1
TÍNH CHOÁNG CHÒU
ÑIEÀU KIEÄN BAÁT LÔÏI
Biotics
+ / 0
+ / –
+ / +
– / –
Keát quaû cuûa caùc daïng
quan heä giöõa thöïc vaät
vaø caùc sinh vaät
CAÙC TRAÏNG THAÙI ÑEÀ KHAÙNG
• Antixenosis (Xua ñuoåi): thöïc vaät tìm caùch ñuoåi loaøi
gaây haïi khoûi vaät chuû.
• Antibiosis (Khaùng): gaây roái loaïn caùc quaù trình sinh
hoïc trong cô theå loaøi gaây haïi.
• Tolerance (Chòu ñöïng): chòu ñöôïc söï coù maët cuûa
loaøi gaây haïi maø khoâng gaây maát söùc soáng vaø naêng suaát.
CA
CAÙÙC YE
C YEÁÁU TO
U TOÁÁA
AÛÛNH H
NH HÖ
ÖÔ
ÔÛÛNG
NG Ñ
ÑE
EÁÁN S
N SÖÏ
ÖÏ TO
TOÅÅN TH
N THÖ
ÖÔNG
ÔNG
Thô
Thôøøi
iñ
ñie
ieååm
mbò
bò to
toåån
nth
thö
öông
ông
Vu
Vuøøng
ng bò
bò to
toåån
nth
thö
öông
ông:
:
Tr
Tröï
öïc
ctie
tieááp
p:
: vu
vuøøng
ng lieân
lieân quan
quan ñ
ñe
eáán
nnaêng
naêng sua
suaáát
t.
.
Da
Daùùn
ntie
tieááp
p:
: vu
vuøøng
ng khoâng
khoâng lieân
lieân quan
quan ñ
ñe
eáán
nnaêng
naêng sua
suaáát
t.
.
Ca
Caùùc
ckie
kieååu
uto
toåån
nth
thö
öông
ông:
:
Gia
Giaûûm
mma
maäät
tñ
ño
oääqua
quaààn
nthe
theåå
Gia
Giaûûm
mbe
beààma
maëët
tla
laùù
Gia
Giaûûm
mto
toáác
cñ
ño
oääquang
quang hô
hôïïp
p
Ñ
Ña
aååy
ynhanh
nhanh s
söï
öï laõo
laõo ho
hoùùa
aca
caùùc
ccô
cô quan
quan.
.
Tha
Thaáát
tthoa
thoaùùt
tca
caùùc
ccha
chaáát
tñ
ño
oààng
ng ho
hoùùa
a
Ma
Maáát
tcaân
caân ba
baèèng
ng n
nö
öô
ôùùc
c
Pha
Phaùùhu
huûûy
yca
caááu
utru
truùùc
cha
haïït/tra
t/traùùi
i
Thay
Thay ñ
ño
oååi
ica
caááu
utru
truùùc/h
c/hì
ình
nh tha
thaùùi
i
2
Caùc bieåu hieän cuûa phaûn öùng khaùng (antibiosis)
• Gaây cheát caùc caù theå loaøi gaây haïi chöa tröôûng thaønh.
• Giaûm khaû naêng sinh tröôûng.
• Taêng tæ leä cheát ôû traïng thaùi hoùa nhoäng
• Giaûm khaû naêng sinh saûn
• Giaûm kích thöôùc caùnh
• Taïo baát thöôøng veà hình thaùi vaø taäp tính.
Möùc ñoä toån thöông
Yield
Overcompensation
Tolerance
Compensation
Linearity
Taát caû caây xanh ñeàu tieàm taøng ñoäc toá ñoái vôùi loaøi aên coû
Ñoäc toá cuûa caùc hoùa chaát thöïc vaät tuøy thuoäc vaøo:
- Lieàu löôïng tieäu thuï trong moät khoaûng thôøi gian nhaát ñònh.
-Tuoåi vaø traïng thaùi loøai gaây haïi.
- Cô cheá haáp thuï vaø ñaøo thaûi.
- Heä thoáng khöû ñoäc cuûa loøai gaây haïi.
Khoâng phaûi taát caû caùc phaàn cuûa thöïc vaät ñeàu caàn phaûi coù ñoäc toá.
- Traùi caây thöôøng laø boä phaän khoâng coù ñoäc toá.
- Haït thöôøng ñöôïc baûo veä bôûi caùc ñoäc toá.
Caùc nhoùm ñoäc toá thöïc vaät:
-Alkaloid (10.000)
-Cardenolides (200)
-Cyanogenic glycoside (60)
-Furanocoumarins (400)
-Glucosinolates (150)
-Iridoids (250)
-Isoflavonoids (1.000)
-Amino acid phi protein (400)
-Peptides (50)
-Polyacetylenes (650)
-Proteins (100)
-Quinones (800)
-Saponins (600)
-Sequiterpene lactones (3.000)
HEÄ THOÁNG TÖÏ VEÄ ÔÛ THÖÏC VAÄT
A- Heä thoáng bao boïc beân ngoøai:
Cutin (ôû treân maët ñaát)
Suberin (ôû phaàn döôùi maët ñaát)
Saùp, Lignin
>>>Haïn cheá maát nöôùc
>>> Ngaên ngöøa ñòch haïi.
Leaf Cuticle
Leaf Cuticle
3
TAÊNG CÖÔØNG ÑOÄ BEÀN VAÙCH TEÁ BAØO
Taêng cöôøng vaät lieäu vaùch teá baøo:
Thöôøng ñöôïc taïo ra do tín hieäu gia taêng ethylene, caùc chaát do
naám, virus phoùng thích.
Bao goàm chuû yeáu laø caùc glycoprotein giaøu hydroxyproline
hoaëc giaøu glycine >>> taïo ñoä baùm cao cho pectin, cellulose,
ligin, suberin
Taêng cöôøng enzyme vaùch teá baøo:
-Peroxidase: thuùc ñaåy quaù trình suber hoùa & lignin hoùa, oån
ñònh hoaït ñoäng sinh toång hôïp vaùch teá baøo.
HEÄ THOÁNG TÖÏ VEÄ ÔÛ THÖÏC VAÄT
B- Caùc chaát trao ñoåi thöù caáp:
Choáng loøai aên coû vaø saâu beänh.
Duy trì khaû naêng sinh tröôûng sinh duïc.
Thoâng qua 3 nhoùm chaát trao ñoåi thöù caáp chuû yeáu.
1- Nhoùm Terpen:
caáu thaønh bôûi caùc isoprene coù 5 carbon.
Terpen gaây ñoäc cho caùc loøai aên coû & naám
- Limonine (nhoùm cam quít)
- Menthol (baïc haø)
- Curcubitacin (baàu bí)
- Saponin (maõng caàu)
Moät soá terpen giaû caáu truùc cuûa
caùc hormon taêng tröôûng coân truøng.
Moät soá loøai aên coû haïn cheá ñoäc toá gaây ra bôûi terpen
2- Nhoùm caùc chaát chöùa phenol:
Trung gian trao ñoåi cuûa caùc phenol laø phenylalanine (acid amin)
Coù theå gaén vaøo DNA/RNA gaây roái loaïn thoâng tin di truyeàn cuûa
sinh vaät gaây haïi.
Aùnh saùng töû ngoïai hoïat hoùa moät soá hôïp chaát phenol & caùc hôïp
chaát naøy khoâng theå töï phaân giaûi (Flavonoid baûo veä tröôùc taùc ñoäng
cuûa tia UV.)
Phenol ñöôïc phoùng thích ra ñaát taùc ñoäng leân caùc thöïc vaät laân caän.
Phenol hình thaønh daïng phöùc hôïp cao phaân töû (Lignin) coù ñoä beàn
vöõng taïo söùc baûo veä cô hoïc tröôùc sinh vaät gaây haïi.
Anthocyanin laø caùc flavonoid coù maøu haáp daãn caùc loøai thuï phaán
vaø caùc loøai phaùt taùn haït.
Thöïc vaät cho pheùp taïo ra Isoflavonoid ngay khi coù vi sinh vaät taán
coâng.
Tanin ngaên ngöøa caùc loøai aên coû do gaây baát hoaït caùc enzyme tieâu
hoùa.
4
L-phenylalanine >>> trans-cinnamic acid
Lignin
Flavonoids
(saéc toá,
phytoalexin)
Esters
3- Caùc hôïp chaát chöùa nitro.
Alkaloid coù taùc ñoäng sinh lyù ñaëc bieät leân ñoäng vaät.
Glycoside cyanogen gaây ñoäc cho ñoäng vaät thoâng qua
HCN (khoai mì)
Caùc acid amin phi protein ngaên ngöøa loøai aên coû.
Moät soá protein gaây öùc cheá tieâu hoùa ôû ñoäng vaät aên coû.
Teá baøo thöïc vaät bò thöông tieát ra tín hieäu daïng
protein.
Cyanogenic Glycosides
C
O
CNCH3
CH3glucose
C HCN
CH3
CH3
O +
C
OH
CNCH3
CH3
enzyme
+ glucose
Glucosinolates
R—C
S—glucose
N—O—SO3–
R N—C S + glucose + HSO4–
myrosinase
mustard oil
Canavanine giaû caáu truùc cuûa Arginine ñeå ñöôïc haáp
thu vaøo teá baøo ñoäng vaät vaø tham gia hoaït ñoäng
dòch maõ trong teá baøo nhöng gaây baát hoaït protein
hoaëc gaây öùc cheá Protease trong cô theå ñoäng vaät
5
HÌNH THAØNH MOÄT SOÁ PROTEIN KHOÂNG THUOÄC NHOÙM
CAÙC PROTEIN KHAÙNG
Thöïc vaät hình thaønh moät soá peptide hoaëc protein ñaëc bieät choáng
laïi loaøi gaây haïi (Snakin-1 töông töï nhö noïc raén tieát ra ôû moät soá
gioáng khoai taây nhaèm dieät vi khuaån & naám.
Moät soá nhoùm tieâu bieåu:
-Thionin: peptid kích thöôùc khoaûng 5 kDal toàn taïi ôû moät soá loaïi
haït nguõ coác vaø laù moät soá loaøi caây ñaëc bieät laø ôû phaàn bieåu bì laù.
Thionin taùc ñoäng leân tính thaám maøng teá baøo cuûa loaøi gaây haïi
nhöng khoâng taùc ñoäng leân maøng teá baøo thöïc vaät do teá baøo thöïc
vaät saõn coù cô cheá baûo veä an toaøn.
HÌNH THAØNH MOÄT SOÁ PROTEIN KHOÂNG THUOÄC NHOÙM
CAÙC PROTEIN KHAÙNG
Defensin: goàm caùc protein giaøu sulfur coù hoaït tính khaùng vi sinh
ngoaïi tröø vi khuaån.
-Toàn taïi trong haït vaø moät soá boä phaän sinh döôõng & traùi.
-Defensin coù theå bao goàm 2 nhoùm:
-Nhoùm caûn trôû phaùt trieån sôïi naám
-Nhoùm gaây bieán daïng hình thaùi
Lectin: coù theå laø caùc protein döï tröõ, coù nhieàu ôû voû haït.
- Lectin gaén vaøo maøng ruoät gaây nghoä ñoäc cho ñoäng vaät.
Lectin ôû hoï baàu bí coù taùc duïng laøm taéc maïch daãn >>> traùnh laây
lan vi sinh vaät sang caùc boä phaän khaùc.
ÖÙ
ÖÙc che
c cheááprotease
protease
>7
>7
PR
PR-
-6
6
Thaumatin
Thaumatin
thay
thay ñ
ño
oååi t
i tí
ính tha
nh thaååm
m
tha
thaááu ma
u maøøng te
ng teáába
baøøo na
o naáám be
m beäänh.
nh.
5
5 –
–7
7
PR
PR-
-5
5
Ga
Gaéén va
n vaøøo Chitin
o Chitin
nha
nhaïïy ca
y caûûm hôn
m hôn
vô
vôùùi Chitinase
i Chitinase
6
6 –
–7
7
PR
PR-
-4
4
Chitinase kie
Chitinase kieààm
m
4.5
4.5 –
–7.0
7.0
PR
PR-
-3
3
1,3 glucanase
1,3 glucanase
pha
phaùùhu
huûûy va
y vaùùch te
ch teáá
ba
baøøo na
o naáám.
m.
31
31 –
–33
33
PR
PR-
-2
2
Kha
Khaùùng na
ng naáám
m
15
15 –
–17
17
PR
PR-
-1
1
Ñ
Ña
aëëc t
c tí
ính
nh
Tro
Troïïng l
ng lö
öô
ôïïng
ng
phaân t
phaân töû
öû (kDal)
(kDal)
Nho
Nhoùùm
m
Ca
Caùùc protein kha
c protein khaùùng ch
ng chí
ính th
nh thö
öô
ôøøng
ng ñö
ñöô
ôïïc ta
c taïïo ra khi caây nhieãm be
o ra khi caây nhieãm beäänh
nh
Kha
Khaùùng na
ng naáám.
m.
---
---
PR
PR-
-14
14
Kha
Khaùùng na
ng naáám
m
5
5
PR
PR-
-13
13
Kha
Khaùùng na
ng naáám
m
5
5
PR
PR-
-12
12
Chitinase no
Chitinase noääi ba
i baøøo
o
>7
>7
PR
PR-
-11
11
Ribonuclease
Ribonuclease
17
17
PR
PR-
-10
10
Peroxidase
Peroxidase
40
40
PR
PR-
-9
9
Chitinase acid
Chitinase acid
4
4 –
–9
9
PR
PR-
-8
8
Phaân gia
Phaân giaûûi protein no
i protein noääi ba
i baøøo
o
---
---
PR
PR-
-7
7
Ñ
Ña
aëëc t
c tí
ính
nh
Tro
Troïïng l
ng lö
öô
ôïïng
ng
phaân t
phaân töû
öû (kDal)
(kDal)
Nho
Nhoùùm
m
Ca
Caùùc protein kha
c protein khaùùng ch
ng chí
ính th
nh thö
öô
ôøøng
ng ñö
ñöô
ôïïc ta
c taïïo ra khi caây nhieãm be
o ra khi caây nhieãm beäänh
nh C- Thöïc vaät choáng traû ñòch haïi: baèng caùch tieát ra caùc
chaát thöù caáp:
Tieát ra hormone veát thöông >>> phaùt ñoäng quaù trình hoài phuïc
& laøm laønh veát thöông.
Tieát ra phytoalexin hay protein ñaëc bieät bao vaây kyù sinh trong
moät phaïm vi toái thieåu vaø ngaên chaën söï taán coâng sang caùc vuøng
laân caän.
Phytoalexin laø taäp hôïp caùc ñoäc toá gaây ñoäc caû cho loaøi gaây haïi vaø
baûn thaân thöïc vaät
gaây hoaïi töû teá baøo.
(Vaãn toàn taïi moät soá ít phytoalexin caàn thieát cho hoaït ñoäng sinh
tröôûng bình thöôøng cuûa teá baøo)
Phytoalexin daãn xuaát Isoflavonoid
Phytoalexin daãn xuaát töø Coumarin
Phytoalexin daãn xuaát töø Terpenoid