l° Ω°n b° con güi m° quen bi∆t chuyŒn tr› vËi lœnh t∫p, ΩÀu l° bŸ x¨ hÊi kà cho l° h≠ng tr∞c
n∆t, hı thµn. H‡ vÁ ΩÒa c® n∞m nhı th∆, kh·ng chŸu xæt giÔm b˙c ngıÈi n°o trong x¨ hÊi
cÒng c‹ k¿ n°y ngıÈi khüc.
C· Tüm l° ngıÈi hiÀn l°nh, Ωˆng Ω∞n, thða nay chŸ em mua bün quen bi∆t trong chÏ
vπn c‹ l›ng qu˚ m∆n kœnh tr‡ng c· ; bµy giÈ ng‹ th∂y c· quen bi∆t chuyŒn tr› vËi lœnh t∫p,
th÷ h‡ tr∑m tr„ ch◊ trfi v° b°n ri≈ng n‹i læn vËi nhau :
— Quüi l≠ ! Con ngıÈi nhı rˆa m° t∑m b∫y hø !
— L°m bÊ nghi≈m trang kh·ng hay n‹i cıÈi tr› chuyŒn vËi chŸ em m÷nh, ΩÃ vËi m∂y ·ng
du c·n Ω‹ th÷ v„n v¨, l°m quen. ChŸ nghÿ coi Í ΩÈi tin ngıÈi bÀ ngo°i, l∑m ch∆t ph®i kh·ng ?
NhiÀu b˘a, phi≈n chÏ tan r„i, ngıÈi ta b∞t g¥p c· Tüm mua rıÏu nem, qu° bünh Ωem
xu‚ng ghe v° dπn m∂y chÓ lœnh t∫p xu‚ng Øn u‚ng say sıa, r„i ng„i chuyŒn v¨n lµu l∞m,
mËi th∂y m∂y chÓ ng∂t ngıÍng Ωi l≈n, ngıÈi ta c°ng dŸ nghŸ g∞t :
— N°o c‹ ai ngÈ !
H·m sau, c‹ chŸ xfi xi≈n theo kiÃu h°ng t·m, h°ng cü, g¥p m¥t c· Tüm th÷ ch°o hfii :
“T·i ch°o c· cai”, hay l° “T·i ch°o thœm quyÀn”. Ti∆ng “quyÀn” Í miÀn B∞c vπn th·ng dÚng
ΩÃ ch◊ v°o lœnh t∫p.
K¿ cıÈi ngıÈi ch≈, bøn ri≈ng n‹i læn ra sao, c· Tüm bi∆t h∆t. Nhıng c· vπn t˙ nhi≈n,
ΩiÀm tÿnh nhı kh·ng, h÷nh nhı ch≤ng coi s˙ dŸ nghŸ cða thi≈n h≠ ra g÷. Nay chÓ lœnh n°y,
mai chÓ lœnh khüc, c· vπn n‹i cıÈi ti∆p Ω¨i h‡ nhı thıÈng. C‹ lÓc ti∆ng c· n‹i to ngıÈi ta
c›n nghe l‹ng ΩıÏc Ω·i chÓt, c‹ lÓc c· th÷ th∑m n‹i nhfi vËi lœnh, ch≤ng ai nghe ΩıÏc ti∆ng
n°o, ngıÈi ta c°ng nghi.
Nghi th÷ nghi, ngıÈi ta ΩÀu ph®i s¯ng s‚t l≠ lÔng vËi nhau l° c· Tüm chuyŒn v¨n µn
c∑n vËi lœnh t∫p th∆ n‡, mÈi lœnh xu‚ng ghe Ω¨i Ω±ng tr° rıÏu th∆ kia, nhıng tuyŒt nhi≈n
kh·ng th∂y c· ta c‹ v¿ l® lÁi mÊt chÓt n°o, v÷ h‡ vπn r÷nh m› d› xæt c· ta m¨i.
Th∆ cho n≈n th◊ chung ngo°i m¥t ngıÈi ta kh·ng hÀ düm khinh c· Tüm. Hu‚ng chi b‡n
bu·n bün cüc nÁi, cˆ Ω∆n phi≈n chÏ cÒng Ωi Ω› vÀ mÊt ng¨ s·ng, th∂y bao giÈ c· Tüm cÒng
cÔng vËi Ωˆa tr¿ con Ωi, r„i l≠i cÔng vËi Ωˆa tr¿ con vÀ, ngo°i ra kh·ng hÀ c‹ tung tœch g÷,
khi∆n cho ngıÈi ta c‹ thà ngÈ v˙c ch≈ cıÈi ΩıÏc. ThuyÀn cða h‡ thıÈng g¥p thuyÀn cða c·
Tüm v°o h„i g∑n süng Í l°ng TriÀu Kh∏u ; kh·ng c∑n ph®i hfii, cˆ nghe gi‡ng c· Tüm v˜a
chøo thuyÀn v˜a hüt, t˙ nhi≈n h‡ bi∆t :
á·i ta cÔng nÏ nıËc non,
Ch°ng Ω° tr® s≠ch, thi∆p c›n long Ωong.
Bao giÈ s·ng l¥ng nıËc trong,
Bfi ngıÈi chøo lüi Ω≈m Ω·ng nh‡c nh±n.
R„i c· l≠i hüt ti∆p cµu khüc :
ái Ωµu l∫t Ω∫t hÎi ai ?
MÒi t≈n h›n Ω≠n cho ngıÈi n°y theo.
L≈nh Ω≈nh m¥t nıËc mÊt chøo,
Non s·ng günh n¥ng vπn Ωeo b≈n m÷nh.
á≈m khuya, trÈi l¥ng, s·ng rÊng, Ω„ng xa, m° nghe ti∆ng c· hüt nh˘ng cµu nhı th∆ vËi
cüi gi‡ng r∂t n¨o nÔng ai oün, dæo d∞t th≈ lıÁng, dÔ ai cÒng ph®i rung ΩÊng trong tµm h„n
v° Ωoün ch˜ng c· l° ngıÈi c‹ tµm s˙ g÷ Ωau ΩËn l∞m v∫y.
Tr·ng ngıÈi c· Tüm nhfi nh∞n, ¿o l® bÀ ngo°i, h÷nh nhı mÊt cÁn gi‹ th‰i cÒng xi≈u, th∆
m° c· c‹ sˆc r∂t m≠nh kh·ng ai düm ngÈ. Nh˘ng Ωˆa du c·n v· lo≠i, th∂y c· hay n‹i chuyŒn
vËi lœnh t∫p Í trong chÏ nhı th∆, tıÍng Ωµu l° con ngıÈi l≤ng lÁ, th°nh ra chÓng b≠o d≠n,
cÒng dÍ th‹i trØng hoa Ω°ng Ωi∆m ra, n‹i chÁi n‹i gh¬o. Ban Ω∑u c· l°m thinh kh·ng thøm
n‹i g÷, chÓng th∂y v∫y c°ng ΩıÏc trËn l°m gi°, khi∆n cho c· kh·ng nhŸn nhÚc ΩıÏc, ph®i
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 56/56
dÔng Ω∆n vfl l˙c, Ωünh cho m∂y Ωˆa ch≠y nh°o. Sau chÓng kæo nhau Ω∆n m∂y chÚc Ωˆa tËi
tr® thÔ, toan Ω‰ günh than v° Ωünh c· mÊt tr∫n tÁi bÈi Ωà r¯a thà diŒn anh chŸ. Nhıng
chÓng l° Ω°n d≈. V· phıËc g¥p nh±m con c‡p cüi, c‹ vÓt nh‡n nanh d°i. Mu‚n d≠y chÓng
mÊt b°i h‡c, c· Tüm lÓc n°o yÃu ΩiŒu hiÀn l°nh, bµy giÈ Ωˆng ph∞t d∫y, tr˜ng m∞t tr›n xoe,
l·ng m°y Ω®o ngıÏc, x∞n g‡n g°ng tay üo l≈n, thüch Ω‚ c® b‡n du c·n ra ch rÊng r¨i, düm
Ωünh nhau vËi mÊt m÷nh c· th¯ coi. NgıÈi ta th∂y c· Tüm mÓa chµn mÓa tay, Ω·ng x·ng
tµy ΩÊt, Ωünh vfl vËi c® b‡n du c·n bao vµy d˘ tÏn, th∆ m° Ωˆa th÷ l Ω∑u, Ωˆa th÷ ch≠y tr‚n,
Ωˆa th÷ tæ nh°o, duy c· Ω¨ kh·ng bŸ mÊt v∆t tœch g÷, l≠i sau khi b¨i tr∫n, th∑n s∞c coi t˙
nhi≈n nhı kh·ng. NgıÈi trong chÏ kæo nhau Ωi xem tr∫n “nh∂t n˘ chi∆n qu∑n nam” thi∆u
g÷ ; h‡ reo cıÈi khen ngÏi kh·ng ngËt :
— Kh·ng ngÈ c· h°ng than gifii vfl !...
Th∂y c· Tüm hiÀn l°nh t¯ t∆, ai cÒng m∆n ıa, cho l° ngıÈi Ωˆng Ω∞n ; ch˜ng th∂y c·
hay quen bi∆t Ω°m Ω≠o vËi lœnh t∫p th÷ l≠i cho l° ngıÈi t∑m b∫y ; Ω∆n lÓc nghe c· hüt m∂y
cµu ai oün l≠nh lÔng kia, th÷ ai cÒng cho l° ngıÈi c‹ tµm s˙ chi ˆc u∂t ; tËi bµy giÈ th∂y c·
sˆc Ωünh m∂y chÚc ngıÈi ΩÀu tæ nh°o, th÷ cho l° nhi n˘ anh hÔng. Dı lu∫n Ω‚i vËi c· c‹ v∫y
m° th·i, c›n nhı qu≈ quün, nh° c¯a, ch„ng con v° thµn th∆ c· ta ra th∆ n°o, th÷ vπn nhı
tr≈n kia Ω¨ n‹i, ngıÈi ta d› la d‡ hfii Ωüo ΩÃ, m° kh·ng bi∆t cˆ l° kh·ng bi∆t !
Phi≈n chÏ n°o cÒng nhı phi≈n chÏ n∂y, trong hai nØm trÈi, hÕ süng sËm phi≈n chÏ l°
th∂y c· Tüm chøo thuyÀn Ω∆n, chiÀu h·m tan chÏ c· l≠i chøo thuyÀn vÀ ; ch≤ng hÀ c‹ mÊt
phi≈n chÏ c· Tüm v∞ng m¥t.
BÂng dıng Ω∆n Ω∑u nØm k˝ s¯u (1889) trÍ Ωi, Í chÏ Tr°ng ngıÈi ta kh·ng th∂y c· Tüm
bün than Ω∆n h‡p chÏ n˘a. Ban Ω∑u c›n c‹ ngıÈi suy nghÿ : hay l° c· Tüm vÀ nh° qu≈ Øn T∆t
chıa ra Ωi chÏ bu·n bün ; nhıng vÀ sau phi≈n chÏ n°o cÒng kh·ng th∂y c·, b∂y giÈ h‡ b®o
nhau :
— Th·i ch∞c c· ® Ωi theo chÓ quyÀn, th∑y cai n°o r„i.
C‹ ngıÈi Ω¨ th∂y c· ta gifii vfl, th÷ Ωoün cao hÁn mÊt chÓt :
— Hay l° con ∂y Ωi Øn cıËp !
Kh·ng ph®i v∫y. Nhıng m° cÒng chıa bi∆t ch˜ng.
H„i Ω‹, l° gi˘a nØm canh d∑n (1890).
CÚ Phan á÷nh PhÔng Ω¨ chi∆m cˆ xıng hÔng Í tr≈n Ng°n TrıÁi ΩıÏc ba b‚n nØm, c‹
ti∆ng l° “SÁn trung TÃ tıËng”. Quµn lœnh B®o hÊ vπn tœm cüch tu∑n tiÕu ho°i, nhıng kh·ng
düm thµm nh∫p tËi tr‡ng ΩŸa, mÊt l° v÷ nghÿa quµn thanh th∆ khü to, quµn lœnh nh° nıËc
day trÍ Ω‚i ph‹ kh·ng kŸp, hai l° ΩıÈng l‚i t∂n l≈n Ng°n TrıÁi ph®i tr®i qua nhiÀu r˜ng nÓi
hiÃm trÍ khu∂t khÓc l≠ thıÈng, e sÏ phÚc binh Ωünh Óp r∂t nguy. V® l≠i c‹ l∞m khu r˜ng
n∆u mu‚n bØng qua, ph®i l°m sao c‹ Ωð sˆc chŸu Ω˙ng hay l° Ωünh nhau vËi Ω◊a, vËi r∞n, vËi
muÂi m›ng trıËc, r„i h¨y n‹i chuyŒn Ωünh vËi nghÿa binh sau.
Th∫t v∫y, c‹ mÊt khu r˜ng hiÃm nh∂t, l° v÷ Ω∂t s÷nh l∑y, lÊi ph®i lÚt c≤ng, c‹ ch ng∫p
tËi ngang lıng, m° Ω◊a sao Ω∑y dπy hÁn d›i, con n°o con n∂y lËn nhı ng‹n c≤ng, nhı c‰ tay,
n‹ bu l≠i hÓt müu mÊt lüt, ngıÈi m≠nh Ω∆n Ωµu cÒng ph®i ch∆t x◊u. Cüc quan binh Phüp Ω¥t
t≈n l° “La for≈t des Sangsues”, khuy≈n nhau n≈n coi ch˜ng r˜ng Ω◊a m° trünh.
NhÈ c‹ hiÃm ΩŸa t˙ nhi≈n v° Ω≠o binh c·n trÔng mu·n mu·n ˆc ˆc Ω‹, cÚ Phan th≈m
m≠nh thanh th∆ v° c‹ thà Ω‚i chi∆n ΩıÏc, c‚ thð ΩıÏc lµu ng°y.
Tuy l° Ω≠i Ω„n Ng°n TrıÁi kh·ng bŸ xµm ph≠m, nhıng cüc quµn thˆ hÊ vŒ chung
quanh th÷ nghÿa vπn thıÈng c‹ nhiÀu dŸp ΩÚng Ω∑u ch≠m trün vËi quµn binh lu·n lu·n.
Nghÿa binh khæo dÔng l‚i mai phÚc Ωo®n c·ng nhı kiÃu ngıÈi Abitxini, g‡i l° guærilla, Ω‚i
chi∆n vËi ˚, th°nh ra b∞t buÊc lœnh trüng B®o hÊ ph®i ˆng chi∆n nh‡c sˆc t‚n c·ng, m°
nghÿa binh thıÈng vπn th∞ng nhiÀu b≠i œt.
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 57/57
Hai b≈n c∑m c˙ nhau lu·n süu b®y nØm nhı th∆. Trong kho®ng ∂y, c‹ mÊt lÓc B®o hÊ
l≠i tœnh dÔng tËi Ω≠i binh, nhıng sau e ng≠i t‚n kæm nhiÀu v° nüo ΩÊng dı lu∫n b≈n thıÏng
qu‚c n≈n l≠i th·i.
LÓc n°y, mu‚n cho phong tr°o th≈m lËn, th˙c l˙c th≈m to, cÚ Phan th®o mÊt tÈ hŸch
truyÀn Ωi cüc nÁi, ΩÃ khœch ΩÊng nhµn tµm, chi≈u t∫p h°o kiŒt. T·i nhË trong b°i hŸch, c‹
Ωo≠n nhı v∑y :
— PhÔng t·i l° ngıÈi h‡c œt t°i høn, günh vüc c·ng viŒc lËn lao n°y, süu b®y nØm trÈi,
chıa c‹ l°m n≈n ΩıÏc viŒc chi r˙c rÎ. Ch≤ng qua ch∫n trıËc v∂p sau, lui tËi ch◊ nh˘ng r˜ng
nÓi, th∫t b∂y lµu nay x‹t d≠ Ωau l›ng, kh·ng bi∆t lo tœnh l°m sao ΩıÏc. Cüc ·ng c‹ chœ lËn t°i
to, n∆u kh·ng mu‚n Ωem ra cho nıËc nh° dÔng Ωi n˘a, th÷ cÒng n≈n Ωem mıu l≠ chıËc hay
ra d≠y b®o cho t·i ΩÃ cˆu l∂y sinh dµn, th÷ PhÔng xin nh® cÁm bËi t‹c (·ng Chu C·ng nıËc
T°u, l°m tıËng nh° Chµu, hÕ c‹ ai Ω∆n, ·ng Ωang Øn cÁm th÷ nh® mi∆ng cÁm ra, Ωang gÊi
Ω∑u th÷ bËi t‹c l≈n, ΩÃ ra Ω‹n khüch, tfi ˚ kœnh tr‡ng nh˘ng ngıÈi hiÀn nØng v∫y), s≥n l›ng
nghe theo. Nhı th∆ th÷ tuy cüc ·ng Í ch‚n th®o d¨, m° cÒng c‹ cüi c·ng büo nıËc giÓp ΩÈi,
v∫y Ω˜ng coi viŒc Ω‹ l°m thıÈng, nÎ ng„i l°m thinh ΩÃ ng‹ non nıËc Ω‰i dÈi, m° ch≤ng ra
tay cˆu vËt.
TÈ hŸch truyÀn ra, b‡n sÿ phu Trung ViŒt c°ng l∂y l°m c‰ vfl, tranh nhau giÓp ΩÎ cho cÚ
ho¥c mıu lıÏc, ho¥c quµn lıÁng, ho¥c d› xæt bi∆t quµn Phüp c¯ ΩÊng th∆ n°o, ΩÀu cho ngıÈi
l≈n m∫t büo ΩÃ cÚ bi∆t trıËc m° ΩÀ ph›ng. KÃ cüi thanh th∆ cða cÚ tËi lÓc n°y Ω¨ to lËn v°
v˘ng v°ng œt nhiÀu, duy c‹ mÊt viŒc hÁi kh‹ l›ng, l° viŒc mua thu‚c Ω≠n Í b≈n Xi≈m, v÷
ΩıÈng sü qua Løo nhiÀu nÂi trÍ ngØn, cho n≈n nh˘ng ngıÈi c‹ chˆc trüch trÔ biŒn viŒc n°y,
Ωi l≠i r∂t l° kh‹ nh‡c, m° l≠i kh·ng mua ΩıÏc nhiÀu. Ph∑n n°o bŸ B®o hÊ ngØn ΩıÈng, th°nh
ra sÓng Ω≠n cða nghÿa quµn v∫n t®i vÀ thıÈng bŸ m∂t lu·n. ∂y l° mÊt viŒc cÚ Phan l∂y l°m
lo ng≠i.
MÊt ng°y kia Cao Th∞ng Ωang ng„i Í Ω„n ngo°i, cÔng chı tıËng b°n b≠c viŒc quµn,
bÂng c‹ mÊt t≈n lœnh v°o b∏m r±ng :
— Ngo°i c¯a tr≠i, c‹ mÊt ngıÈi Ω°n b° dπn theo mÊt Ωˆa con trai nhfi, n‹i xin v°o y∆t
ki∆n quan á‰ng nhung (l° chˆc Cao Th∞ng lÓc ∂y).
çng l∂y l°m l≠, truyÀn cho v· tˆc thÈi.
NgıÈi Ω°n b° gi∞t Ωˆa tr¿ v·, Ωˆng vüi d°i mÊt vüi r„i n‹i mÊt cüch t˙ nhi≈n :
— T·i l° con güi ·ng Ho°ng PhÓc (cÒng l° mÊt nh° cüch m≠ng Í Qu®ng B÷nh, Ωo≠n tr≈n
kia Ω¨ n‹i tËi), ch∞c tıËng quµn Ω¨ bi∆t. Sau khi cha t·i m∂t, nh° t·i tan, thµn t·i ph®i lıu
l≠c giang h„, t÷m cüch ΩÃ phÚc thÔ cho cha t·i. V÷ tuy t·i l° liÕu b„ ph∫n güi, nhıng cÒng c‹
h„ th◊ chœ trai, t∂m thµn kh·ng kà bao nhi≈u n·ng nÂi Ω∞ng cay, miÕn l° c∑u v‡ng cho thfia
ΩıÏc t∂m l›ng m÷nh ao ıËc. áˆa con nhfi n°y Ωµy (v˜a n‹i v˜a ch◊ v°o Ωˆa tr¿ nhfi) kh·ng
ph®i l° Ωˆa con t·i, n‹ l° con ri≈ng mÊt ngıÈi b≠n t·i, cÒng mÊt nh° chœ sÿ, t≈n l° L≈ Do¨n,
trıËc theo cha t·i Ω¨ l∫p ΩıÏc nhiÀu c·ng tr∫n, v÷ anh ta th·ng minh v° vfl dflng l∞m. Cha
t·i thıÁng y≈u, m° t·i cÒng thıÁng y≈u, n≈n chi t·i vËi L≈ Do¨n Ω¨ ıËc h¬n vËi nhau r±ng
mÊt mai Ω≠i s˙ th°nh c·ng th÷ th∆ n°o chÓng t·i cÒng th°nh duy≈n cang lŒ vËi nhau; lÈi
minh thŒ ∂y c‹ trÈi Ω∂t chˆng giüm. Anh ta Ω¨ g‹a vÏ, ch◊ c‹ mÊt Ωˆa con trai mËi 3 tu‰i,
chœnh l° th±ng bæ n°y. Nhıng v÷ qu‚c s˙ gian nan, l°m cho viŒc nhµn duy≈n cða chÓng t·i
gi˘a ΩıÈng lÎ dÍ chia ph·i. Nguy≈n l° cüch Ω‹ chıa ΩıÏc bao lµu anh ta Ωünh tr∫n bŸ thıÁng
n¥ng, t˙ bi∆t kh·ng s‚ng ΩıÏc, c‹ vi∆t thı ΩÃ l≠i cho t·i, c∫y nhÈ giao ph‹ t·i tr·ng nom
giÔm Ωˆa con b„ c·i. Kh·ng m∂y lÓc sau, cha t·i cÒng ch∆t m∂t, thµn th∆ cða t·i th°nh ra
l≈nh Ω≈nh. Kh·ng l¡ ra Ω∑u thÓ vËi Phüp, bÍi l°m v∫y th÷ trüi l›ng cða cha; kh·ng l¡ Ωi l∂y
ch„ng, v÷ Ω‚i vËi anh L≈ Do¨n, d∑u sau cÒng Ω¨ l° ch„ng t·i r„i; l≠i kh·ng l¡ bfi Ωˆa con b„
c·i m° Ωi Ωµu, v° cha n‹ Ωinh ninh ðy thüc cho m÷nh, n∆u m÷nh bfi Ωi th÷ b∂y giÈ ai nu·i n‹ ?
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 58/58
Th°nh ra t·i ph®i Ωem Ωˆa con nhfi n°y cÔng Ωi tr‚n. Ph®i Ωi tr‚n, k¿o sÏ quµn Phüp tr‹c n¨
t·i. ái tr‚n m° kh·ng bi∆t Í v°o Ωµu cho thu∫n tiŒn ΩıÏc c® m‡i bÀ, cho n≈n t·i ph®i mua
mÊt chi∆c thuyÀn m° Í l≈nh Ω≈nh tr≈n m¥t nıËc, nay Í ch n°y, mai dÈi ch kia, kh·ng bi∆t
Ωµu l° ΩŸnh sÍ. Trong lıng t·i c›n ΩıÏc m∂y næn b≠c, mËi bfi ra bu·n than ΩÃ chi ΩÊ qua
ng°y. T·i c‚t bu·n than Ωem l≈n chÏ Tr°ng bün, l° c‹ chð tµm g∑n gÒi giao thiŒp vËi b‡n
lœnh t∫p Ω‹ng Í NghŒ An. T·i gi® Ω› quy∆n luy∆n vËi h‡, Ωà xÓi h‡ th˜a cÁ khÍi nghÿa, hıÍng
ˆng vËi nghÿa binh. N∆u v≠n nh∂t m° viŒc Ω‹ th°nh c·ng th÷ ch≤ng nh˘ng nghÿa binh Í hai
t◊nh H° Tÿnh v° Qu®ng B÷nh th≈m ΩıÏc vµy cünh, khœ giËi, m° l≠i c‹ thà mÍ ra ΩıÏc ΩıÈng
l‚i Ωi l≠i vËi nghÿa Ω®ng ngo°i B∞c, ΩÃ trong ngo°i ti∆p ˆng, chŸ tæ em nµng, may ra mËi n≈n
ΩıÏc viŒc lËn...
N‹i Ω∆n Ωµy, ngıÈi Ω°n b° ng˜ng l≠i mÊt lüt ΩÃ thÍ d°i mÊt hÁi, r„i l≠i n‹i ti∆p :
— Nhıng m° trÈi cÒng h≠i t·i, n≈n chi c·ng viŒc mıu tœnh Ω¨ g∑n th°nh r„i m° l≠i hı
hfing, l° bÍi nh° ΩıÁng cuÊc B®o hÊ th∂y ΩÊng liÀn sinh nghi vÊi v°ng thay Ω‰i toün lœnh t∫p
t·i Ωang cüm d g∑n ΩıÏc Ω‹ Ωi nÁi khüc, m° Ωem toün lœnh xa l≠ Í nÁi khüc vÀ Ω‹ng t≠i t◊nh
NghŒ; th∆ l° kh‰ tµm mıu tœnh m∂y nØm trÈi bÂng ch‚c h‹a ra “D¨ tr°ng xe cüt”; t·i Ωau
ΩËn v· cÔng. R„i nghÿ n∆u m÷nh cˆ quanh qu∏n Í Ω‹ m¨i, nh∞m ch˜ng cÒng ch≤ng n≈n ΩıÏc
viŒc g÷, cho n≈n t·i ph®i bfi Ωi ΩÃ t÷m k∆ khüc. Vπn bi∆t cÚ Phan v° tıËng quµn d∂y nghÿa lµu
nay, t·i r∂t l∂y l°m hµm mÊ, Ωüng l¡ trıËc h∆t t·i ph®i l∫p ΩıÏc mÊt chÓt c·ng tr≠ng g÷, th÷
mËi düm Ω∆n xin tıËng quµn thµu dÚng, may ra t·i cÒng c‹ thà l°m b‰ œch cho viŒc lËn ΩıÏc
Ω·i ph∑n cfin con. Nhıng nay ΩiÀu sÍ ıËc cða t·i Ω¨ hfing m∂t r„i, kh·ng c‹ thà t˙ m÷nh t÷m
ΩıÏc viŒc g÷ khüc m° l°m n˘a, v∫y t·i Ω∆n Ωµy tˆc l° Ωem thµn m‡n t°i høn, ΩÃ tıËng quµn
sai khi∆n...
NgıÈi Ω°n b° n‹i mÊt m≠ch t˜ lÓc mËi v· Ω∆n giÈ, Cao Th∞ng l≤ng l¥ng ng„i nghe.
NgıÈi Ω°n b° ∂y n°o ph®i ai l≠ Ωµu, chœnh l° c· bün than Í chÏ Tr°ng, ngıÈi ta vπn g‡i
l° c· Tüm Ω‹. C· Tüm n‹i lu·n mÊt m≠ch, kà là tµm s˙, chœ hıËng cða m÷nh, m° s∞c m¥t Ω‰i
thay mÂi ch theo cµu chuyŒn : khi cıÈi chÓm chœm, khi kh‹c sÚt sÔi, lÓc c®m khœch quü
m≠nh th÷ c∂t ti∆ng n‹i lËn nhı ti∆ng n‰ Í tr≈n kh·ng, lÓc ΩÚng ch≠m tËi tµm s˙ th≈ lıÁng
th÷ ti∆ng n‹i nh¬ nh°ng nhı hÁi gi‹ bay qua trıËc m¥t, khi∆n cho Cao Th∞ng nghe l∂y l°m
c®m ΩÊng bÔi ngÔi, nhıng ·ng kh·ng khfii sinh nghi; nghi l° k¿ do thüm cða B®o hÊ sai Ω∆n.
Sau khi c· Tüm n‹i h∆t tµm s˙ r„i, Cao Th∞ng kh·ng tr® lÈi g÷ h∆t, ch◊ hæt g‡i Ωao phð
quµn:
— Quµn Ωao phð Ωµu ? Bay l·i con mÚ n°y ra trıËc c¯a tr≠i m° ch¥t Ω∑u n‹ Ωi cho mau.
N‹ düm c® gan tËi Ωµy b°y ΩiÀu ki∆m chuyŒn ΩÃ do thüm binh t÷nh cða ta !
Cao Th∞ng mu‚n l°m bÊ ra oai ΩÃ th¯ t°i th¯ gan c· Tüm v∫y th·i, kh·ng ph®i h· lœnh
chæm Ω∑u thiŒt Ωµu.
ViŒc tu∑n ph›ng tra xæt Í sÁn tr≠i nghi≈m l∞m, n∆u ai c‹ chÓt h÷nh tœch hÁi nghi l° k¿
do thüm th÷ Ω¨ bŸ b∞n ch∆t t˜ khi mËi bıËc c≤ng v· tr≠i ngo°i r„i, kh·ng khi n°o ΩıÏc v· tËi
tr≠i trong Ωà y∆t ki∆n quan á‰ng nhung.
V® l≠i c· Tüm Ωµu c‹ sÏ ch∆t.
C· Tüm t˙ nhi≈n nhı kh·ng, ch≤ng c‹ s∞c m¥t g÷ tfi ra sÏ h¨i hay l° h‚i h∫n; c· ch◊
cıÈi v° n‹i :
— Nh˘ng thˆ ngıÈi mıu h≠i Ω„ng b°o nhı th∆ Í ΩÈi cÒng c‹ thiŒt, nhıng ngıÈi Ω‹
kh·ng ph®i l° t·i. TıËng quµn c‹ mu‚n gi∆t th÷ gi∆t t·i Ωi, t·i r∂t vui l›ng, l›ng d≠ t·i th∆
n°o, Ω¨ c‹ th∑n minh tr≈n cao soi xæt v° c‹ ngıÈi Í su‚i v°ng bi∆t giÔm t·i, t·i kh·ng c∑n
biŒn b≠ch l°m g÷. MiÕn l° xin tıËng quµn thıÁng x‹t Ωˆa con b„ c·i n°y m° chØm nom d≠y
dÂ, t·i d∑u c‹ ch∆t cÒng ΩıÏc y≈n l›ng nh∞m m∞t.
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 59/59
N‹i Ωo≠n, c· ·m ch¥t Ωˆa nhfi h·n hœt v° kh‹c nˆc nÍ. M∂y t≈n quµn Ωao phð v˜a toan
l·i c· Tüm ra h°nh h÷nh, th÷ Cao Th∞ng khoüt tay m° n‹i :
— Bµy kh·ng ΩıÏc v· lÕ !
R„i ·ng bıËc xu‚ng thÀm ΩÎ tay c· Tüm Ωˆng d∫y v° cung kœnh mÈi ng„i :
— T·i mu‚n th¯ cho bi∆t can Ω®m cða c· Ω‹ th·i. C· th˙c l° mÊt b˙c cang cıÈng nghÿa
khœ, t·i r∂t kœnh phÚc. Nay c· t÷nh nguyŒn ra sˆc vËi nghÿa quµn t∂m l›ng qu˚ h‹a bi∆t
m∂y, nhıng c›n Ωˆa con tr¿ n°y b∫n rÊn b≈n m÷nh, th÷ c· tœnh sao ?
— B∏m t·i Ω¨ c‹ ch x¯ trœ, tıËng quµn khfii lo.
Tˆc thÈi Cao Th∞ng thµn dπn c· Tüm v· Ω≠i Ω„n y∆t ki∆n cÚ Phan, tr÷nh b°y s˙ thÃ. CÚ
Phan c›n Ωang ng∑n ng≠i, chıa bi∆t dÔng t°i mÊt ngıÈi Ω°n b° v· ch n°o, bÂng c‹ tiÃu ΩÊi
nghÿa binh Ωi tu∑n vÀ, büo tin r±ng cüch xa sÁn tr≠i 30 d¥m, c‹ mÊt toün lœnh t∫p l‚i 30
ngıÈi do vi≈n qu®n cÁ l°m Ω∑u, hiŒn Ω‹ng Í trong mÊt cüi miÕu t˜ hai b˘a nay, kh·ng bi∆t
l° h‡ c‹ ˚ c¯ ΩÊng g÷.
CÚ Phan chıa kŸp suy tœnh ra sao, c· Tüm chÚp n‹i :
— S≥n c‹ cÁ hÊi n°y, xin cÚ cho t·i Ωi b∞t toün lœnh ∂y ΩÃ l∫p c·ng sÁn ki∆n vËi nghÿa
binh ΩıÏc chØng ?
C® cÚ Phan v° Cao Th∞ng cÔng l∂y l°m l≠ :
— MÊt thµn Ω°n b° c· ΩŸnh dÔng k∆ g÷ m° b∞t n‰i c® Ωüm lœnh trüng con trai nhı th∆ ?
— B∏m cÚ, t·i c‹ cüch b∞t ΩıÏc, m° quµn ta kh·ng ph®i hao mÊt vi≈n Ω≠n n°o mËi hay,
ch◊ xin giao h¬n Ω∆n ng°y thˆ ba, th÷ cÚ cho m∂y chÚc t≈n kiŒn t‚t, m¥c Ω„ gi® l°m ngıÈi Ωi
bu·n bün v° gi® mÊt t‚p n·ng dµn Ωi l®ng v®ng qua trıËc miÕu, hÕ th∂y t·i li∆c m∞t ra d∂u
b®o h‡ ra tay th÷ h‡ cˆ viŒc.
CÚ Phan cho Ωi. C· Tüm t˜ gi¨, tˆc thÈi xu‚ng nÓi. C· Ωi v· mÊt l°ng x‹m g∑n Ω‹, mua
mÊt cµy Ω›n günh thiŒt ch∞c, mÊt Ω·i thÓng, ch∂t Ω∑y rıÏu thŸt qu° bünh nhiÀu thˆ, l≠i s¯a
sang m¥t m°y v° trang ΩiÃm cho ra v¿ con ngıÈi xinh Ω¬p m° hÁi l≤ng lÁ, r„i qu∏y günh
thðng th≤ng Ωi tËi ch lœnh t∫p Ωang Ω‹ng Ωà bün h°ng. Ai l≠ g÷ m∂y th∑y quyÀn, ph∑n
nhiÀu l° h≠ng ham Øn ham s∞c. Nay th∂y c‹ c® “s∞c” c® “Øn” Ω∆n b≈n m÷nh, th÷ m∂y th∑y
khoüi “chœ t¯”. ThŸt mÎ Ωem tËi miŒng møo, bao giÈ n‹ ch≈ !
C· Tüm l≠i khæo l°m bÊ trai lÁ t÷nh tˆ h∆t h„n, nÚ cıÈi ti∆ng n‹i r∂t l° c‹ duy≈n; c®
toün lœnh xÓm l≠i bu quanh cüi günh cða c·, mua rıÏu, mua bünh tœu tœt. C∫u n°o th® gi‡ng
ch°ng n°ng, ve v¨n, c· cÒng niÀm nÎ chiÀu Ω¨i nhı cüch Ω¨ trao xıÁng gÍi thŸt cho nhau t˜
bao giÈ r„i v∫y.
á∆n ΩÂi cüc c∫u mua chüc, ai c‹ s≥n tiÀn th÷ tr®, ai kh· xu c≠n tÓi c· cÒng bün chŸu th®
c¯a, n‹i r±ng : “Th∑y cˆ dÔng m‹n g÷ tÔy ˚, mai m‚t l¨nh lıÁn r„i tr® cho em mÊt l∑n cÒng
ΩıÏc. Em c‹ ph®i xem cða tr‡ng hÁn ngıÈi Ωµu”. M∂y ti∆ng n‹i Ω‹ l°m cho th∑y quyÀn n°o
cÒng g∑n ch∆t mŒt.
Qua b˘a sau, c· Tüm l≠i günh rıÏu thŸt tËi, b‡n lœnh h∆t sˆc vui m˜ng, xÓm l≠i mua
nem rıÏu v˜a Ωünh chæn, v˜a n‹i chÁi, men s∞c v° men rıÏu nh∫p l≠i, l°m cho cüc c∫u say
møm. C· h°ng l≠i c°ng chŸu kh‹ h∑u h≠ chiÀu chuÊng, th≈m v¿ thµn m∫t hÁn ng°y h·m
trıËc.
H‡ Ωinh ninh b®o c· ta l°m sao ng°y mai mua ΩıÏc thŸt d≈ v° rıÏu l∫u cho ngon, Ωem
tËi Ωµy anh em u‚ng mÊt b˘a cho thiŒt khoüi chœ.
Qu® nhi≈n h·m sau c· Tüm günh tËi mÊt günh thŸt d≈ n∂u nıËng Ωð kiÃu, Ωð mÔi v°
mÊt v› rıÏu thiŒt ngon.
Cüc th∑y quyÀn ta m˜ng quü, lu·n miŒng khen c® c· ® n°y ngoan n∆t dÕ thıÁng. R„i
h‡ ng„i l∆t tr≈n b¨i cfi, cˆ nØm b®y ngıÈi l°m mÊt t‚p, c· Tüm d‡n mÊt mµm thŸt d≈, mÊt
chai rıÏu b‚. Mu‚n ng„i Ωünh chæn cho khoan khoüi thong th®, t˜ ·ng qu®n cho Ω∆n cüc
th∑y quyÀn ΩÀu thüo h∆t giµy nŸt, tÓi Ω≠n, bay—don—n∆t, v° güc sÓng Ω≠n l≠i mÊt nÁi Í tr≈n
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 60/60