á∂t bÔn l° v∫t ΩÎ Ω≠n cða ta
Tˆc thÈi Cao á≠n NguyÕn MÚc Ωi xem xæt nh˘ng ΩŸa th∆ n°o c‹ thà l∫p tr∫n phÚc
binh.
L≠i sai quµn lœnh Ωi ch¥t cµy tre vÀ ch¿ ra Ωan nh˘ng gifi lËn th∫t nhiÀu. Quµn lœnh
vµng theo tıËng lŒnh b®o sao l°m v∫y, kh·ng hiÃu dÚng ˚ ra sao.
C·ng cuÊc ngh≈nh chi∆n s∞p Ω¥t c‹ hÁn n¯a ng°y l° xong.
LÓc b∂y giÈ tr≈n sÁn tr≠i ch◊ c‹ 400 t≈n quµn, c›n khœ giËi tµn thÈi ch◊ c‹ 200 kh∏u
sÓng kiÃu Phüp v° mÊt œt Ω≠n dıÏc, ngo°i ra, khœ giËi to°n th÷ sÓng trıÈng kiÃu ta v° nh˘ng
Ω≠i Ωao Ωo®n ki∆m. Hai ·ng Cao á≠n v° NguyÕn MÚc s∞p Ω¥t nhı v∑y : 200 tay sÓng ΩÃ l°m
quµn chi∆n, 200 tay Ωao th÷ l°m quµn phÚc. Cüc ng® l≈n nÓi, ch n°o xung y∆u th÷ phÚc
binh ch Ω‹, hÕ th∂y quµn nghŸch th› Ω∑u l≈n th÷ x·ng ra m° ch¥t kh·ng kà s‚ng thüc. Nh∂t
ΩŸnh ban ng°y mËi ˆng chi∆n, c›n ban Ω≈m th÷ Ω¥t nghi binh. Nghÿa l° ban Ω≈m, chœnh nÁi
Ω≠i dinh t‚i tØm mÔ mŸt, kh·ng th∞p Ωøn Ωu‚c g÷ h∆t : c›n ch khüc th÷ gi® th∞p Ωøn l¯a l∫p
l›e, khi∆n cho quµn lœnh B®o hÊ tıÍng l° Ω„n tr≠i nghÿa binh Í Ω‹, t∂t nhi≈n ph®i nh∞m
ngay ch c‹ ünh Ωøn m° b∞n.
Nhıng c›n lo ch‚ng gi˘ lµu ng°y, m÷nh h∆t thu‚c Ω≠n th÷ l°m th∆ n°o ?
Hai ·ng bøn nghÿ Ω∆n k∆ v˜a ΩÎ Ω≠n, v˜a l∂y Ω≠n.
L∂y Ω≠n cða ai ?
Th÷ l∂y ngay cða quµn lœnh B®o hÊ.
Hai ·ng sai ch¥t tre Ωan gifi th∫t nhiÀu, chœnh l° dÚng ˚ Ω‹. Ph°m l° Ω≠n sÓng b∞n ra —
Ω≠n sÓng nhfi hay sÓng Ω≠i büc cÒng v∫y — hÕ ΩÚng nh±m v∫t g÷ cˆng m≠nh dÊi l≠i th÷ n‰
d˘. Nhıng trüi l≠i, n∆u ΩÚng nh±m m∂y v∫t mÀm nh¬, nh∂t l° b·ng g›n ıËt üt v° Ω∂t bÔn,
l°m n‹ m∂t n‰. H„i vØn thµn Thanh H‹a ch‚ng c˙ vËi B®o hÊ t≠i Ba á÷nh, Ω‹ng Í mÊt l°ng
gi˘a cünh Ω„ng chi≈m xung quanh c‹ nıËc m≈nh m·ng, m° c∑m c˙ ΩıÏc c® thüng, quµn lœnh
nh° nıËc Í ngo°i b∞n v· nhı mıa, nhıng ph∑n nhiÀu kh·ng nghe Ω≠n n‰, l° bÍi vØn thµn
khæo dÔng nh˘ng gifi tre Ω˙ng bÔn, Ω∞p l≈n th°nh lÒy, c®n trÍ hiŒu l˙c cða Ω≠n ph®i kæm
bËt Ωi. Bµy giÈ, Cao á≠n v° NguyÕn MÚc cÒng dÔng mıu k∆ ∂y ΩÃ ΩÎ Ω≠n cða sÓng thıÈng,
c›n ΩÀ ph›ng c® Ω≠n cða sÓng Ω≠i büc, th÷ m∞c lıËi vflng t˜ cµy n‡ qua cµy kia.
M‡i viŒc d˙ bŸ xong xu·i, ch◊ ΩÏi quµn lœnh B®o hÊ tËi l° Ω‚i chi∆n.
Qu® nhi≈n, quµn lœnh B®o hÊ Ω∆n nÁi, ch◊ Í dıËi chÿa sÓng b∞n l≈n chˆ kh·ng düm m≠o
hiÃm l≈n nÓi, bÍi th∂y th∆ nÓi nghi≈ng d‚c, cµy c‚i r∫m r≠p quü, sÏ l≈n th∆ n°o cÒng bŸ phÚc
binh th÷ nguy. Nghÿa binh c‹ cüi ΩŸa lÏi l° Í tr≈n c‹ ch ∏n nÓp trong nh˘ng k¬t Ωü b‹ng cµy,
d›m xu‚ng th∂y rfl quµn lœnh B®o hÊ, m° quµn lœnh B®o hÊ d›m l≈n th÷ kh·ng th∂y g÷ khüc
hÁn l° cµy c‚i um tÔm m° kh‹i Ω≠n mÔ mŸt m° th·i. Th°nh ra quµn tr≈n b∞n xu‚ng thıÈng
trÓng hÁn l° quµn dıËi b∞n l≈n.
Hu‚ng chi Ω≠n cða quµn dıËi b∞n l≈n ph∑n nhiÀu trÓng v· nh˘ng gifi Ω˙ng bÔn kia,
kh·ng n‰. Nghÿa quµn l∂y nh˘ng vfi Ω≠n ∂y, nh„i thu‚c m÷nh b∞n tr® l≠i quµn dıËi.
T‚i l≠i th÷ nghÿa quµn Øn cÁm v° dıÎng sˆc, kh·ng Ωünh. Í dıËi, quµn lœnh B®o hÊ ng‹
l≈n th∂y ch n°o c‹ b‹ng Ωøn Ωu‚c l∫p l›e th÷ cˆ chÿa sÓng nh∞m l≈n Ω‹ m° b∞n. Tæ ra m∂y
ch c‹ l∫p l›e Ωøn Ωu‚c, ch◊ l° ch Ω¥t nghi binh m° th·i, ch≤ng c‹ ngıÈi n°o h∆t.
Hai b≈n ch‚ng gi˘ nhau Ω∆n n¯a thüng nhı th∆, tr≈n kh·ng düm Ωünh xu‚ng Ω¨ Ω°nh,
m° dıËi cÒng kh·ng düm leo l≈n. Ch◊ nghe ti∆ng sÓng n‰ h∆t ng°y n°y qua ng°y kia, lu·n
Ω≈m n°y qua Ω≈m khüc, h÷nh nhı mÊt tr∫n mıa s∂m sæt, vang ΩÊng c® mÊt vÔng nÓi non.
Ai cÒng tıÍng ch∞c l° nghÿa binh Ω¨ chüy ra tro h∆t r„i, nhıng k¸ th∫t chıa c‹ mÊt ai t¯
tr∫n hay l° bŸ tr‡ng thıÁng g÷ c®.
Quµn lœnh B®o hÊ nghÿ m÷nh b∞n phü d˘ dÊi tËi hai tu∑n nhı th∆ m° nghÿa binh kh·ng
nÓng, kh·ng lui, bøn xe sÓng Ω≠i büc l≠i, ΩŸnh phü tan Ω‚t chüy c® nÓi á≠i H°m, t∂t nhi≈n
nghÿa quµn ph®i ch∆t rÚi h∆t, hay l° kh·ng c›n cµy c‚i r∫m r≠p m° ∏n nÓp th÷ sao cÒng ph®i
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 89/89
Ω∑u h°ng. Nhıng Ω≠n Ω≠i büc b∞n l≈n ph∑n nhiÀu m∞c v°o lıËi vflng cða nghÿa quµn Ω¨
dØng tˆ tun, th°nh ra kh·ng c‹ m¨nh l˙c nhı ngıÈi ta Ω¨ tœnh.
M∂y ng°y vÀ sau, tuy l° nghÿa binh c›n Ω≠n cÒng nhiÀu, nhıng m° ch◊ b∞n mÊt cüch
dø d¥t, kh·ng düm b∞n ph‹ng tÓng nhı trıËc n˘a. MÂi ng°y giao chi∆n, cÚ Phan ΩÀu ra t∫n
ch m≠o hiÃm Ωà ch◊ b®o khuy∆n khœch tıËng sÿ, nhÈ v∫y n≈n l›ng quµn c°ng ph∂n ch∂n bÊi
ph∑n. Mu‚n l∫p k∆ dÚ quµn lœnh B®o hÊ l≈n nÓi ΩÃ cho phÚc binh l°m thŸt, cÚ Phan sai m∂y
t≈n quµn lanh l¬, læn theo ΩıÈng t∞t xu‚ng nÓi, gi® l°m dµn qu≈ Ωi c°y, tËi trıËc quµn lœnh
B®o hÊ n‹i m÷nh bi∆t ΩıÈng l≈n nÓi, xin l°m hıËng Ω≠o h∑u ΩıÏc l¨nh thıÍng l∫p c·ng. Hai
vi≈n qu®n cÁ tıÍng thiŒt Ω¨ toan dπn mÊt toün lœnh t∫p Ωi liÀu, nhıng vi≈n thi∆u Óy c∑m
quµn, c®n l≠i kh·ng cho, v÷ sÏ m∞c k∆ mai phÚc.
B∂y giÈ, quµn B®o hÊ phµn ra l°m hai, mÊt n¯a vπn Í m¥t tiÀn, mÊt n¯a Ω≠p gai lÊi
su‚i, b‡c ra m¥t h∫u ΩÃ Ωünh phœa sau lıng nghÿa binh, khi∆n cho trıËc sau ΩÀu th‡ ΩŸch,
th∆ n°o m° ch≤ng tan vÎ.
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 90/90
18) Thi∆u chÓt n˘a cÚ Phan bŸ b∞t s‚ng
Quµn lœnh B®o hÊ gi°n tr∫n Í m¥t trıËc nÓi á≠i H°m m° Ωünh r›ng r¨ hai tu∑n, thiŒt
th›i nhµn m≠ng v° Ω≠n dıÏc nhiÀu r„i, nghÿa binh Í tr≈n nÓi vπn c‚ sˆc c∑m c˙ d±ng dai,
kh·ng hÀ nao nÓng.
Nghÿa binh can Ω®m Ω¨ Ω°nh, nhıng cÒng may l° ΩÈi b∂y giÈ chıa ph®i l° ΩÈi c‹ xe
tØng, c‹ müy bay, c‹ ΩÊc khœ ; n∆u trüi l≠i, th÷ nghÿa binh nh° m÷nh c∑m c˙ kh·ng ΩıÏc n¯a
ti∆ng Ω„ng h„ v° m∂y qu® nÓi á≠i H°m cÒng ch¿ hai ra r„i. BÍi v∫y, ngıÈi l∂y gan m÷nh,
sˆc m÷nh ra ch‡i nhau, vπn c‹ giü trŸ hÁn l° mıÏn müy ch‡i ngıÈi ; chœnh l° ·ng thünh
Gandhi Í ∂n ΩÊ n‹i th∆.
Nh∂t l° nghÿa binh Í tr≈n nÓi ch◊ c‹ 400 th∑y tr› vËi 200 kh∏u sÓng, m° Í dıËi nÓi v˜a
lœnh t∫p, lœnh tu∑n v° trüng Ωinh m∂y l°ng phÚ c∫n ph®i ra phÚc dŸch quan quµn c® th®y c‹
tËi ng°n ngıÈi ; mÊt Ω°ng l∂y b‹ng cµy k¬t Ωü l°m m≠nh ; mÊt Ω°ng l∂y ngıÈi Ω·ng, sÓng t‚t
l°m m≠nh, kà ra nghÿa binh c∑m c˙ dµy dıa ΩıÏc g∑n n¯a thüng cÒng l° lµu l∞m r„i.
Trong mÊt cuÊc Ω‚i chi∆n b∂t Ω„ng vÀ s‚ ngıÈi v° sˆc m≠nh nhı th∆, bÀ n°o b≈n œt, b≈n
y∆u cÒng ph®i thua l° l¡ t˙ nhi≈n.
Toün viŒn binh 150 lœnh Í NghŒ kæo Ω∆n ti∆p chi∆n, l°m cho nghÿa binh th≈m mau b≠i
t∏u hÁn n˘a. Bµy giÈ, quµn lœnh B®o hÊ phµn ra hai ng® m° Ωünh : mÊt n¯a cˆ Í m¥t trıËc
nÓi tr∂n üp, mÊt n¯a kia th÷ chen gai lüch Ωü, lu„n ra phœa sau nÓi, ΩÃ xu∂t k¸ b∂t ˚, Ωünh
Óp l≈n s°o huyŒt nghÿa binh. Trong trœ nh° c∑m quµn dÔng tËi chi∆n lıÏc n°y, nh∂t ΩŸnh b∞t
s‚ng Phan á÷nh PhÔng v° tr‹i thÓc kæ nghÿa quµn h∆t th®y.
Nhıng, trÈi c›n b∞t ph®i gian nan hÁn nhiÀu n˘a, chˆ chıa ΩÃ cho h‡ Phan v° m∂y
trØm trüng sÿ ph®i cÔng ΩıÈng ng¯a c‰ t≠i Ωµy.
Lu·n mıÈi m∂y ng°y l°m ph∫n s˙, chð tıËng ph®i tr·ng nom viŒc quµn gi˘a lÓc chi∆n
Ω∂u, l≠i c›n mÊt nÂi Øn Í c˙c kh‰ chµm th≈m v°o, ch≤ng c∑n ph®i t®, ai cÒng Ωoün bi∆t cÚ
Phan nh‡c mŒt d˘ l∞m.
ChiÀu t‚i b˘a thˆ mıÈi lØm, Øn mÊt v°i n∞m cÁm kh· ch∂m mu‚i xong r„i, cÚ Phan
d¥n d› hai tıËng Cao á≠n, NguyÕn MÚc nh˘ng ch quµn cÁ chi∆n lıÏc nÊi Ω≈m nay, ΩÃ
m÷nh y≈n tµm n±m ngð ΩıÏc v°i tr‚ng canh cho khfie. MÊt thanh b®o ki∆m ΩÃ lu·n b≈n
m÷nh, v° rÓt ra ngo°i vfi s≥n s°ng, mÂi khi n±m ngð, lu·n 10 nØm nay, Ω≈m n°o cÒng th∆ ;
CÚ n‹i vËi ngıÈi nh° : “áà ph›ng khi lµm nguy b∂t tr∞c, m÷nh Ωem chæm Ω∑u k¿ nghŸch hay
l° t˙ Ωµm h‡ng m÷nh cho kŸp”.
á≈m Ω‹, l‚i v¨n tr‚ng canh hai, kho®ng 10 giÈ hÁn, cÚ Ω¥t m÷nh n±m xu‚ng lµu r„i m°
Ωang thao thˆc suy tœnh chˆ chıa ngð ΩıÏc ; bÂng th∂y tinh th∑n h„i hÊp, ch∫p chÈn, con
m∞t th÷ müy lia v° ruÊt nghe sao n‹ng n®y nhı b°o nhı Ω‚t. CÚ gi∫t m÷nh suy nghÿ ch∞c l°
c‹ chuyŒn g÷ nguy bi∆n x®y Ω∆n nÁi, cho n≈n th∑n h„n büo trıËc cho th∑n tœnh Ωµy chØng ?
Tˆc thÈi cÚ ng„i nh‰m d∫y, Ωünh thˆc ngıÈi chüu g‡i cÚ b±ng chÓ ruÊt m° n‹i :
— Quüi k¸ ! Ta Ωang n±m tr±n tr‡c chıa ngð ΩıÏc, chÏt nghe trong m÷nh phüt ra n‹ng
ruÊt v° con m∞t cÒng müy d˘, ch∞c l° c‹ ΩiÀm g÷ l≠ Ωµy. Chüu d∫y th∂p cµy Ωøn l≈n, ΩÃ chð
b‹i th¯ mÊt qu¿ xem n°o !
T˙ nhi≈n viŒc th∂p Ωøn Í sÁn tr≠i, chœnh nh° cÚ Í l° viŒc r∂t quan hŒ, n≈n cÚ ph®i d¥n
trıËc ngıÈi chüu :
— NhË che Ω∫y b‹ng süng cho khæo k¿o quµn Phüp Í dıËi ng‹ l≈n th∂y hÁi süng l∫p l›e,
n‹ Ω¨i cho mÊt v°i vi≈n Ω≠n th÷ kh‚n.
V÷, tr≈n kia Ω¨ n‹i cho ΩÊc gi® bi∆t, Ω≈m t‚i tr≈n nÓi c‚t l°m Ωøn Ωu‚c l∫p l›e Í chÂ
khüc, cüch xa, ΩÃ l°m nghi binh, c›n chœnh Ω≠i tr≠i v° cüi ch›i cÚ Í th÷ c®i c∂m tuyŒt Ωøn
l¯a.
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 91/91
NgıÈi chüu th∞p Ωøn che k˛ r„i bıng l≠i, cÚ Phan l∂y quyÃn kinh “DŸch” v° m∂y Ω„ng
tiÀn trinh ra gieo qu¿ b‹i. Gi˘a lÓc ∂y c›n ng°y “D∑n” m° cÚ b‹i ΩıÏc qu¿ :
M¨o qu˝ phüt ΩÊng
Tr˜ng m∞t thÍ d°i ra v¿ kinh ng≠c, cÚ n‹i vËi chüu :
— Ch° ch° ! S˙ th∆ nguy bi∆n Ω∆n nÁi r„i. Ng°y mai chœnh l° ng°y “M¨o” m° nay th∑n
ˆng ra qu¿ n°y th÷ mai Ωµy th∆ n°o quµn Phüp cÒng Óp phü Ω„n tr≠i cða ta, ch∞c ch∞n.
Tˆc thÈi, cÚ sai lœnh vŒ sÿ Ωi Ω›i Cao á≠n v° NguyÕn MÚc v· thıÁng nghŸ kh∏n c∂p.
Hai ·ng n°y tay gıÁm vai sÓng, l∫t Ω∫t v· h∑u.
CÚ kà l≠i cho nghe t˜ ΩiÀm l≠ müy m∞t s‚t ruÊt cho tËi ˚ nghÿa qu¿ b‹i m° th∑n mËi
ˆng cho r„i n‹i :
— Th∆ n°o ng°y mai quµn ΩŸch cÒng Óp phü tËi s°o huyŒt ta, m° t∂t l° chÓng læn b‡c ra
phœa sau m° l≈n nÓi, v÷ m¥t tiÀn c‹ quµn ta c∑m c˙ v° mai phÚc, h≤n chÓng kh·ng t∂n l≈n
phœa trıËc ΩıÏc Ωµu. S˙ th∆ trıËc sau cÔng th‡ ΩŸch nhı v∫y m° quµn ta œt, sÓng ta œt, l≠i
Ω≠n dıÏc g∑n kiŒt r„i, n∆u ta d„n binh vÀ m¥t sau th÷ m¥t trıËc hfing m∂t, m° giÈ cˆ c∂m c‰
ch‚ng gi˘ l∂y m¥t trıËc th÷ m¥t sau bfi tr‚ng, ΩÃ chÓng th˜a hı t∫p kœch ΩıÏc, Ω‚ khfii b°
con ta l°m tÔ c® Ωüm. Ta ph®i tˆc t‚c lui binh, bfi nÓi n°y Ωi mËi xong.
Cao á≠m, NguyÕn MÚc mu‚n kæo binh Ωünh tr°n xu‚ng m¥t trıËc nÓi, liÀu m≠ng phü
tan v›ng vµy m° ch≠y. V÷ hai ·ng suy tœnh quµn Phüp Ω¨ ΩŸnh phµn ra b‡c Ωünh ng® sau
nghÿa binh, th÷ t∂t l° m¥t trıËc Ωà hı kh·ng. Nghÿa binh c‹ thà liÀu ch∆t phü vµy ΩıÏc.
Nhıng cÚ Phan kh·ng nghe :
— Tœnh l°m cüch Ω‹, v≠n t¯ nh∂t sinh, nguy l∞m. Ph®i bi∆t h‡ dÔng binh c∏n th∫n, cÁ
mıu, chˆ kh·ng nhı cüc ngıÈi liŒu Ωoün Ωµu. H‡ c‚t vµy b‡c ta trıËc sau cÔng th‡ ΩŸch,
nhıng kh·ng khi n°o l≠i ΩÃ hı kh·ng m¥t trıËc. Ta kæo tr°n Ωünh xu‚ng tˆc l° Ωıa thŸt v·
miŒng c‡p. BÍi v∫y, ta quy∆t ΩŸnh bfi nÓi lui binh, nhıng ph®i rün b®o to°n l∂y binh l˙c h∑u
dÔng vÀ sau, chˆ kh·ng ΩÃ t‰n thıÁng v· œch, v∫y th÷ quµn ta cˆ lui Ωi m¥t trıËc, c‚ ΩiÀu l°
Ωi xuy≈n ΩıÈng r˜ng, kh·ng n≈n chıÈng m¥t cÔng h‡ giao chi∆n l°m g÷ n˘a.
TıËng sÿ ΩÀu phÚc cüi ΩŸnh k∆ ∂y ho°n to°n hÁn.
LiÀn ngay lÓc Ω‹, cÚ sai Ωi k≈u g‡i h∆t th®y quµn lœnh Í cüc ch Ωang ˆng chi∆n v° mai
phÚc ph®i bfi tr∫n ΩŸa lÚc tÚc kæo vÀ Ω≠i tr≠i, l∫t Ω∫t n∂u cÁm v° thu x∆p khœ giËi v∫t dÚng :
lŒnh truyÀn Ω∆n 2 giÈ khuya Øn cÁm r„i nai nŸt s≥n s°ng ΩÃ g° güy l∑n thˆ nh∂t th÷ nh‰ tr≠i
lui binh. NhiÀu quµn sÿ c›n Ωang hØng hüi, mu‚n Ωünh, nhıng tıËng lŒnh Ω¨ ra, kh·ng ai
düm trüi.
Kh·ng dø nghÿa binh d˙ bŸ chıa kŸp, th÷ nghe ti∆ng g° sÁn th·n Ω¨ güy hai d≠o r„i.
Qu® thiŒt, quµn lœnh b®o hÊ do ng® sau Ω¨ t∂n l≈n Ω∆n nÁi. TrÈi mËi süng mÈ mÈ, mÊt
ch‹ tµy dÔng trong viŒc quµn, Ωünh hÁi Ωıa ΩıÈng ch≠y s„ng sÊc v· tËi trong sµn tr≠i.
NguyÕn MÚc ng‹ th∂y Ωıa sÓng l≈n b∞n con ch‹ mÊt phüt, nhıng n‹ ch≠y khfii. Quµn lœnh
b®o hÊ Ωang chen cµy lüch Ωü, nghe ti∆ng sÓng n‰, liÀn nh∞m ch˜ng hıËng ∂y v° dfli theo
v∆t chµn con ch‹ dπn ΩıÈng m° tËi. BÍi Ωü nÓi lÍm chÍm g∫p ghÀnh, cµy c‚i gai g‚c r∫m r≠p,
th°nh ra quµn lœnh b®o hÊ t∂n l≈n hÁi kh‹ v° lµu. Ti∆ng sÓng cða NguyÕn MÚc b∞n con ch‹
th∫t l° b∂t trœ, n∆u nhı kh·ng c‹ t÷nh th∆ hiÃm trÍ cða nÓi r˜ng l°m ch∫m trÕ s˙ ti∆n binh
cða quµn lœnh b®o hÊ, th÷ c‹ l¡ cÚ Phan bŸ b∞t r„i.
Trong khi quµn lœnh b®o hÊ Ωang l∑n ΩıÈng theo d∂u Í phüi sau, th÷ nghÿa binh Ω¨ ph›
ΩıÏc cÚ Phan Ωi ra c¯a trıËc m° xuy≈n theo ΩıÈng l‚i trong r˜ng ch≠y thoüt ΩıÏc r„i.
MÊt lÓc, quµn lœnh b®o hÊ t∂n v· Ω∆n nÁi, ch◊ th∂y dinh tr≠i tr‚ng l‰ng, Ω„ v∫t bfi l≠i
ng‰n ngang, chˆ kh·ng c›n mÊt ngıÈi n°o. H‡ cıËp ΩıÏc Ω„n tr≠i cða nghÿa binh r„i th·i,
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 92/92
kh·ng rıÏt theo n˘a. V÷ s˙ th∫t, cµy c‚i r∫m r÷, ΩıÈng l‚i ch≤ng th∂y, n≈n kh·ng bi∆t nghÿa
quµn lui ch≠y Ω°ng n°o m° rıÏt theo cho ΩıÏc.
TıËng sÿ hÊ vŒ cÚ Phan ch≠y ΩıÈng r˜ng, bao nhi≈u Ω„ v∫t v° lıÁng th˙c m∂t h∆t,
kh·ng kŸp Ωem theo mÊt chÓt g÷.
Chuy∆n n°y t÷nh c®nh nghÿa binh lao Ωao v∂t v® quü, l≠i th≈m nÂi Ω‹i khüt l≠nh lÔng,
n≈n chi quµn sÿ ch∆t Í gi˘a r˜ng h∆t nhiÀu. L∞m ngıÈi Ω‹i l® Ωu‚i sˆc, ch≠y theo kh·ng kŸp,
ph®i n±m phÚc vŸ Í gi˘a r˜ng, Ω°o rÕ cµy m° Øn, r„i Ω‚t lü m° sıÍi, v÷ mÔa n°y khœ h∫u
r˜ng nÓi c°ng l≠nh l¡o hÁn dıËi Ω„ng b±ng. Chœnh ngıÈi chüu ruÊt cða cÚ cÒng n±m l® b≈n
khe su‚i, may phıËc c‹ m∂y t≈n quµn xÓm l≠i v˙c d∫y Ωem Ωi.
Trong lÓc ngıÈi ta Í hıÁng th·n th°nh thŸ Øn T∆t nØm mÔi (1895) th÷ nghÿa binh lao
Ωao Ω‹i khüt Í gi˘a r˜ng sµu nÓi th≤m.
á∆n m„ng 6 thüng gi≈ng, nghÿa binh mËi kæo vÀ tËi nÓi Qu≠t, Ω„n trÓ t≠i Ω‹ l° quµn
thˆ Í huyŒn HıÁng Kh≈. KiÃm ΩiÃm binh sÿ, c›n l≠i hÁn hai trØm ngıÈi m° ai n∂y ΩÀu xanh
xao g∑y ‚m, v÷ nÂi b·n ba cÁ kh‰ r›ng r¨ mÊt thüng trÈi ; cÚ Phan v° hai tıËng Cao á≠m v°
NguyÕn MÚc cÒng v∫y.
B∂y giÈ nÊi t÷nh nghÿa binh Ω¨ b‚i r‚i l∞m. V÷ nÂi lıÁng th˙c thi∆u th‚n. LÓc n°o dµn
l°ng günh g≠o b∞p heo g° l≈n nÓi cho nghÿa binh nhı l° Ωi chÏ, nhıng m∂y thüng n°y bŸ
nh° chˆc trüch cai trŸ ΩŸa phıÁng canh ph›ng cüc ng® v° hØm d‡a g∞t gao, th°nh ra h‡
kh·ng düm ti∆p t∆ lıÁng th˙c cho nghÿa binh nhı lÓc trıËc n˘a. NhiÀu ngıÈi s‚t s∞ng quü,
Ω∆n ΩÂi liÀu m≠ng v∫n lıÁng cho “gi¥c” m° bŸ m∂t nghiŒp bay Ω∑u. C‹ ngıÈi mıÈi ph∑n v·
tÊi v· t÷nh, cÒng bŸ li≈n lÚy, ch◊ bÍi k¿ tiÃu nhµn oün thÔ vu cüo.
Kho t°ng lÓa b∞p tr≈n sÁn tr≠i, c°ng b˘a c°ng kh· m° s˙ ti∆p t∆ m∞c ngh¬t. CÚ Phan
ph®i sai quµn sÿ gi® l°m n·ng dµn hay thıÁng khüch sang t◊nh Qu®ng B÷nh mua t˜ng nØm
ba chÚc günh g≠o, b∞p, chÍ læn theo ΩıÈng r˜ng, Ωem vÀ cho quµn sÿ Øn. TÊi nghiŒp quü ! C‹
nhiÀu khi lÓa b∞p Ωi mua chıa v∫n vÀ kŸp, quµn sÿ ph®i nhŸn Ω‹i Ω·i ba ng°y ch◊ u‚ng nıËc
l≠nh tr˜ cÁm l° s˙ thıÈng. Tuy v∫y, kh·ng ai k≈u la, than thÍ mÊt ti∆ng n°o ; trüi l≠i, h‡
vπn vui v¿ thÀ nguyÀn khüng chi∆n Ω∆n ch∆t mËi th·i, c˙c kh‰ Ω¨ quen, Ω‹i ræt ch≤ng kÃ.
Th∂y l›ng quµn khØng khœt nhı th∆, cÚ thıÈng c®m ΩÊng kh‹c l‹c mÊt m÷nh. NgıÈi chüu
h∑u h≠ b≈n cÚ, c‹ lÓc n¯a Ω≈m nghe cÚ thÍ d°i v° n‹i l∑m r∑m :
— V÷ ta m° kh‰ sÍ tıËng sÿ. C‹ dµn tµm th∆ ∂y m° nhµn l˙c kh·ng c‹, thi≈n m≠ng
kh·ng giÓp, th®m bi∆t bao nhi≈u !
NgıÈi anh hÔng Ω∆n bıËc m≠t lÊ, Ω≈m trıÈng canh lÚn, n±m than kh‹c mÊt m÷nh nhı
th∆, c°ng th®m hÁn n˘a.
LÚi ΩÚi tËi thüng 5 nØm ∂y (nØm mÔi) NguyÕn Thµn kæo Ω≠i quµn Í kinh th°nh ra Ω∆n
nÁi, t÷nh h÷nh lıÁng th˙c cða nghÿa binh c°ng th≈m ch∫t h¬p nguy kh‚n. L° v÷ bao nhi≈u l‚i
hiÃm ΩıÈng quanh ΩÀu c‹ lœnh trüng cða NguyÕn Thµn bða giØng ch∫n ngh¬t th°nh ra
nghÿa binh tr≈n nÓi tuyŒt lıÁng.
áÊc gi® nhË phµn biŒt hai ti∆ng n°y giÔm : trıËc kia lıÁng th˙c ch◊ “thi∆u” cÒng Ωð
kh‚n kh‰, bµy giÈ Ω∆n “tuyŒt” mËi nguy !
LiŒu bÀ Í nÓi Qu≠t th÷ sËm muÊn th∑y tr› cÒng ch∆t Ω‹i Ω∆n nÁi, cÚ Phan h≠ lŒnh nh‰
tr≠i, ΩŸnh kæo quµn vÀ nÁi s°o huyŒt cÒ l° nÓi VÚ Quang. T≠i Ωµy c‹ ΩŸa lÏi hÁn, v÷ Ω¨ c‹
ΩıÈng r˜ng l≠i c‹ ΩıÈng thðy n˘a, c‹ l¡ c·ng cuÊc v∫n lıÁng cÒng dÕ xoay trÍ.
LÓc Ω‹ l° thüng 7.
Nhıng nghÿa binh kæo Ω∆n mæ s·ng VÚ Quang, cÚ Phan c∏n th∫n, sai 4 t≈n vŒ sÿ qua
s·ng d› thüm trıËc. Tæ ra nh˘ng Ω„n tr≠i cða nghÿa binh tr≈n nÓi VÚ Quang h„i xıa Ω¨ bŸ
quµn lœnh Phüp chi∆m gi˘ lÓc n°o r„i, lœnh t∫p Ω∑y nh‹c.
Phan á÷nh PhÔng ñ trang 93/93