GIÁO ÁN BÁM T
PH N: C U T O NGUYÊN T
CH Đ
- Xác đ nh kh i l ng nguyên t . ượ
- Các bài toán v đ r ng c a nguyên t , c a v t ch t và t kh i h t nhân nguyên t khi bi t ế
kích th c nguyên t , h t nhân và s kh iướ .
A - CÔNG TH C :
- Nguyên t đ c c u t o b i 3 h t c b n : e, p, n. ượ ơ
Kh i l ng h t e là : 9,1094.10 ượ -28 (g) hay 0,55x10-3 u
Kh i l ng h t p là :1,6726.10 ượ -24 (g) hay 1 u
Kh i l ng h t n là :1,6748.10 ượ -24 (g) hay 1 u
- Kh i l ng nguyên t : ượ
PNENT mmmm ++=
. Do kh i l ng c a các h t e r t nh , n coi ượ
kh i l ng nguyên t ượ
NPNT
mmm +=
.
- Kh i l ng riêng c a m t ch t : ượ
V
m
D=
.
- Th tích kh i c u :
3
3
4rV
π
=
; r là bán kính c a kh i c u.
- Liên h gi a D vá V ta có công th c :
3
.14,3.
3
4r
m
D=
B - BÀI T P MINH H A :
Bài 1 : Hãy tính kh i l ng nguyên t cacbon. Bi t cacbon có 6e, 6p, 6n. ượ ế
Gi i :
KgmC
272727 10.1,2010.6748,1.610.6726,1.6 =+=
Bài 2 : 200C DAu = 19,32 g/cm3. Gi thi t trong tinh th các nguyên t Au nh ng hình c u chi m ế ế
75% th tích tinh th . Bi t kh i l ng nguyên t c a Au là 196,97. Tính bán kính nguyên t c a Au? ế ượ
Gi i : Th tích c a 1 mol Au:
3
195,10
32,19
97,196 cmVAu ==
Th tích c a 1 nguyên t Au:
324
23
10.7,12
10.023,6
1
.
100
75
.195,10 cm
=
Bán kính c a Au:
CBÀI T P T LUY N .
* BÀI T P T LU N :
C©u 1: TÝnh khèi lîng riªng cña nguyªn kÏm. Biết b¸n kÝnh nguyªn cña kÏm 1,35.10-8 cm,
1mol kÏm nÆng 65 g. Coi nguyªn tö kÏm cã d¹ng h×nh cÇu.
§/s : d = 10,47 (g/cm3)
C©u 2: a) TÝnh b¸n kÝnh gÇn ®óng cña Fe ë 20 0 C, biÕt ë nhiÖt ®é nµy kh i l ng riêng ượ cña Fe
lµ 7,87 g/cm3. Cho nguyªn tö khèi cña Fe lµ 55,85 u.
§/s : r = 1,4.10 -8 cm
b) Thùc hiÖn trong tinh th Fe, c¸c nguyªn Fe nh÷ng h×nh cÇu chiếm 75 % th tÝch
tinh th, phÇn cßn l¹i lµ c¸c khe rçng gi÷a c¸c qu¶ cÇu. H·y tÝnh b¸n kÝnh nguyªn tö Fe.
§/s : r = 1,29.10-8 cm.
C©u 3: TÝnh b¸n kÝnh gÇn ®óng cña Au ë 20 0 C. Biết r»ng ë nhiÖt ®é ®ó DAu = 19,32 g/cm3. Gi¶
thiết trong tinh th c¸c nguyªn Au nh÷ng h×nh cÇu chiếm 75 % th tÝch tinh th. Biết nguyªn
tö khèi cña Au lµ 196,97.
§/s : r = 1,75. 10-8 cm
C©u 4: B¸n kÝnh gÇn ®óng cña h¹t n¬tron 1,5.10-15m, khèi lîng cña 1 h¹t n¬tron b»ng 1,675 . 10-
27kg. TÝnh khèi lîng riªng cña n¬tron?
A. 118.109 g/cm3B. 118.109 kg/cm3C. 120.108 g/cm3D. 123.106 kg/cm3
C©u 5: B¸n kÝnh gÇn ®óng cña nguyªn tö H xÊp b»ng 0,053 nm. Cßn b¸n kÝnh gÇn ®óng cña
proton b»ng 1,5.10-15 m. Cho r»ng nguyªn tö h¹t nh©n ®Òu có d¹ng h×nh cÇu. V
nguyªn tö vi V h¹t nh©n lµ tØ lÖ nµo sau ®©y ?
A. 12. 1010 lÇn B. 12. 1012 lÇn C. 44. 1012 lÇn D. 40. 1013 lÇn
C©u 6: N u th aế nhËn r»ng nguyªn tö Ca có d¹ng h×nh cÇu s¾p xếp ®Æc khÝt nhau, th× thÓ tÝch
chiếm bëi c¸c nguyªn tö kim lo¹i chØ b»ng 74 % so víi toµn khèi tinh thÓ. H·y tÝnh b¸n kÝnh nguyªn
Ca theo ®¬n A0, biết khèi lîng riªng ë ®ktc cña Ca ë thÓ r¾n 1,55 g/cm3. Cho nguyªn
khèi cña Ca lµ 40,08.
A. 1,28A0B. 1,97A0C. 1,43A0D. 1,5A0
* BÀI T P TR C NGHI M :
Câu 1. Các h t c u t o nên h t nhân nguyên t (tr Hiđrô) là:
A. Proton B. Proton và N tron ơ
C. Proton và electron D. Proton, electron và n tronơ
Câu2. Nh n đ nh nào sau đây là đ óng?
A. Kh i l ng electron b ng kh i l ng c a h t nhân nguyên t . ượ ượ
B. Kh i l ng electron b ng kh i l ng proton. ượ ượ
C. Kh i l ng electron b ng kh i l ng n tron. ượ ượ ơ
D. Kh i l ng c a nguyên t b ng t ng kh i l ng c a các h t electron, proton, n tron. ượ ượ ơ
Câu 3. Bi t nguyên t cacbon g m: 6 proton, 6 n tron và 6 electron, kh i l ng 1 mol nguyên t cacbonế ơ ượ
là:
A. 12 u C. 18 u B. 12 g D. 18 g
Câu 4. Electron trong nguyên t hiđrô chuy n đ ng xung quanh h t nhân bên trong m t kh i c u bán
kính l n h n bán kính h t nhân 10.000 l n. N u ta phóng đ i h t nhân lên thành m t qu bóng đ ng ơ ế ườ
kính 6cm thì bán kính kh i c u s là:
A. 100m C. 300m B. 150m D. 600m
Câu 5. Gi thi t trong tinh th các nguyên t s t là nh ng hình c u chi m 75% th tích tinh th , ph n còn l i là ế ế
các khe r ng gi a các qu c u, cho KLNT c a Fe là 55,85 20 0C kh i l ng riêng c a Fe là 7,78g/cm ượ 3. Cho Vh/c =
πr3.
Bán kính nguyên t g n đúng c a Fe là:
A. 1,44.10-8 cm C. 1,97.10-8 cm B. 1,29.10-8 cm D. K t qu khác.ế
Câu 6. Đ nh nghĩa nào sau đây v nguyên t hoá h c là đúng.
Nguyên t hoá h c là t p h p các nguyên t :
A. Có cùng đi n tích h t nhân; B. Có cùng nguyên t kh i;
C. Có cùng s n tron trong h t nhân; D. Có cùng s kh i. ơ
Câu 7. Ký hi u nguyên t
X
A
Z
cho ta bi t nh ng gì v nguyên t hoá h c X?ế
A. Ch bi t s hi u nguyên t ; ế B. Ch bi t s kh i c a nguyên t ; ế
C. Ch bi t kh i l ng nguyên t trung bình; ế ượ D. Ch bi t s proton, s n tron,s electron; ế ơ
CH Đ
Các d ng bài t p liên quan đ n các h t trong nguyên t ế .
ACÔNG TH C :
- T ng s h t c b n = t ng s h t proton (P) + t ng s h t n tron (N) + t ng s h t eectron (E) ơ ơ
P = E nên : x = 2P + N.
- S d ng b t đ ng th c c a s n tron ( đ i v i đ ng v b n ơ
822 Z
) :
PNP 5,1
đ
l p 2 b t đ ng th c t đó tìm gi i h n c a P.
B - BÀI T P MINH H A :
Bài 1 : Nguyên t c a m t nguyên t c u t o b i 115 h t. H t mang đi n nhi u h n h t không mang ơ
đi n là 25 h t. Xác đ nh A; N c a nguyên t trên.
Gi i : Theo đ u bài ta có : P + E + N = 115.
Mà: P = E nên ta có 2P + N = 115 (1)
M t khác : 2P – N = 25 (2)
K t h p (1) và (2) ta có : ế
=
=+
252
1152
NP
NP
gi i ra ta đ c ượ
=
=
45
35
N
P
v y A = 35 + 45 = 80.
Bài 2 : Xác đ nh c u t o h t (tìm s e, s p, s n), vi t hi u nguyên t c a các nguyên t sau, bi t: ế ế
T ng s h t c b n là 13. ơ
Gi i : Theo đ u bài ta có : P + E + N = 13.
Mà : E = P nên ta có : 2P + N = 13 N = 13 – 2P (*)
Đ i víi đ ng v b n ta có :
PNP 5,1
(**) . thay (*) vào (**) ta đ c : ượ
PPP 5,1213
543,47,3
7,3
5,3
13
135,35,1213
3,4
3
13
133213
==
NPP
PPPP
PPPP
V y E = P = 4. A = 4 + 5 = 9 . Ký hi u :
X
9
4
CBÀI T P T LUY N .
* BÀI T P T LU N :
Bài t p 1: Tæng t proton, n¬tron, electron trong 2 nguyªn kim lo¹i A B 142, trong ®ã
tæng h¹t mang ®iÖn nhiÒu h¬n tæng h¹t kh«ng mang ®iÖn 42. h¹t mang ®iÖn cña
nguyªn B nhiÒu h¬n cña A 12. X¸c ®Þnh 2 kim li A vµ B. Cho bt sè hiÖu nguyªn tö cña mét
sè nguyªn :
Bµi tËp 2: Mét nguyªn R tæng h¹t mang ®iÖn h¹t kh«ng mang ®iÖn 36. Trong ®ã
h¹t mang ®iÖn nhiÒu h¬n h¹t kh«ng mang ®iÖn 12. X¸c ®Þnh R t cña R trong
b¶ng hÖ thèng tuÇn hoµn.
Bµi tËp 3: Nguyªn cña nguyªn A tæng h¹t electron, proton, n¬tron 48, trong ®ã
h¹t mang ®iÖn gÊp 2 lÇn h¹t kh«ng mang ®iÖn. ViÕt cÊu h×nh electron nguyªn tö cña nguyªn
tè A. X¸c ®Þnh vÞ trÝ (chu kú, ph©n nhãm) cña nguyªn tè A trong hÖ thèng tuÇn hoµn.
Bµi tËp 4: Tæng h¹t proton, n¬tron, electron trong mét lo¹i nguyªn cña nguyªn ho¸ häc A
60, trong ®ã h¹t mang ®iÖn nhiÒu gÊp ®«i h¹t kh«ng mang ®iÖn. TÝnh khèi, viÕt
cÊu h×nh electron cña A. H·y cho biÕt trÝ (chu nhãm) cña A trong b¶ng thèng tuÇn
hoµn.
Bµi tËp 5: Nguyªn cña nguyªn X tæng h¹t b¶n ( p,n,e) 82, trong ®ã h¹t mang
®iÖn tÝch nhiÒu h¬n sè h¹t kh«ng mang ®iÖn tÝch lµ 22. X¸c ®Þnh sè hiÖu nguyªn tö, sè khèi vµ
tªn nguyªn tè. ViÕt cÊu h×nh electron cña nguyªn tö X vµ cc ion t¹o thµnh tõ nguyªn tö X.
Bµi tËp 6: Tæng h¹t trong nguyªn M nguyªn X b»ng 86. Trong ®ã h¹t mang ®iÖn
nhiÒu h¬n h¹t kh«ng mang ®iÖn 26. khèi cña X lín n cña M lµ 12. Tæng h¹t trong
nguyªn X lín h¬n M 18 h¹t. X¸c ®Þnh M X. ViÕt cÊu h×nh e cña nguyªn M X. X¸c
®Þnh vÞ trÝ (chu kú, nhãm, ph©n nhãm) cña M vµ X trong HTTH.
Bµi tËp 7: Ph©n MX3 tæng h¹t p, n, e 196. Trong ®ã h¹t mang ®iÖn nhiÒu h¬n
h¹t kh«ng mang ®iÖn 60. t mang ®iÖn trong nguyªn M Ýt h¬n h¹t mang ®iÖn trong
nguyªn tö X lµ 8. X¸c ®Þnh M, X vµ hîp chÊt MX3.
Bµi tËp 8: Mét nguyªn tè t¹o ®îc ion ®¬n nguyªn tö mang 2 ®iÖn tÝch cã tæng sè h¹t trong ion ®ã
b»ng 80. Trong nguyªn cña nguyªn ®ã h¹t mang ®iÖn nhiÒu h¬n sè h¹t kh«ng mang
®iÖn lµ 22. X¸c ®Þnh tªn nguyªn tè ®ã.
Bµi tËp 9: Hîp chÊt A CTPT lµ MX2, trong ®ã M chiÕm 46,67 % khèi lîng. H¹t nh©n cña M
cã n - p = 4 ; cßn h¹t nh©n cña X cã n' = p'. BiÕt tæng sè proton trong MX2 lµ 58. Sè khèi cña M lµ
A. 40 B. 24 C. 65 D. 56
Bµi tËp 10: Ba nguyªn X, Y, Z tæng ®¬n ®iÖn tÝch h¹t nh©n b»ng 31. Tæng e
trong ion ®a nguyªn tö ( XY3)2- lµ 42. X t¹o ®îc ion ®¬n nguyªn tö X2- cã sè h¹t e trong ion ®ã lµ 18.
X¸c ®Þnh tªn X, Y, Z.
Bµi tËp 3: X, Y, Z lµ ba phi kim liªn tiÕp nhau trong mét chu k×. Tæng sè khèi cña chóng b»ng 91.
X¸c ®Þnh X, Y, Z.
Bµi tËp 11: Hîp chÊt Y c«ng thøc ph©n MX2 trong ®ã M chiÕm 44,44% khèi lîng. Trong
h¹t nh©n M n¬tron nhiÒu h¬n proton 4 h¹t. Trong h¹t nh©n X n¬tron nhiÒu h¬n
sè proton lµ 1 h¹t. Tæng sè proton trong hîp chÊt MX2 lµ 60. H·y t×m AM vµ AX vµ x¸c ®Þnh MX2.
Bµi tËp 12: X,Y 2 phi kim. Trong nguyªn tö X, Y t mang ®iÖn nhiÒu n h¹t kh«ng
mang ®iÖn lÇn lît lµ 14 vµ 16. Hîp chÊt A cã c«ng thøc XYn , cã ®Æc ®iÓm :
- X chiÕm 15, 0486 % vÒ khèi lîng.
- Tæng sè proton lµ 100.
- Tæng sè n¬tron lµ 106.
X¸c ®Þnh sè khèi vµ c«ng thøc ph©n tö XYn .
Bài t p 13: Bi t t ng s h t proton, n tron và electron trong 1 nguyên t 155. S h t mang đi n nhi uế ơ
h n s h t không mang đi n là 33 h t. Tìm s proton, n tron và s kh i A c a nguyên t .ơ ơ
Bài t p 14: T ng s h t proton, n tron electron trong 1 nguyên t A 16. Trong nguyên t B 58, ơ
trong nguyên t D 58. Tìm s proton, n tron s kh i c a các nguyên t A, B, D. Gi s s chênh ơ
l ch gi a s kh i v i kh i l ng nguyên t trung bình là không quá 1 đ n v . ượ ơ
Bài t p 15: M t nguyên t R t ng s h t mang đi n s h t không mang đi n 34. Trong đó h t
mang đi n g p 1,8333 l n s h t không mang đi n. c đ nh v trí & g i tên R. Vi t c u hình electron ế
c a R.
Bài t p 16: Nguyên t c a nguyên t X có t ng s các h t c b n (n, p, e) 115 h t. Trong đó s h t ơ
mang đi n g p 1,556 l n s h t không mang đi n Vi t c u hình electron c a X & xác đ nh v tríc a X ế
trong BHTTH.
Bài t p 17: M t kim lo i M kh i l ng A = 54, t ng s các h t (n, p, e) trong ion M ượ 2+ 78. Hãy xác
đ nh STT c a M trong BHTTH các nguyên t , g i tên & vi t c u hình electron c a M và M ế 2+.
Bài t p 18: Cho bi t t ng s electron trong anion Aế
2-
3
B
là 42. Trong các h t nhân A cũng nh B thì s p = ư
s n.
1. Tính s kh i c a A & B?
2. Vi t c u hình eế - và s phân b e - trong các obitan c a các nguyên t A, B?
Bài t p 19: H p ch t Z đ c c u t o b i 2 nguyên t M & R công th c ượ
a b
M R
trong đó R chi mế
6.667% kh i l ng. Trong h t nhân ng.t M thì: n = p +4 cũn trong h t nhân c a R có n ượ = p. Trong đó n,
p, n, p l n l t là s n tron và proton c a M & R. Bi t r ng t ng s h t Proton trong Z b ng 84 và a + b ượ ơ ế
= 4. Tìm CTPT c a Z.
Bài t p 20: H p ch t X có d ng AB 3, t ng s proton trong phân t 40. Trong thành ph n h t nhân c a
A cũng nh B đ u có s p = s n, A thu c chu kì 3 c a BHTTH.ư
1. Xác đ nh tên g i c a A và B?
2. Vi t c u hình c a A & B?ế
Bài t p 21: H p ch t A đ c c u t o t ion M ượ + và anion X2-. T ng s 3 lo i h t c b n (n, p, e) trong A ơ
là 140 h t. T ng s h t mang đi n trong ion M + lín h n t ng s h t trong ion Xơ 2- là 19 h t. Trong ng.t M
thì s h t proton ít h n s h t n tron là 1 h t. Trong ng.t X thì s p = s n. ơ ơ
Vi t c u hình electron c a Mế + và X 2-, g i tên h p ch t A.
Bài t p 22: Nguyên t c a nguyên t X t ng s h t (n, p, e) b ng 180. Trong đó s h t mang đi n
chi m 58,89% t ng s h t.ế Vi t c u hình electron c a X.ế
Bài t p 23: Hai nguyên t A, B t o đ c b i các ion A ượ 3+, B+ t ng ng s e b ng nhau. T ng s cácươ
h t (n, p, e) trong hai ion b ng 70. Xác đ nh các nguyên t A, B và vi t c u hình e c a chúng?. ế
Bài t p 24: Nguyên t c a nguyên t M 34 h t các lo i, nguyên t X 52 h t các lo i. M X t o
đ c h p ch t MX. Xác đ nh c u hình e c a M và X và c a các ti u phân (ion) trong phân t MX.ượ
Bài t p 25: M t nguyên t t o ion đ n nguyên t mang 2 đi n tích t ng s h t trong ion đó b ng 80. ơ
Trong nguyên t c a nguyên t đó s h t mang đi n nhi u h n s h t không mang đi n 22. Xác ơ
đ nh c u hình e c a nguyên t nguyên t đó.
Bài t p 26: Phân t XY2 t ng s h t (n, p, e) b ng 114 trong đó s h t mang đi n g p 2 l n s h t
không mang đi n. S h t mang đi n trong nguyên t X ch b ng 37,5% s h t mang đi n trong nguyên
t Y. Xác đ nh các nguyên t X, Y và CT XY 2.
Bài t p 27: H p ch t A t o thành t các ion M + X2- c t o ra t các nguyên t M, X t ng ng).ượ ươ
Trong phân t A 140 h t (n, p, e) trong đó s h t mang đi n b ng 65,714% t ng s h t. S kh i c a
M lín h n c a X là 23. Xác đ nh các nguyên t M, X và CT A.ơ
Bài t p 28: M t h p ch t A c u t o t 2 ion M 2+ X-, các ion đ c t o ra t nguyên t t ng ngượ ươ
trong phân t A t ng s h t (p, n, e) 116 h t, trong đó s h t mang đi n nhi u h n s h t không ơ
mang đi n 40 h t. S kh i c a M 2+ lín h n s kh i c a Xơ - 21. T ng s h t trong M 2+ nhi u h n s ơ
kh i c a X là 2 l n. Xác đ nh các nguyên t M, X và CT A.
Bài t p 29: Trong anion A
2-
3
B
30 proton. Trong nguyên t A cũng nh B s p = s n. Vi t c u hình ư ế
electron c a nguyên t A, B?
Bài t p 30: H p ch t Ang th c MX x trong đó M chi m 46,67% kh i l ng. M kim lo i, nguyênế ượ
t M s proton ít h n s n ton 4 h t. X phi kim chu 3, nguyên t s p = s n. Trong A ơ ơ
116 h t mang đi n. Xác đ nh M, X và vi t c u hình electron c a chúng. ế
Bài t p 31: Ion A
+
4
B
đ c t o nên t hai nguyên t A B. T ng s proton trong Aượ
+
4
B
b ng 11. Xác
đ nh nguyên t A, B và kh i l ng mol ion. Bi t chúng là các đ ng v b n, ph bi n trong t nhiên. ượ ế ế
Bài t p 32: Nguyên t c a nguyên t hoá h c X t ng s h t (n, p, e) 180. Trong đó s h t mang
đi n g p 1,432 l n s h t không mang đi n. Hãy vi t c u hình e c a nguyên t X. ế
Bài t p 33: M t h p ch t ion đ c c u t o t cation M ượ 2+ và anion X-. Trong phân t MX2 có t ng s h t
(p, n, e) 186 h t, trong đó s h t mang đi n nhi u h n s h t không mang đi n 54 h t. S kh i c a ơ
M2+ l n h n s kh i c a X ơ - là 21. T ng s h t trong M 2+ nhi u h n trong ion X ơ - là 27.
1. Xác đ nh các nguyên t M, X và CT A.
2. Vi t c u hình c a các ion Mế 2+ và X-.
3. Xác đ nh v trí c a M và X trong BHTTH.
Bài t p 34: T ng s h t mang đi n trong anion A
2-
3
B
82. S h t mang đi n trong h t nhân c a
nguyên t A nhi u h n s h t mang đi n trong h t nhân c a nguyên t B là 8. ơ
1. Xác đ nh s hi u nguyên t c a 2 nguyên t A và B
2. Vi t c u hình electron c a A và B. Xác đ nh v trí c a chúng trong BTH.ế
Bài t p 35: T ng s h t c b n trong nguyên t nguyên t A là 108. ơ
1. Cho bi t A thu c chu kì m y trong BTH.ế
2. Bi t A nhóm Vế A xác đ nh v trí c a A trong BTH.
3. Tính % theo kh i l ng c a A trong oxit cao nh t. ượ
CH Đ
D ng bài t p tìm s kh i, ph n trăm đ ng v và nguyên t kh i trung bình
A – CÔNG TH C :
H u h t các nguyên t hóa h c h n h p c a nhi u đ ng v , nên kh i l ng nguyên t c a các ế ượ
nguyên t đó là kh i l ng nguyên t trung bình c a h n h p các đ ng v . ượ
=
i
ii
x
Mx
M
V i i: 1, 2, 3, …, n
xi : s nguyên t (hay t l % c a nguyên t )
Mi : nguyên t kh i (s kh i)
B - BÀI T P MINH H A :
Bài 1 : Nguyên t Argon 3 đ ng v :
%)06,0(%);31,0(%);63,99( 38
18
36
18
40
18 ArArAr
. Xác đ nh nguyên t
kh i trung bình c a Ar.
Gi i :
98,39
100
38.06,036.31,040.63,99 =
++
=M
Bài 2 : Đ ng có 2 đ ng v
Cu
63
29
Cu
65
29
. Nguyên t kh i trung nh c a đ ng 63,54. Xác đ nh thành
ph n % c a đ ng v
Cu
63
29
.