KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
277
ÁP DỤNG DACUM ĐỂ CHUYỂN TẢI CÁC YÊU CẦU VỀ NĂNG LỰC
NGHỀ NGHIỆP CỦA THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VÀO CHƯƠNG
TRÌNH ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGUYỄN TẤT THÀNH
ThS. Nguyễn Thị Anh Đào, Nguyễn Duy Minh, Trần Ái Cầm
Trường Đại học Nguyễn Tất Thành
TÓM TẮT
Với quan điểm cải tiến liên tục không ngừng để nâng cao chất lượng, Trường Đại học
Nguyễn Tất Thành đang sử dụng Bộ tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng của mạng lưới các
trường đại học Asean (AUN-QA) để quản trị, tham chiếu cải tiến chất lượng, trong đó quan
trọng nhất là cải tiến chương trình đào tạo. Một trong những yếu tố cốt lõi khi rà soát
chương trình đào tạo là chuẩn đầu ra phải đáp ứng được các yêu cầu của thị trường lao
động. Nhà trường đã thực hiện tổ chức Hội thảo phân tích năng lực nghề (DACUM) để
phân tích các yêu cầu nghề nghiệp và chuyển tải vào chương trình đào tạo. Bài viết chia sẻ
các bước của quy trình để phân tích kết quả từ yêu cầu của thị trường lao động và chuyển
tải vào chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành.
Từ khóa: Liên kết, năng lực nghề nghiệp, chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo.
ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, nhiều vấn đề quan trọng và cấp bách đang đặt ra cho nền giáo dục đại học
(ĐH) đó là tình trạng việc làm của sinh viên (SV) tốt nghiệp, SV ra trường thiếu kỹ năng
phải đào tạo lại, chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường lao
động,…; do đó, nhu cầu liên kết giữa trường ĐH và doanh nghiệp (DN) trong quá trình
đào tạo trở nên cấp thiết để giải quyết các vấn đề nêu trên. Theo Werner Hofer (2016) cho
biết, để giải quyết các vấn đề của ĐH đang gặp phải cần nâng cao mối quan hệ gắn kết giữa
cơ sở đào tạo và DN nhằm phát triển các chương trình hợp tác đa phương, giúp chia sẻ và
linh hoạt hóa tri thức, thực hành, kỹ thuật và nguồn lực tài chính; hỗ trợ các mục tiêu phát
triển bền vững.
Rõ ràng, không thể đánh giá một cơ sở giáo dục là có thương hiệu, uy tín khi mà tỷ
lệ SV tốt nghiệp có việc làm không cao, vì vậy trường ĐH cần phải kết nối được nhu cầu
của nền kinh tế thông qua các DN với vai trò là những người cung cấp thông tin về nhu
cầu lao động mà thị trường cần, từ đó chuyển tải các yêu cầu vào cấu trúc và nội dung của
CTĐT thông qua chuẩn đầu ra. Liên kết giữa trường ĐH và DN để giải quyết việc làm cho
SV sau khi tốt nghiệp là nhiệm vụ chiến lược được ưu tiên hàng đầu của Trường Đại học
Nguyễn Tất Thành (ĐH NTT) hiện nay; trong đó rà soát và cải tiến chương trình đào tạo
LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN…
278
(CTĐT) như là cầu nối giúp gắn kết, cập nhật các nhu cầu của nhà trường và DN, giúp cho
sản phẩm đầu ra của quá trình đào tạo (SV tốt nghiệp) đáp ứng được yêu cầu của thị trường
lao động. Theo Phùng Xuân Nhạ (2009), để sản phẩm đào tạo có thể đáp ứng thị trường
lao động thì nhà trường và DN cần xác định rõ việc liên kết bao gồm nội dung gì, cơ chế
triển khai và vai trò của DN trong thiết kế CTĐT như thế nào.
Vai trò của doanh nghiệp trong thiết kế chương trình đào tạo
Theo UNESCO (2016), một CTĐT có chất lượng trong quá trình thiết kế cần đáp ứng
yêu cầu các bên liên quan, trong đó khi DN tham gia xây dựng CTĐT sẽ thông qua việc
đóng góp các yêu cầu về nghề nghiệp trong thế giới việc làm cũng như khơi dậy những
tham vọng nghề nghiệp cho SV. Vai trò của các bên liên quan trong quá trình thiết kế
CTĐT được thể hiện qua Bảng 1.
Bảng 1: Vai trò của các bên liên quan trong thiết kế CTĐT
STT
Các bên liên quan
trong thiết kế CTĐT
Vai trò
1
SV và gia đình
Cần biết CTĐT để biết rõ hơn về cơ hội nghề nghiệp
trong tương lai
2
Giảng viên
Tham gia vào quá trình xây dựng CTĐT như là một
chuyên gia, biết rõ những điều mong đợi cho SV
3
Nhà tuyển dụng/doanh
nghiệp
Cần biết SV đã được trang bị những gì để sẵn sàng
bước vào thế giới nghề nghiệp
4
Các cơ sở giáo dục đại
học
Biết rõ SV được trang bị tốt các năng lực sau khi tốt
nghiệp
5
Xã hội
Biết rõ SV nhận thức được và có trách nhiệm với xã
hội và cộng đồng
6
Chính phủ
Biết rõ rằng các trường ĐH/CTĐT đang tham gia vào
phát triển các mục tiêu chung của quốc gia về chính trị,
kinh tế xã hội.
Theo mô hình đảm bảo chất lượng cấp CTĐT của AUN-QA thì CTĐT cần đáp ứng
yêu cầu của các bên liên quan, trong đó DN /nhà tuyển dụng là 1 trong 6 bên liên quan
quan trọng. DN không chỉ tham gia đánh giá sự hài lòng của SV tốt nghiệp có việc làm
như trước đây mà còn cung cấp thông tin từ thị trường lao động, các yêu cầu về năng lực
nghề nghiệp của SV tốt nghiệp, từ đó trường ĐH sẽ phân tích và chuyển tải các yêu cầu
này vào kết quả học tập dự kiến hay còn gọi là chuẩn đầu ra của CTĐT. Có nhiều phương
pháp và công cụ để thiết kế, phân tích và chuyển tải các yêu cầu năng lực nghề nghiệp từ
thị trường lao động vào chuẩn đầu ra của CTĐT, Trường ĐH NTT đang sử dụng phương
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
279
pháp thiết kế ngược (Backward design) và phân tích năng lực nghề nghiệp DACUM.
Hình 1: Các phương pháp thiết kế chuẩn đầu ra của CTĐT
Chuẩn đầu ra của CTĐT là phát biểu về năng lực (gồm Kiến thức, kỹ năng, thái độ)
của SV tốt nghiệp ngay khi hoàn tất CTĐT. Nhu cầu của thị trường lao động sẽ khác
nhau giữa các quốc gia, vì vậy CTĐT tại các trường ĐH của Việt Nam cần được thiết
kế/ điều chỉnh làm sao cho phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp tại Việt Nam. Theo
Nguyễn Tiến Dũng (2018), cách phát biểu/ hiểu để đánh giá năng lực của SV tốt nghiệp
giữa nhà trường và DN được thể hiện qua Hình 2.
LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN…
280
Hình 2: Các cấp độ phát biểu chuẩn đầu ra theo thang Bloom
Phân tích yêu cầu năng lực nghề nghiệp DACUM
Để chuyển tải được yêu cầu về năng lực nghề nghiệp từ thị trường lao động vào chuẩn
đầu ra của CTĐT, một trong những phương pháp là tổ chức Hội thảo phân tích năng lực
nghề nghiệp DACUM. Theo DACUM handbook (1997), DACUM là viết tắt của cụm từ
“Development A Curicculum”, được xem như là công cụ hữu hiệu, có chi phí thấp nhưng
hiệu quả và nhanh trong phân tích nghề nghiệp để chuyển tải vào trong CTĐT. Kết quả
thực tế để thể hiện chất lượng của quá trình đào tạo là SV ra trường có kỹ năng nghề nghiệp
để tham gia thành công vào thị trường lao động. Theo Debbie Gideon (2015), việc phân
tích năng lực nghề nghiệp là cần thiết để thiết kế CTĐT và DACUM được xem như là công
cụ để rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và thực tế nghề nghiệp.
Triết lý của DACUM
- Những người lành nghề là lựa chọn tốt nhất để mô tả chính xác nhất về nghề nghiệp
hơn bất cứ ai;
- Cách tốt nhất để xác định ngành nghề là mô tả những công việc mà người lành
nghề trong nghề đó đang thực hiện;
- Tất cả các công việc để thực hiện một cách chính xác và tốt nhất cần yêu cầu về
kiến thức, kỹ năng, công cụ và thái độ/ hành vi của người làm nghề.
Quy trình chuyển tải các yêu cầu năng lực nghề nghiệp bằng DACUM
Trong thời gian qua, Trường ĐH NTT đã tổ chức cho các CTĐT thực hiện phân tích
năng lực nghề nghiệp theo DACUM, bao gồm các ngành: Quản trị kinh doanh, Tài chính
Có CL
CL cao
CL khá
cao
CL rất cao
Chất lượng đào
tạo/nguồn nhân lực
Mức năng lực theo nhà
tuyển dụng
Xuất sắc
Thành thạo
CL thấp
Cơ bản
Thang/Bậc/Mức/tiến trình nhận
thức của Bloom và Marzano
CHUẨN ĐẦU RA THỨ i
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
281
ngân hàng, Kế toán, Ngôn ngữ Anh, Công nghệ Thông tin, Công nghệ sinh học, Công nghệ
hóa Thực phẩm, Cơ khí Ô tô. Quy trình tổ chức hội thảo năng lực nghề nghiệp theo
DACUM, phân tích và chuyển tải các yêu cầu vào chuẩn đầu ra của CTĐT được thực hiện
thông qua các bước:
Bước 1: Chuẩn bị Bảng phân tích nghề và các yêu năng lực đối với sinh viên tốt
nghiệp (DACUM Chart)
Dựa trên định hướng chiến lược của Trường ĐH NTT, nhu cầu của thị trường lao
động về nghề nghiệp hiện tại; lãnh đạo các khoa, giảng viên tổ chức họp và chuẩn bị dự
thảo_ Bảng phân tích nghề và các yêu năng lực đối với SV tốt nghiệp (DACUM Chart),
trong đó thể hiện rõ việc định hướng của CTĐT hướng đến SV với các nội dung cụ thể:
- Bối cảnh ngành nghề;
- Vị trí việc làm;
- Các khối kiến thức – Kỹ năng;
- Năng lực nghề:
+ Gồm các năng lực chính và năng lực bổ trợ (tuân thủ quy định, phát triển nghề
nghiệp, hướng dẫn người khác, năng lực đóng góp cho đơn vị,…);
+ Có ít nhất là 04 năng lực chính, mỗi năng lực chính có nhiều nhất là 16 công
việc cụ thể
- Năng lực chung: năng lực kết nối người – người, năng lực giao tiếp, năng lực tư
duy, thái độ - tác phong.
A. (Năng lực nghề:
động từ + danh từ)
A1
A2
A3
A4
A5
A6
A7
A8
A9
A10
A11
A12
A13
A14
A15
Bước 2: Lựa chọn và mời doanh nghiệp tham gia Hội thảo DACUM
DN là một bên liên quan quan trọng giúp cung cấp các thông tin từ thị trường lao
động cũng như các yêu cầu về năng lực nghề nhiệp của SV tốt nghiệp. Do đó, cần lựa chọn
và mời doanh nghiệp tham dự Hội thảo DACUM bao gồm:
+ Đại diện các DN phù hợp với ngành nghề, khoảng từ 10 DN trở lên (ưu tiên doanh
nghiệp đang có SV của Trường ĐH NTT đang làm việc);
+ Khoảng từ 10 người giỏi nghề (có từ 10 năm kinh nghiệm làm việc toàn thời gian).