho t đng c a ph n xác, linh hoòn con ng i t n t i mãi mãi.ố ọ ạ ộ ủ ầ ườ ồ ạ
Ch nghĩa duy v t thì ng c l i h cho r ng ph n xác quy t đnh và chiủ ậ ượ ạ ọ ằ ầ ế ị
ph i ph n h n, không có linh h n nào là b t t c , và quá trình nh n th cố ầ ồ ồ ấ ử ả ậ ứ
đó không ng ng đc phát hi n. Càng ngày các nhà tri t h c tìm ra đcừ ượ ệ ế ọ ượ
b n ch t c a con ng i và không ng ng kh c ph c lý lu n tr c đó.ả ấ ủ ườ ừ ắ ụ ậ ướ
Tri t h c th k XV - XVIII phát tri n quan đi m tri t h c v conế ọ ế ỷ ể ể ế ọ ề
ng i trên c s khoa h c t nhiên đã kh c ph c và b t đu phát tri n.ườ ơ ở ọ ự ắ ụ ắ ầ ể
Ch nghĩa duy v t máy móc coi con ng i nh m t b máy v n đng theoủ ậ ườ ư ộ ộ ậ ộ
m t quy lu t c . H c ch nghĩa duy tâm ch quan và thuy t không th bi tộ ậ ổ ọ ủ ủ ế ể ế
m t m t coi cái tôi và c m giác c a cái tôi là trung tâm sáng t o ra cáiộ ặ ả ủ ạ
không tôi, m t kh cho r ng cái tôi không có kh năng v t quá c m giácặ ả ằ ả ượ ả
c a mình nên v b n ch t là nh bé y u t, ph thu c đng t i cao. Cácủ ề ả ấ ỏ ế ớ ụ ộ ấ ớ
nhà tri t h c thu c m t m t đ cao vai trò sáng t o c a lý tính ng i, m tế ọ ộ ộ ặ ề ạ ủ ườ ặ
khác coi con ng i, m t khác coi con ng i là s n ph m c a t nhiên vàườ ặ ườ ả ẩ ủ ự
hoàn c nh.ả
Các nhà tri t h c c đi n đc, t Cart đn Heghen đã phát tri nế ọ ổ ể ứ ừ ơ ế ể
quan đi m triêt h c v con ng i theo h ng c a ch nghĩa duy tâm. Đcể ọ ề ườ ướ ủ ủ ặ
bi t Heghen quan ni m con ng i là hi n thân c a ý ni m tuy t đi là conệ ệ ườ ệ ủ ệ ệ ố
ng i ý th c và do đó đi s ng con ng i ch đc xem xét vè m t tinhườ ứ ờ ố ườ ỉ ượ ặ
th n Song Heghen cũng là ng i đu tiên thông qua vi c xem xét c chầ ườ ầ ệ ơ ế
ho t đng c a đi s ng tinh th n mà phát hi n ra quy lu t v s phát tri nạ ộ ủ ờ ố ầ ệ ậ ề ự ể
c a đi s ng tinh th n cá nhân. Đng th i Heghen cũng đã nghiên c u b nủ ờ ố ầ ồ ờ ứ ả
ch t quá trình t duy khái quát các quy lu t c b n c a quá trình đó.ấ ư ậ ơ ả ủ
Sau khi đo n tuy t v i ch nghĩa duy tâm Heghen, ph bách đã phêạ ệ ớ ủ ơ
phán tính siêu t nhiên, phi th xác trong quan ni m tri t h c Heghen, ôngự ể ệ ế ọ
quan ni m con ng i là s n ph m c u t nhiên, có b n năng t nhiên, làệ ườ ả ẩ ả ự ả ự
TI U LU N TRI T H C Ể Ậ Ế Ọ
con ng i sinh h c tr c quan, ph thu c vào hoàn c nh, ông đã s d ngườ ọ ự ụ ộ ả ử ụ
thành t u c a khoa h c t nhiên đ ch ng minh m i liên h không th chiaự ủ ọ ự ể ứ ố ệ ể
c t c a t duy v i nh ng quá trình v t ch t di n ra trong c th con ng i,ắ ủ ư ớ ữ ậ ấ ễ ơ ể ườ
song khi gi i thích con ng i trong m i liên h c ng đng thì ph bách l iả ườ ố ệ ộ ồ ơ ạ
r i vào l p tr ng c a ch nghĩa duy tâm.ơ ậ ườ ủ ủ
Tóm l i: Các quan ni m tri t h c nói trên đã đi đn nh ng các th cạ ệ ế ọ ế ữ ứ
lý lu n xem xét ng i m t cách tr u t ng. Đó là k t qu c a vi c tuy tậ ườ ộ ừ ượ ế ả ủ ệ ệ
đi hoá ph n h n thành con ng i tr u t ng. T ý th c còn ch nghĩa duyố ầ ồ ườ ừ ượ ự ứ ủ
v t tr c quan thì tuy t đi hoá ph n xác thành con ng i tr u t ng. Sinhậ ự ệ ố ầ ườ ừ ượ
h c, tuy nhiên h v n còn nhi u h n ch , các quan ni m nói trên đu ch aọ ọ ẫ ề ạ ế ệ ề ư
chú ý đy đ đn b n ch t con ng i.ầ ủ ế ả ấ ườ
Sau này ch nghĩa Mác đã k th a và kh c ph c nh ng m t h n chủ ế ừ ắ ụ ữ ặ ạ ế
đó, đng th i phát tri n nh ng quan ni m v con ng i đã có trong các h cồ ờ ể ữ ệ ề ườ ọ
thuy t tri t h c tr c đây đ đi t i quan ni m v con ng i thi n th c,ế ế ọ ướ ể ớ ệ ề ườ ệ ự
con ng i th c ti n c i t o t nhiên và xã h i v i t cdách là con ng iườ ự ễ ả ạ ự ộ ớ ư ườ
hi n th c. Con ng i v a là s n ph m c a t nhiên và xã h i đng th iệ ự ườ ừ ả ẩ ủ ự ộ ồ ờ
v a là ch th c i t o t nhiên.ừ ủ ể ả ạ ự
b. Con ng i là ch th sinh đng nh t c a xã h i.ườ ủ ể ộ ấ ủ ộ
S “sinh đng” đây có nghĩa là con ng i có th chinh ph c tự ộ ở ườ ể ụ ự
nhiên, c a t o t nhiên. Tuy r ng con ng i đã b xa gi i đng v t trongỉ ạ ự ằ ườ ỏ ớ ộ ậ
quá trình ti n hoá nh ng nh th không có nghĩa là con ng i đã l t b t tế ư ư ế ườ ộ ỏ ấ
c nh ng cái t nhiên đ không còn m t s liên h nào v i t tiên c aả ữ ự ể ộ ự ệ ớ ổ ủ
mình. Con ng i là s n ph m t nhiên, là k t qu c a quá trình ti n hoáườ ả ẩ ự ế ả ủ ế
lâu dài c a gi i h u sinh, đã là con ng i thì ph i tr i qua giai đo n sinhủ ớ ữ ườ ả ả ạ
tr ng, t vong, m i con ng i đu có nhu c u ăn, m c , sinh ho t...ưở ử ỗ ườ ề ầ ặ ở ạ
Song con ng i khong ph i là đng v t thu n tuý nh các đng v t khácườ ả ộ ậ ầ ư ộ ậ
mà xét trên khía c nh xã h i thì con ng i là đng v t có tính xã h i, conạ ộ ườ ộ ậ ộ
TI U LU N TRI T H C Ể Ậ Ế Ọ
ng i là s n ph m c a xã h i, mang b n tính xã h i. Nh ng y u t xã h iườ ả ẩ ủ ộ ả ộ ữ ế ố ộ
là t t c nh ng quan h , nh ng bi n đi xu t hi n do nh h ng c a cácấ ả ữ ệ ữ ế ổ ấ ệ ả ưở ủ
đi u ki n xã h i khác nhau, nh ng quy đnh v m t xã h i to nên conề ệ ộ ữ ị ề ặ ộ ạ
ng i. Con ng i ch có th t n t a đc khi ti n hành lao đng s n xu tườ ườ ỉ ể ồ ị ượ ế ộ ả ấ
c a c i v t ch t đ tho mãn nhu c u mình và chính lao đng s n xu t làủ ả ậ ấ ể ả ầ ộ ả ấ
y u t quy t đnh hình thành con ng i và ý th c. Lao đng là ngu n g cế ố ế ị ườ ứ ộ ồ ố
duy nh t c a v t ch t, v t ch t quy t đnh tinh th n theo logic thì lao đngấ ủ ậ ấ ậ ấ ế ị ầ ộ
là ngu n g c c a văn hoá v t ch t và tinh th n.ồ ố ủ ậ ấ ầ
M t khác trong lao đng con ng i quan h v i nhau trong lĩnh v cặ ộ ườ ệ ớ ự
s n xu t, đó là nh ng quan h n n t ng đ t đó hình thành các quan h xãả ấ ữ ệ ề ả ể ừ ệ
h i khác trong các lĩnh v c đi s ng và tinh th n.ộ ự ờ ố ầ
Chính vì con ng i là s n ph m c a t nhiên và xã h i cho nên conườ ả ẩ ủ ự ộ
ng i ch u s chi ph i c a môi tr ng t nhiên và xã h i cùng các quy lu tườ ị ự ố ủ ườ ự ộ ậ
bi n đi c a chúng. Các quy lu t t nhiên nh quy lu t v s phù h p gi aế ổ ủ ậ ự ư ậ ề ự ợ ữ
c th và môi tr ng, quy lu t v quá trình trao đi ch t... tác đng t o nênơ ể ườ ậ ề ổ ấ ộ ạ
ph ng di n sinh h c c a con ng i. Các quy lu t tâm lý, ý th c hìnhươ ệ ọ ủ ườ ậ ứ
thành và ho t đng trên n n t ng sinh h c c a con ng i hình thành tạ ộ ề ả ọ ủ ườ ư
t ng tình c m khát v ng ni m tin, ý chí. Các quy lu t xã h i quy đnh m iưở ả ọ ề ậ ộ ị ố
quan h gi a ng i v i ng i, đi u ch nh hành vi c a con ng i. Hệ ữ ườ ớ ườ ề ỉ ủ ườ ệ
th ng các quy lu t trên cũng tác đng lên con ng i, t o nên th th ng nh tố ậ ộ ườ ạ ể ố ấ
hoàn ch nh gi a sinh h c cái xã h i trong con ng i.ỉ ữ ọ ộ ườ
V i t cách là con ng i xã h i, là con ng i ho t đng th c ti nớ ư ườ ộ ườ ạ ộ ự ễ
con ng i s n xu t và c a c i v t ch t, tác đng vào t nhiên đ c i t oườ ả ấ ủ ả ậ ấ ộ ự ể ả ạ
t nhiên, con ng i là ch th c i t o t nhiên. Nh v y con ng i v a doự ườ ủ ể ả ạ ự ư ậ ườ ừ
t nhiên sinh ra, b ph thu c vào t nhiên v a tác đng vào t nhiên. Tìnhự ị ụ ộ ự ừ ộ ự
c m th ng tr t nhiên ch có con ng i m i kh c ph c đc t nhiên b ngả ố ị ự ỉ ườ ớ ắ ụ ượ ự ằ
cách t o ra nh ng v t ch t, hi n t ng không nh t nhiên b ng cách toạ ữ ậ ấ ệ ượ ư ự ằ ạ
