B GIO DC V ĐO TO
TRƯNG ĐI HC SƯ PHM H NI
NGUYỄN THỊ QUÝ
TỔ CHỨC DY HC CÁC CHỦ ĐỀ MÔN LỊCH SỬ
LỚP 10 Ở TRƯNG TRUNG HC PHỔ THÔNG
(THEO CHƯƠNG TRÌNH 2018)
Chuyên ngành: Lý luận & phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử
Mã số: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HC GIÁO DỤC
H Ni, thng năm 2020
Công trình được hoàn thành tại:
TRƯNG ĐI HC SƯ PHM H NI
Người hướng dẫn khoa học:
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nghiêm Đình Vỳ
TS. Nguyễn Anh Dũng
Phản biện 1: PGS.TS. Hà Thị Thu Thủy
Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên
Phản biện 2 PGS.TS. Trần Viết Lưu
Ban Tuyên giáo Trung ương
Phản biện 3: PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hưởng
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án
cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
vo hồi …..giờ … ngy … thng… năm…
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
- Thư viện Quốc Gia, Hà Nội
- Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HC CỦA TÁC GIẢ
1. Trịnh Đình Tùng (Chủ biên) I. NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội) Đặc trưng dạy học
môn Lịch sử ở trường phổ thông v những vấn đề đạt ra, Nguyễn Thị Quý (tác giả)
2. Nguyễn Thị Quý (2019) Đề xuất quy trình xây dựng kế hoạch dạy học lịch sử trong
chương trình gio dục phổ thông mới, “Pht triển chương trình đo tạo gio viên
đp ứng chương trình gio dục phổ thông mới”
3. Nguyễn Thị Quý (2014) Đặc trưng dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông v những
vấn đề đạt ra (Specialíe in teaching History and issuse raised in the presen), Tạp chí
Gio dục v xã hi, số 39 (100)thng 6/2014, tr26-28
4. Nguyễn Thị Quý, (2019) Dạy học lịch sử ở trường phổ thông theo chủ đề để hình
thnh v pht triển năng lực người học (Conducting Theme-Oriented History
Teaching and Basic Features of History Teaching), Tạp chí giáo dục và xã hội, số
95, 2/2019, tr 42-48.
5. Nguyễn Thị Quý (2019) Tổ chức dạy học Lịch sử theo chủ đề v những đặc trưng cơ
bản của dạy học Lịch sử (Conducting Theme-Oriented History Teaching and Basic
Features of History Teaching) tạp chí Giáo dục và xã hội, số đặc biệt kì 2, tháng
3/2019, tr14-17.
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về “đổi mới căn bản,
ton diện gio dục v đo tạo, đp ứng yêu cầu công nghiệp ho, hiện đại ho trong điều kiện kinh
tế thị trường định hướng xã hi chủ nghĩa vhi nhập quốc tế”, Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ
trương “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương php dạy v học theo hướng hiện đại, pht huy tính tích
cực, chủ đng, sng tạo v vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học, khắc phục lối truyền thụ p
đặt một chiều, ghi nhớ my móc, tập trung dạy cch học, cch nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự cập nhật v đổi mới tri thức, kĩ năng, pht triển năng lực”. Trong đó, việc“tiếp
tục đổi mới đồng b về mục tiêu, ni dung, phương php, hình thức tổ chức dạy học v kiểm tra,
đnh gi kết quả học tập của học sinh” [18] được coi là “giải php then chốt” để nâng cao chất
lượng giáo dục.
Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử 2018 có những thay đổi căn bản và toàn diện theo
định hướng chuyển cách tiếp cận nội dung sang tiếp cận phẩm chất và năng lực. Theo đó, chương trình
được phát triển linh hoạt, mềm dẻo, hướng giáo viên vào các hoạt động tổ chức hướng dẫn học sinh tự
học; giảm thời lượng trên lớp, tăng hoạt động thực hành ứng dụng; tăng nội dung giáo dục địa phương
gần gũi, thiết thực với đời sống. Xuyên suốt chương trình là hệ thống các chủ đề và chuyên đề học tập
về những vấn đề cơ bản của Lịch sử thế giới, khu vực Đông Nam  và Việt Nam, nhằm nâng cao và
mở rộng kiến thức thông sử mà học sinh đã được học ở cấp THCS. Các chủ đề và chuyên đề lịch sử
của chương trình mang tính hệ thống, cơ bản, xuất phát từ yêu cầu phát triển các phẩm chất và năng
lực được quy định trong chương trình tổng thể và mục tiêu giáo dục Lịch sử đối với từng lớp học, cấp
học.
Mục tiêu và cấu trúc chương trình như trên đã chi phối việc đổi mới các phương pháp và hình
thức tổ chức dạy học bộ môn. Đáp ứng yêu cầu đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông môn
Lịch sử, giải pháp chủ đạo trong quá trình tổ chức dạy học là sử dụng hiệu quả các phương pháp,
hình thức tổ chức dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh theo hướng: Chú trọng tổ
chức các hoạt động học tập gắn với các tình huống của cuộc sống; gắn hoạt động trí tuệ với thực
hành, thực tiễn thông qua các hoạt động dạy học tích cực để phát triển các phẩm chất yêu nước,
nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm và các năng lực chung (năng lực tự chủ và tự học; năng
lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo), năng lực chuyên biệt ( năng lực
Lịch sử: NL tìm hiểu lịch sử, NL nhận thức lịch sử, NL vận dụng kiến thức lịch sử vào đời sống)
Trong những năm gần đây, việc tổ chức dạy học chủ đề trong môn Lịch sử đã được thực hiện
trong một số trường phổ thông, nhất là từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo có Hướng dẫn số 791/HD-
BGDĐT ngày 26/6/2013 về việc thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường. Theo đó,
giáo viên có thể cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học của từng môn học trong chương trình hiện
hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh thành những bài học mới, chuyển một số nội
dung dạy học thành nội dung các hoạt động giáo dục, xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn nhằm
khắc phục những bất cập, hạn chế trong chương trình giáo dục hiện hành (Ban hành theo Quyết
định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006). Từ năm học 2017-2018, việc hướng dẫn thực hiện
chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
đã được triển khai thực hiện trong toàn quốc. Theo đó “ căn cứ vo chương trình gio dục phổ
thông hiện hnh, lựa chọn cc chủ đề, r sot bi học trong sch gio khoa hiện hnh ứng với chủ
2
đề đó để sắp xếp lại thnh mt số bi học tích hợp của từng môn học hoặc liên môn; từ đó, xây
dựng kế hoạch gio dục theo định hướng pht triển năng lực, phẩm chất học sinh phù hợp với điều
kiện thực tế của nh trường” [7, tr1]
Tuy nhiên, sự chuyển đổi dạy học từ chương trình hiện hành sang chủ động phát triển chương
trình nhà trường còn nhiều lúng túng, bất cập, đặc biệt và việc xác định chủ đề và tổ chức dạy học
chủ đề môn Lịch sử ở trường THPT. Do đó kết quả dạy học các chủ đề chưa đáp ứng được yêu cầu
đặt ra. Những hạn chế đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy học của bộ môn Lịch sử
Vì vậy, với mong muốn tìm ra các biện pháp tổ chức dạy học chủ đề môn Lịch sử trong
chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhất là cách thức xác định chủ đề, yêu cầu cần đạt của chủ
đề và tổ chức dạy học chủ đề đáp ứng mục tiêu môn học, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu:“Tổ
chức dạy học cc chủ đề môn Lịch sử lớp 10 ở trường Trung học phổ thông (theo chương trình
2018)”.
2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tượng nghiên cứu:
- Quá trình tổ chức DH các chủ đề LS lớp 10 ở trường THPT, trong đó, chúng tôi chủ yếu đi
vào các biện pháp tổ chức DH chủ đề LS.
2.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi về lí luận dạy học bộ môn: Trên cơ sở thống nhất quan niệm về tổ chức dạy học
chủ đề trong giáo dục học, đề tài tập trung đi vào tổ chức DH các chủ đề LS cho HS trong trong
DHLS lớp 10 ở trường THPT.
- Phạm vi về nội dung: Tổ chức DH các chủ đề lịch sử lớp 10 ở trường THPT theo chương
trình 2018
- Phạm vi vận dụng: Do phạm vi của đề tài rộng (bao gồm các chủ đề, chuyên đề tự chọn
theo các mạch nội dung kiến thức về hướng nghiệp, kiến thức về LS thế giới, LS khu vực, LS Việt
Nam và chuyên đề chuyên sâu với các hình thức tổ chức dạy học nội khóa và ngoại khóa) nên
chúng tôi tập trung vận dụng nghiên cứu các biện pháp tổ chức DH chủ đề LS lớp 10 ở trường
THPT trong giờ học nội khóa.
- Phạm vi về điều tra: Tiến hành điều tra về thực trạng việc DHLS nói chung và thực trạng
việc tổ chức DH các chủ đề LS nói riêng ở các trường THPT trên phạm vi cả nước. Các địa phương
được lựa chọn ngẫu nhiên theo 6 vùng kinh tế, mỗi vùng kinh tế chọn 05 tỉnh1.
- Phạm vi về thực nghiệm: Để kiểm tra tính đúng đắn và khả thi của các biện pháp được đề
xuất, chúng tôi tiến hành thực nghiệm ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội và các
tỉnh Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Hải Dương2
3. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục tiêu nghiên cứu:
1 Vung 1: Lai Châu, Điện Biên, Hòa Bình, Phú thọ, Bắc Giang; Vùng 2: Hà Nội, Hải Phòng, Vĩnh phúc, Hải Dương, Nam Định;
Vùng 3. Thanh Hóa, Nghệ An, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Phú Yên; Vùng 4; Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lắk, Đăk Nông, Lâm Đồng;
Vùng 5: TP Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai; Vùng 6: Long An, Bến Tre, Cần Thơ, Sóc Trăng, An
Giang.
2 Các trường THPT: THPT Đồng Đậu (Vĩnh Phúc); THPT Mê Linh (Hà Nội) Trường DTNT tỉnh Bắc Giang, trường THPT
Hồng Quang (Hải Dương), trường THPT Trần Nguyên Hãn (Hải Phòng).