Văn hóa Đông S nơ
Tín ng ng - t p t cưỡ ậ ụ
Th p đ ng có hình trai gái giao hoanạ ồ
Cây đa bên c ng làng c a ng i Vi tổ ủ ườ ệ
Tr uầ và cau
Tín ng ng ph n th c, tín ng ng sùng bái t nhiên và tín ng ngưỡ ồ ự ưỡ ự ưỡ
sùng bái con ng i. Con ng i c n sinh sôi, mùa màng c n t i t t đườ ườ ầ ầ ươ ố ể
duy trì và phát tri n s s ng, nên đã n y sinh tín ng ng ph n th c. ể ự ố ả ưỡ ồ ự Ở
Vi t Nam, tín ng ng đó t n t i lâu dài, d i hai d ng bi u hi n: thệ ưỡ ồ ạ ướ ạ ể ệ ờ
sinh th c khí nam và n và th c hành vi giao ph i.ự ữ ờ ả ố
Ng i Vi t tôn sùng cây c i, các lo i cây l ng th c chính. Các s nườ ệ ố ạ ươ ự ả
ph m làm t g o n p, g o t đã có l ch s hàng nghìn năm và còn l uẩ ừ ạ ế ạ ẻ ị ử ư
truy n đ n ngày nay. Các lo i bánh trái đ c tr ng c a ng i Vi t đãề ế ạ ặ ư ủ ườ ệ
đi vào huy n tho i b ng văn hóa truy n kh uề ạ ằ ề ẩ [4]. Các làng xã Vi t baoệ
gi cũng có các ờcây đa c th b i vì h tôn th và b o v t th kổ ụ ở ọ ờ ả ệ ừ ế ỷ
này sang th k khácế ỷ [5].
Trong tín ng ng ng i Vi t, vi c sùng bái con ng i, ph bi n nh tưỡ ườ ệ ệ ườ ổ ế ấ
là t c th cúng t tiên, g n nh tr thành m t th tôn giáo c a ng iụ ờ ổ ầ ư ở ộ ứ ủ ườ
Vi t, mà ngày nay v n còn nh m t th tín ng ng t B c vào Nam.ệ ẫ ư ộ ứ ưỡ ừ ắ
Ng i Vi t yêu cu c s ng đ m m làng xã, thích ườ ệ ộ ố ầ ấ đ nh cị ư dài lâu và có
truy n th ng coi tr ng ề ố ọ m mồ ả c a t tiên, h ít phiêu l u, chinhủ ổ ọ ư
chi n, yêu hòa bình, yêu ca hát, l h i, nh y múa (các s c c a Trungế ễ ộ ả ử ổ ủ
Qu c còn ghi l i rõ t tr c ố ạ ừ ướ Công Nguyên).
Ng i Vi t tr ng ngày m t là d p ườ ệ ọ ấ ị cúng giỗ h n ngày sinh. Nhà nàoơ
cũng th Th công là v th n trông coi gia c , gi gìn ho phúc cho cờ ổ ị ầ ư ữ ạ ả
nhà. Làng nào cũng th Thành hoàng là v th n cai qu n che ch choờ ị ầ ả ở
c làng.ả
T p t c ậ ụ ăn tr uầ cũng là đ c tr ng chính c a ng i Vi t c , đ c thặ ư ủ ườ ệ ổ ượ ể
hi n qua câu chuy n c v ệ ệ ổ ề s tích tr u cauự ầ mà t m lan t a và t p t cầ ỏ ậ ụ
ăn tr u lan đ n h u h t các c dân Nam đ o và Đông Nam Á. U ngầ ế ầ ế ư ả ố
trà c a ng i Vi t c có t xa x a, khi ng i ủ ườ ệ ổ ừ ư ườ Hán Trung Nguyênở
Trung Qu c ch a bi t đ n trà đ c th hi n qua mô t c a s Trungố ư ế ế ượ ể ệ ả ủ ử
Hoa.
Ng i Vi t c bi t dùng hóa ch t và các lo i nh a, s n cây dùng đườ ệ ổ ế ấ ạ ự ơ ể
nhu m răng đen, mà mãi đ n gi a th k 20 cũng v n còn khá phộ ế ữ ế ỷ ẫ ổ
bi n đ ng b ng B c B Vi t Namế ở ồ ằ ắ ộ ệ [6].
Cu c s ng theo tín ng ng ph n th c và tr ng thiên nhiên, s ng hàiộ ố ưỡ ồ ự ọ ố
hòa v i ớthiên nhiên và thuy t âm d ngế ươ có l b t ngu n t đây.ẽ ắ ồ ừ
M thuy n Châu Can cùng di v t-đ c tìm th y ộ ề ậ ượ ấ ở Hà Tây năm 1977
đây ta cũng nh c đ n vài nét chính c a ngh thu t chôn c t ng iỞ ắ ế ủ ệ ậ ấ ườ
ch t mà các nhà ếkh o c h cả ổ ọ đã tìm th y h u nh r i rác trên toàn bấ ầ ư ả ộ
B c B kéo dài đ n mi n Trung Vi t Nam - ắ ộ ế ề ệ M thuy nộ ề là m t cáchộ
chôn c t khá đ c đáo c a ng i Vi t c thu c văn hóa Đông S nấ ộ ủ ườ ệ ổ ộ ơ
Năm 2004 các nhà kh o c h c tìm th y thêm m t ngôi m bên tri nả ổ ọ ấ ộ ộ ề
sông C u An, thu c thôn Đ ng Xá, xã L ng B ng, huy n Kimử ộ ộ ươ ằ ệ
Đ ng, t nh ộ ỉ H ng Yênư. Đây không ch là ngôi m có quan tài hìnhỉ ộ
thuy n nh nh ng phát hi n tr c đó, mà th c s là m t con thuy nề ư ữ ệ ướ ự ự ộ ề
đ c m c ch ng i Đông S n vào gi c vĩnh h ng t 2.500 năm tr c.ộ ộ ở ườ ơ ấ ằ ừ ướ
Khi n p quan tài b t m , ng i ta th y t t c bùn đ t tích t t thiênắ ậ ở ườ ấ ấ ả ấ ụ ừ
niên k I TỷCN ph kín hi n v t. Khi l p bùn đ c g t ra, nhóm khaiủ ệ ậ ớ ượ ạ
qu t nhìn th y ng i ch t đ t n m ng a, thân bó v i, hai tay đ xuôi,ậ ấ ườ ế ặ ằ ử ả ể
chân du i th ng. Ngoài ra, còn có m t s hi n v t đi kèm là đ g m,ỗ ẳ ộ ố ệ ậ ồ ố
h t th c v t.ạ ự ậ
So v i các m thuy n Đông S n đ c phát hi n t nh ng năm 1960,ớ ộ ề ơ ượ ệ ừ ữ
1970 t i Châu Can ạHà Tây, Vi t Khê ệH i Phòngả, La Đôi H i D ngả ươ ...,
đây là m duy nh t còn nguyên v n x ng c t v i qu n áo hoànộ ấ ẹ ươ ố ớ ầ
ch nh. Phát hi n này khi n các chuyên gia Vi n Kh o c và Trung tâmỉ ệ ế ệ ả ổ
nghiên c u ti n s Đông Nam Á vô cùng ph n kh i. B i tìm hi u vứ ề ử ấ ở ở ể ề
ngu n g c c dân thì c t s gi vai trò quan tr ng nh t, giúp các nhàồ ố ư ố ọ ữ ọ ấ
kh o c làm sáng t nh ng ng i đã sáng t o ra ả ổ ỏ ữ ườ ạ n n văn hóa Đôngề
S nơ.
K thu t ỹ ậ quân sự-ngh thu t ệ ậ chi n tranhế
Vũ khí
M nh áo giáp ch m kh c hoa vănả ạ ắ
B ph n khóa n ộ ậ ỏ máy b n tênắ
Mũi tên C Loaổ kh năng sát th ng r t caoả ươ ấ
Vũ khí Đông S n r t ph bi n, đa d ng v lo i hình, đ c đáo v hìnhơ ấ ổ ế ạ ề ạ ộ ề
dáng và phong phú v s l ng. Đi u này g n li n v i các th n tho iề ố ượ ề ắ ề ớ ầ ạ
và truy n thuy t v truy n th ng ch ng gi c ngo i xâm, gi n cề ế ề ề ố ố ặ ạ ữ ướ
c a dân t c Vi t, ví d nh câu chuy n n th n c a vua ủ ộ ệ ụ ư ệ ỏ ầ ủ Th c Phánụ
An D ng V ngươ ươ b n m i phát ra hàng lo t mũi tên đ ng làm choắ ỗ ạ ồ
t ng xâm l c ướ ượ Tri u Đàệ ph i khi p vía kinh h n. Nh ng cu c khaiả ế ồ ữ ộ
qu t thành ậ ở C Loaổ (huy n Đông Anh, ngo i thành ệ ạ Hà N iộ) đã phát
hi n ra kho ch a hàng v n mũi tên đ ng. Mũi tên C Loa có các lo iệ ứ ạ ồ ỗ ạ