B GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PH HI PHÒNG
TRƯỜNG ĐẠI HC HI PHÒNG
LƯU THỊ LAN
ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ CỦA TRẺ EM
(QUA BỘ TRUYỆN TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN
HAY VIỆT NAM DÀNH CHO THIẾU NHI)
Tóm tt lun án tiến sĩ Ngôn ngữ hc
Chuyên ngành: Ngôn ng Vit Nam
Mã s: 9220102
HI PHÒNG - 2024
Công trình được hoàn thành tại Trường Đại hc Hi Phòng
Người hướng dn khoa hc: 1. GS.TS. Nguyễn Văn Khang
2. PGS. TS. Nguyn Th Hiên
Phn bin 1:
Phn bin 2:
Phn bin 3:
Lun án s đưc bo v trưc Hi đồng chm lun án tiến cấp
Trường hp tại Trường Đại hc Hi Phòng vào hi ..... gi....
phút....ngày .... tháng.... năm ....
Có th tìm hiu lun án tại Thư viện Quốc gia Viêt Nam, Thư viện Trường
Đại hc Hi Phòng.
1
M ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Ngôn ng pơng tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người.
Đi với trẻ em, ngôn ngữ gắn liền với sự trưởng thành và phát triển toàn
diện của trẻ em. một phương diện khác, với chức ng phản ánh xã hi,
ngôn ngữ của trẻ em phản ánh đời sống của trẻ gắn vi tâm-sinh lí,ch
duy, cách “hành động xã hội bằng ngôn ngữ” của lứa tui này, theo đó,
ngôn ngcủa trem những đặc điểm riêng.
1.2. Như đã biết, cùng với giới, nghề nghiệp, vùng miền, tôn giáo,...
tuổi một nhân tố tạo nên sự phân tầng hội trong sử dụng ngôn
ngữ. Đây chính một hướng nghiên cứu của ngôn ngữ học hội:
phương ngữ xã hội, tức là, ngôn ngữ của các nhóm xã hội cũng là mối
quan hệ giữa ngôn ngữ với nhóm xã hội. Coi trẻ em là một cộng đồng
giao tiếp, theo đó, ngôn ngữ của trẻ em làm nên sự riêng khác trong
tương tác giao tiếp của trẻ trong xã hội
1.3. Trong các tác phẩm văn học, vai trò của ngôn ngữ dùng để khắc
họa nhân vật; truyền tải tưởng nhà văn muốn gửi gắm mang lại
những giá trị văn học, giá trgiáo dục,…Nhân vật trẻ em trong tác
phẩm được khắc họa bằng ngôn ngữ; thông qua ngôn ngữ thể hiện đặc
điểm, cá tính và con người của trẻ; trong đó có ngôn ngữ để nói về trẻ
em, ngôn ngữ dùng để giao tiếp với trẻ em ngôn ngữ trẻ em dùng
để giao tiếp.
Truyện ngắn viết cho trẻ em một trong những mng đề i quan trọng
góp phần giáo dục hình thành nhân cách ở trẻ. Thông qua ngôn ngữ,
nhân vật được ng t ới góc nn đa chiều nhân vật tự bộc lộ và nhân
vt được bộc lộ tng qua tương tác. vậy, việc m hiểu u vngôn
ngnhân vật trẻ em việcm cần thiết kng chỉ khẳng định c giá trị
văn học và hội của truyện ngắn viết cho trẻ em còn góp phần làm
đc trưng ngôn ngữ của trẻ trong giao tiếp.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề Đặc điểm
ngôn ngữ của trẻ em (qua bộ truyện Tuyển tập truyện ngắn hay Việt
Nam dành cho thiếu nhi) làm đề tài luận án.
2. Mục đích và nhiệm v nghiên cu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu tìm hiểu đặc điểm ngôn ngữ của trẻ em từ hai phương
diện: xưng hành động ngôn ngữ (HĐNN) trong hai phạm vi
tương tác của trẻ là gia đình hội từ góc nhìn của ngôn ngữ học
hội (qua bộ truyện Tuyển tập truyện ngắn hay Việt Nam dành cho
thiếu nhi). Thông qua đó, luận án góp phần vào nghiên cứu giao tiếp
ngôn ngữ nói chung, giao tiếp tương tác ngôn nghọc xã hội nói riêng
khẳng định mối quan hệ liên ngành khi nghiên cứu tác phẩm văn
học từ góc độ ngôn ngữ.
2
2.2. Nhim v nghiên cu
1) y dựng cơ s luận làm cơ sở nghn cứu của đi; 2) Nghn
cứu đặc điểm ngôn ngcủa trẻ em trong giao tiếp gia đình trên các phương
diện: chđề giao tiếp, vai giao tiếp, xưng nh động ngôn ng
(HĐNN); 3) Nghn cứu đặc điểm ngôn ngcủa tr em trong giao tiếp
ngi hi trên c phương diện: ch đề giao tiếp, vai giao tiếp, xưng hô
vàNN; 4) So sánh đặc điểm ngôn ng của trẻ em trong giao tiếp gia
đình giao tiếp ngoài xã hội nhằm chra những ơng đng và khác biệt
trong giao tiếp.
3. Đối tượng, phạm vi và tư liệu nghiên cu
3.1. Đối tượng nghiên cu
Đối tượng nghiên cu gm c đặc điểm ngôn ng của trẻ em bao
gồm: chủ đề giao tiếp, vai giao tiếp, ng hô và HĐNN trong tương c
giao tiếp (qua bộ truyện Tuyển tập truyện ngắn hay Việt Nam dành
cho thiếu nhi).
3.2. Phm vi tư liệu nghiên cu
Phm vi nghiên cu: tp trung nghn cu đặc điểm ngôn ngữ trẻ em
Vit Nam (qua bộ truyện Tuyn tập truyện ngắn hay Việt Nam dành cho
thiếu nhi).
liệu nghiên cứu: Luận án tiến hành thu thập liệu từ c tác
phẩm văn học Việt Nam tiêu biểu dành cho thiếu nhi qua các thời kỳ,
cụ thể là bộ truyện Tuyển tập truyện ngắn hay Việt Nam dành cho
thiếu nhigồm 5 quyển, Nxb Trẻ. Tuyển tập 131 truyện ngắn của
93 nhà văn thuộc nhiều thế hệ viết cho thiếu nhi trên cả nước, như:
Quang Dũng Quảng, Nguyễn Nhật Ánh, Lâm Thị Mỹ Dạ, Hồ
Dzếnh, Phan Thị Thanh Nhàn,...
4. Phương pháp và thủ pháp nghiên cu
Các phương pp đưc s dng n: mu t, pn tích din ngôn, phân
ch hi thoi và nghiên cu liên ngành. c th pháp nghn cu như:
thng kê - phân loi; so sánh.
5. Đóng góp của lun án
5.1. V mt lý lun
Lun án góp phn làm vấn đề v giao tiếp tiếng Vit i chung và giao
tiếp ca tr em ới góc độ tác động ca c nhân t ngôn ng - xã hi da
o đc điểm ngôn ng trong ơng c giao tiếp ca tr em; góp phn
nghn cu mi quan h gia ngôn ng và tr em ng nghn cu liên
ngành hay đa ngành của ngôn ng hc hin đại.
5.2. Ý nghĩa thực tin
Góp phn vào vic nghiên cu giao tiếp tiếng Việt dưới tác động ca
các nhân t giao tiếp. T vic tìm hiểu đặc điểm ngôn ng ca tr em
trong tương tác giao tiếp để thấy được đặc trưng cũng như sự biến đổi
3
trong văn hoá ng x - ngôn ng ca tr em; Góp phn b sung ng
liệu, liệu cho công tác hc tp, ging dạy văn học tr em trong
chương trình Tiểu hc và Trung học Cơ sở.
6. Cu trúc ca lun án
Ngoài phn M đầu, Kết lun, Tài liu tham kho, Ph lc, ni
dung chính ca lun án cấu trúc thành 3 chương: Chương 1: Tổng quan
tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận; Chương 2: Đặc điểm ngôn ng
ca tr em trong giao tiếp gia đình (qua bộ truyện “Tuyển tp truyn
ngn hay Vit Nam dành cho thiếu nhi”);Chương 3: Đặc điểm ngôn
ng ca tr em trong giao tiếp ngoài hi (qua b truyện “Tuyển tp
truyn ngn hay Vit Nam dành cho thiếu nhi”).
Chương 1. TNG QUAN V TÌNH HÌNH NGHN CU
VÀ CƠ S LÝ LUN
1.1. Tng quan tình hình nghiên cu
1.1.1. Tn thế gii
Trên cơ sở tìm hiu, chúng tôi trình bày mt s hướng nghiên cu
v ngôn ng tr em như: th nht, nghiên cu ngôn ng ca tr em
t góc độ tâm lí hc như: J.Piaget, Vygotsky, Eve V. Clark, Katherine
Nelson,…; th hai, nghiên cu v ngôn ng ca tr em t góc độ văn
học như: Margaret R.Marshall, Jan Susin, Maria Nikolajeva, Tunnell.
M.O và Jacobs, J.S,...; th ba, nghiên cu ngôn ng ca tr em trong
tương tác giao tiếp như: Vygotsky, Benjamin S. Bloom, Ervin-Tripp,
S.,…; thứ tư, hướng nghiên cứu ngôn ngữ trẻ em từ góc độ ngôn ngữ
học như: F. Saussure, E. Sapir, N. Chomsky, J. Lacan, R. Jakobson,
s. Pinker, J. Searle, L. Strauss, Otto Beverly,…
1.1.2. Vit Nam
Vit Nam, chúng tôi nhn thy có mt s ng nghiên cu sau:
th nht, nghiên cu ngôn ng ca tr em t góc độ tâm học như:
Tuyên b ca Hi quc liên v quyn tr em; Công ưc Liên hp quc
v quyn tr em (1989), Pháp lnh v bo v giáo dc tr em,…
Các nhà nghiên cu tiêu biu: Đỗ Thị Xuân, Nguyễn Đức Minh, Phạm
Cốc, Phạm Minh Hạc, Phạm Tất Dong, Hồ Ngọc Đi,…; th hai, nghiên
cứu ngôn ngữ của trẻ em từ góc độ văn học như: Lã Thị Bắc Lý, Bùi
Thanh Truyền, Nguyễn Thị Đài Trang,…; thứ ba, nghiên cứu ngôn
ngữ của trẻ em từ góc độ ngôn ngữ học như: Trịnh Thị Bắc, Bùi
Thị Thanh, Bùi Minh Yến,… Tuy nhiên, chúng tôi nhn thấy chưa có
công trình nào đi sâu nghiên cứu v đặc điểm xưng hành động
ngôn ng ca tr em qua b truyện “Tuyển tp truyn ngn hay Vit
Nam dành cho thiếu nhi”.