KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
259
NÂNG CAO NĂNG LỰC VÀ VAI TRÒ CỦA TRUNG TÂM
GIỚI THIỆU VIỆC LÀM THUỘC CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
ThS. Nguyễn Thái Châu
ThS. Nguyễn Viết Hồng Quân
Trung tâm Tuyển sinh & Quan hệ doanh nghiệp, Đại học Tài chính – Marketing
TÓM TẮT
Hiện nay, mặc dù tình trạng học vấn của lao động không ngừng được cải thiện, hệ
thống văn bằng được nâng cao và mở rộng nhưng tình trạng thất nghiệp vẫn tiếp tục gia
tăng. Lượng sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học, cao đẳng chính quy trong cả nước
không có việc làm ngày càng nhiều, một bộ phận sau khi tốt nghiệp đại học đảm nhận các
công việc không cần bằng cấp; hiện tượng sinh viên sau khi tốt nghiệp làm công nhân,
hoặc làm các công việc không cần đến trình độ đại học đang dần không còn xa lạ. Mặt
khác, các doanh nghiệp, công ty lại than vãn vì không tuyển được nhân viên hay nhân viên
không đáp ứng được yêu cầu của công việc. Vì vậy, việc tạo cầu nối giữa doanh nghiệp
với sinh viên là mối quan tâm hàng đầu hiện nay của các cơ sở giáo dục đào tạo.
Từ khóa: Thất nghiệp, sinh viên, nhà tuyển dụng, quan hệ doanh nghiệp.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, sinh viên ra trường thất nghiệp đang là vấn đề đáng báo động trong xã hội.
Câu hỏi đặt ra ở đây là nguyên nhân của tình hình thất nghiệp sinh viên hiện nay là do đâu?
Hậu quả để lại là gì? Vấn đề đó đã gây thiệt hại gì cho nền kinh tế nước nhà? Và chúng ta
phải làm gì để khắc phục tình trạng trên? Đã có rất nhiều câu hỏi và giải pháp được đặt ra,
song vẫn chưa khắc phục triệt để được tình trạng thất nghiệp của sinh viên sau khi
ra trường.
Trong khi đó, các doanh nghiệp, công ty những năm gần đây cũng thường hay “kêu
ca, than vãn” vì không thể tuyển đủ, tuyển đúng nguồn nhân lực thực hiện công tác chuyên
môn của đơn vị mình. Đặc biệt, việc tìm kiếm các nhân sự đầy đủ các kĩ năng, kinh nghiệm,
trình độ chuyên môn cao (nhân lực chất lượng cao) như tìm kim trong đáy bể.
Mặt khác, thời gian qua hàng loạt những công ty, tổ chức và website môi giới
việc làm xuất hiện kèm theo lời giới thiệu hấp dẫn như: “Việc làm thêm tại nhà, chủ động
thời gian, không cần kinh nghiệm, làm 3 giờ/ngày, lương tháng từ 3.000.000 đến
5.000.000/tháng”, “công việc chân chính, đáng tin cậy, lương 5.000.000 đến
7.000.000đồng/tháng”,... Tuy nhiên, thực chất của những công việc này đều đã được đánh
bóng và thêm nhiều chi tiết để lôi kéo người tìm việc. Đa phần thường lấy mác công ty
LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN…
260
quốc tế cần nhân viên đại diện hoặc điều phối tại địa phương, kèm theo những mức thù lao
hấp dẫn đã khiến nhiều người lâm cảnh tiền mất tật mang.
Vậy để tạo cầu nối vững chắc giữa doanh nghiệp với nhà trường trong việc tuyển
dụng sinh viên sau khi tốt nghiệp, cần lắm một tổ chức chính thống thuộc các cơ sở giáo
dục đào tạo, đây sẽ là địa chỉ đáng tin cậy, mang tính pháp lý cao, là đơn vị trung gian hỗ
trợ công tác tuyển dụng cho doanh nghiệp, hỗ trợ việc làm cho sinh viên cũng như tạo ra
nhiều giá trị từ các mối quan hệ hợp tác khác.
2. THỰC TRẠNG
2.1. Sinh viên ra trường khó kiếm việc làm
Theo kết quả điều tra của Viện Nghiên cứu Thanh niên, 70% sinh viên (SV) Việt
Nam cho biết lo lắng hàng đầu hiện nay là việc làm. Điều tra của Bộ GD-ĐT, cả nước có
tới 63% SV tốt nghiệp ĐH-CĐ ra trường không có việc làm, 37% SV có việc làm nhưng
đa số làm trái nghề hoặc phải qua đào tạo lại.
Gần đây, một cuộc khảo sát được Trung tâm Nghiên cứu và Phân tích Chính sách
thuộc trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG Hà Nội) thực hiện, với quy mô gần 3.000 cựu SV
thuộc 5 khóa khác nhau (ra trường từ năm 2006 đến 2010) của 3 trường ĐH lớn: ĐHQG
Hà Nội, ĐHQG TP.HCM và ĐH Huế, đã cho thấy những con số “giật mình”. Có đến
26,2% cử nhân cho biết chưa tìm được việc làm, cho dù khái niệm việc làm ở đây được
hiểu rất rộng “là bất cứ công việc gì tạo ra thu nhập, không nhất thiết phải đúng với trình
độ, chuyên ngành đào tạo”. Trong số này, 46,5% cho biết đã từng xin việc nhưng không
thành công, 42,9% lựa chọn một giải pháp an toàn là… tiếp tục học lên hoặc học thêm một
chuyên ngành khác.
Những số liệu trên cho thấy sự khó khăn trong vấn đề tìm kiếm việc làm của SV mới
ra trường. Với tấm bằng CĐ, ĐH trên tay nhiều SV không thể tìm được những việc làm ổn
định. Nhiều SV ở các vùng quê chấp nhận tìm kiếm một công việc tạm thời để làm lấy tiền
trụ lại thành phố xin việc ổn định sau. Các công việc mà họ làm đa phần là không cần đến
bằng cấp như: Chạy bàn tại các quán cafe, quán ăn hay làm nhân viên trực điện thoại, đi
làm gia sư… Chỉ là những công việc đơn giản nên lương không đủ ăn song để xin được
một chỗ làm như vậy cũng không hề dễ.
Nhiều SV ra trường không xin được việc làm đã chọn giải pháp học lên cao học hoặc
dành thời gian và tiền bạc đi học thêm các kỹ năng như tiếng Anh, tin học, nghiệp vụ thư
ký, nghiệp vụ sư phạm, nghiệp vụ báo chí… để có thêm cơ hội tìm kiếm việc làm trong
tương lai. Cũng có nhiều SV ra trường đã tìm được việc làm sau một vài tháng đầu vật lộn
nhưng hầu hết trong số họ không mấy ai được làm công việc theo đúng chuyên ngành mình
đã học. Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, tỷ lệ có việc làm đúng chuyên ngành của SV khối
tự nhiên là khoảng 60%, còn các trường thuộc khối xã hội thấp hơn nhiều. Một nghiên cứu
gần đây cho thấy cứ 100 SV khối xã hội mới tốt nghiệp chỉ có khoảng 10 người tìm được
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
261
công việc đúng chuyên môn. Số còn lại làm những công việc khác để lo cho cuộc sống và
chờ cơ hội. Để xin được những công việc khác này, SV phải học thêm nhiều kiến thức có
thể khác rất xa chuyên môn đã học. Như vậy việc làm cho SV sau khi ra trường thực sự là
vấn đề xã hội nan giải.
2.2. Doanh nghiệp khó tuyển dụng được nhân viên
Trong khi SV đang lao đao vì chưa tìm được một công việc như mình mong muốn
thì các nhà tuyển dụng cũng đau đầu, nát óc với đống hồ sơ xin việc mà chưa tìm được ứng
viên phù hợp. Thế mới nói tại sao bây giờ cung và cầu giống như hai đường thẳng song
song chả bao giờ gặp được nhau.
Theo thống kê, nước ta có 88 triệu dân trong đó dân số trẻ chiếm 50%, con số này nói
lên thời kì vàng của nước ta về nguồn nhân lực. Tuy nhiên doanh nghiệp muốn tìm được
một người đáp ứng đầy đủ như yêu cầu của họ là điều quá khó khăn. Đặc biệt, khi Việt
Nam đang trên đà hội nhập với nền kinh tế quốc tế toàn cầu, thì cũng là lúc các nhà tuyển
dụng cạnh tranh khốc liệt, các ứng viên sẽ có nhiều cơ hội lựa chọn. Nhìn vào thực tế, một
số nguyên nhân có thể kể ra như sau:
- Đặc thù công việc, mức lương thưởng chưa tương xứng: xã hội càng phát triển
cũng là lúc có rất nhiều ngành nghề ra đời, đòi hỏi phải có đội ngũ nhân sự đa
dạng, chuyên nghiệp cho từng ngành nghề. Nhưng hầu hết các doanh nghiệp vẫn
thường hay đánh đồng hoặc chưa có các mức lương phù hợp bởi ở mỗi ngành nghề
lại có các đặc thù khác nhau, mức độ vất vả, mức độ sử dụng chất xám khác nhau.
- Quá chú trọng ngoại hình, vẻ bề ngoài: chọn nhân viên về ngoại hình nó chỉ
đúng với các vị trí cần hình ảnh: PR, người mẫu,... Nhưng hiện nay một số công
ty tuyển dụng nhân sự các vị trí làm việc tại văn phòng lại quá coi trọng đến ngoại
hình. Một sai lầm của các tuyển dụng viên khi yêu cầu về ngoại hình được đặt lên
trên cả kiến thức và kinh nghiệm.
- Đánh giá sai năng lực ứng viên: chính điều này đã làm cho các doanh nghiệp tự
đánh mất đi cơ hội tuyển dụng các nhân sự phù hợp bởi khâu chọn lọc hồ sơ chưa
thực sự được đầu tư, quá chú trọng vào bằng cấp hay chú trọng vào những câu trả
lời phỏng vấn hoa mĩ.
- Chưa chọn đúng cách để kết nối người tìm việc: nếu như những năm trước khi
công nghệ thông tin chưa phát triên, nhà tuyển dụng tìm nhân viên bằng các cách
thông thường như: phát tờ rơi, đến trung tâm môi giới, hay qua người quen giới
thiệu,... Những cách làm thông thường đó thường khiến việc tuyển dụng trở lên
lâu và chi phí đắt đỏ.
2.3. Trung tâm môi giới việc làm, các website tuyển dụng “ma” mọc tràn lan
Làm cách nào để khắc phục những nghịch lý trên? Để trả lời cho câu hỏi này, có rất
nhiều giải pháp đã được nêu ra. Và đặc biệt, hiện nay khi công nghệ thông tin bao trùm,
LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN…
262
các website tuyển dụng ra đời thì các công ty chỉ mấy chưa đầy 5 phút là có thể có hàng
chục ứng viên tiềm năng trong tay để chọn được các nhân tài.
Bằng cách tạo hồ sơ trên các trang mạng và ứng viên sẽ liên hệ trực tiếp với nhà tuyển
dụng, vừa tiết kiệm thời gian, tiết kiệm chi phí mà nhà tuyển dụng cũng có thể xem trước
thông tin ứng viên để có các lựa chọn phù hợp cho việc phỏng vấn. Một số website tuyển
dụng hàng đầu Việt Nam có thể kể đến: mywork, vietnamwork, timviecngay.vn,
vieclam24h.vn,... Một ví dụ về website timviecngay.vn - tại đây người tìm việc sẽ tìm được
các công việc phù hợp theo các yêu cầu của bản thân với mức lương phù hợp nhất, ngoài
ra các bạn còn được tư vấn hỗ trợ việc làm, hỗ trợ kết nối nhanh tới các nhà tuyển dụng
đang cần, còn đối với các công ty họ sẽ tìm được các ứng viên phù hợp nhất, được đội ngũ
tư vấn giới thiệu nhân sự phù hợp với từng vị trí ứng tuyển và sẽ được tư vấn hoàn toàn
miễn phí để làm sao cho việc tuyển dụng được dễ dàng và nhanh chóng tìm được nhân viên
chất lượng.
Bên cạnh các website thì những trung tâm, đơn vị môi giới việc làm cũng bước vào
cuộc đua khốc liệt. Về cơ bản hoạt động của Trung tâm dịch vụ việc làm cơ bản đáp ứng
yêu cầu của thị trường lao động; phù hợp với các quy định quốc tế về dịch vụ việc làm.
Các Trung tâm đã đóng góp tích cực vào công tác giải quyết việc làm cho người lao động.
Có những trung tâm ngày càng trở thành địa chỉ tin cậy cho người lao động, người sử dụng
lao động, các cơ sở đào tạo và các cơ quan quản lý Nhà nước Trung ương và địa phương.
Tuy nhiên, khi các công ty môi giới việc làm, những website tuyển dụng được thành
lập tràn lan và mất kiểm soát; khi mục đích của việc môi giới việc làm ở những công ty
này không phải là để bổ sung nhân lực phục vụ kinh doanh của các đơn vị mà thực tế là để
thu lợi nhuận từ các khoản tiền phí, tiền thế chân mà họ yêu cầu ứng viên đóng, ký quỹ,
hay thu từ các doanh nghiệp để được giới thiệu nhân sự, không ít các doanh nghiệp chưa
tuyển dụng được ai mà đã “tiền mất, tật mang”.
Hầu hết các trung tâm "ma" giới thiệu việc làm thường nhằm vào đối tượng tân sinh
viên. Nắm bắt tâm lý và nhu cầu của các bạn trẻ muốn tự kiếm thêm tiền để trang trải cuộc
sống, các trung tâm "ma" thi nhau mọc lên và rất nhiều "con mồi" đã không may sa lưới.
Các trung tâm có cơ sở vật chất thường rất sơ sài, có khi chỉ một bộ bàn ghế và mớ tài liệu
nhỏ là đủ, để nếu không may bị phát giác thì dễ dàng đánh bài chuồn. Cũng có trung tâm
để tạo uy tín nên chọn đặt văn phòng gần các công ty lớn, trang bị khá tiện nghi, khiến
không ít bạn trẻ đã sập bẫy lừa tiền mà trong thời gian qua, không ít các trang báo, đài
truyền hình phản ánh vấn đề này.
3. GIẢI PHÁP
3.1. Vai trò, vị trí của trung tâm dịch vụ việc làm
Trung tâm dịch vụ việc làm là đơn vị sự nghiệp công lập, hoạt động không vì lợi
nhuận có nhiệm vụ tư vấn, giới thiệu việc làm cho người lao động, cung cấp thông tin thị
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
263
trường lao động miễn phí. Theo đó, với mạng lưới rộng khắp, phong phú, đa dạng nên
Trung tâm là chỗ dựa cho tất cả các đối tượng người lao động và người sử dụng lao động,
đặc biệt là lao động yếu thế. 100% lao động và người sử dụng lao động đến với trung tâm
có nhu cầu đều được tư vấn. Theo thống kê của Bộ Lao động thương binh và xã hội, giai
đoạn 2011-2017, các trung tâm trong cả nước đã tư vấn cho 16.782.109 lượt người (trong
đó có 9.565.802 lượt người lao động được tư vấn về việc làm, chiếm 57%; lao động nữ
được tư vấn chiếm 46,35%).
Hoạt động giới thiệu việc làm, cung ứng lao động được kết nối qua nhiều hình thức,
như trực tiếp tại trụ sở chính, tại các điểm giao dịch vệ tinh của trung tâm DVVL, các phiên
giao dịch việc làm; gián tiếp qua cổng thông tin điện tử việc làm, các Website, điện thoại,
tin nhắn,… tạo thành một mạng lưới bao phủ trên toàn quốc. Hiện nay, cả nước có 48 địa
phương tổ chức sàn giao dịch việc làm. Giai đoạn 2011- 2017, các trung tâm đã tổ chức
6.790 phiên giao dịch việc làm. Số lượt lao động nhận được việc làm do trung tâm giới
thiệu và cung ứng là 5.112 nghìn lượt người.
3.2. Kết nối sinh viên với đơn vị tuyển dụng thông qua Trung tâm giới thiệu việc
làm tại các trường Đại học, Cao đẳng
Cùng với các trung tâm dịch vụ việc làm phát triển mạnh mẽ ở các tỉnh thành thì trong
các trường Đại học, Cao đẳng cũng cần lắm các đơn vị gới thiệu việc làm, hỗ trợ sinh viên.
Các trung tâm này là đơn vị đầu mối của Nhà trường trong việc tiếp nhận, triển khai các
hoạt động phát triển hợp tác với doanh nghiệp, hỗ trợ việc làm cho sinh viên, đào tạo bồi
dưỡng ngắn hạn và đánh giá kỹ năng nghề. Trung tâm đóng vai trò cầu nối giữa Nhà trường,
Doanh nghiệp và người học nhằm khép kín chu trình đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo
đáp ứng nhu cầu xã hội.
Trong thời gian qua, Trung tâm Tuyển sinh và Quan hệ doanh nghiệp của trường Đại
học Tài chính – Marketing cũng đã có những bước phát triển mạnh mẽ, là đơn vị tư vấn,
hỗ trợ sinh viên về những vấn đề liên quan đến đời sống sinh hoạt, học tập, rèn luyện kỹ
năng, tư vấn giới thiệu việc làm cho sinh viên. Đồng thời là cầu nối giữa cựu sinh viên, các
doanh nghiệp trên cả nước với trường Đại học Tài chính – Marketing.
Sự ra đời của Trung tâm Tuyển sinh và quan hệ doanh nghiệp là một sự đột phá trong
công tác chỉ đạo của Ban giám hiệu nhằm thực hiện chiến lược phát triển bền vững của
Nhà trường. Ngay sau khi thành lập, với sự chỉ đạo của BGH cùng sự cố gắng nỗ lực phấn
đấu của đội ngũ cán bộ, nhân viên, Trung tâm Tuyển sinh và quan hệ doanh nghiệp đã
bước đầu đạt được những thành tích đáng khích lệ, thực hiện thành công các công tác mà
nhà trường giao phó về công tác tuyển sinh, đặc biệt là hoạt động quan hệ doanh nghiệp,
giới thiệu việc làm cho sinh viên.