QUYỀN CỦA TRẺ EM KHUYẾT TẬT
TẠI VIỆT NAM
Đưa Luật pháp của Việt Nam
phù hợp với Công ước Liên Hiệp quốc
về Quyền của Người khuyết tật
Tháng 12, 2009
Tác giả
Eric Rosenthal
và
Viện Quốc tế bảo vệ quyền người khuyết tật tâm thần
thực hiện theo yêu cầu của UNICEF Việt Nam
3
mục lục
Viết tắt ........................................................................................................................................................................ 6
Lời tựa đề ...................................................................................................................................................................7
Lời cảm ơn ................................................................................................................................................................. 9
1. Bối cảnh thực tế của TKT tại Việt Nam ........................................................................................................13
1.1. Khả năng tiếp cận .....................................................................................................................................13
1.2. Dịch vụ dựa vào cộng đồng và y tế ........................................................................................................14
1.3. Giáo dục .....................................................................................................................................................14
1.4. Thành lập các cơ sở chăm sóc tập trung ...............................................................................................15
1.5. Hệ thống bảo vệ trẻ em............................................................................................................................15
1.6. Tham gia của công dân ............................................................................................................................16
2. Tổng quan Công ước về Quyền của NKT ....................................................................................................16
2.1. Tác động của phê chuẩn và tuân thủ với CRPD .................................................................................16
2.2. Nội dung tổng quát của Công ước về Quyền của Người khuyết tật ...............................................17
3. Tổng quan pháp luật Việt Nam liên quan đến NKT và Dự thảo Luật Người khuyết tật ....................17
3.1.Cơ sở của pháp luật Việt Nam liên quan đến NKT ............................................................................17
4. Quyền được bảo vệ không bị phân biệt đối xử chỉ vì khuyết tật ..............................................................20
4.1 Định nghĩa khuyết tật ...............................................................................................................................20
4.2. Nâng cao phẩm giá, bình đẳng và không phân biệt đối xử ...............................................................21
4.3. Môi trường sống phù hợp .......................................................................................................................22
5. Quyền tiếp cận ...................................................................................................................................................22
5.1. Quyền tiếp cận môi trường lý tính và phương tiện giao thông .......................................................23
5.2. Quyền tiếp cận công nghệ thông tin và truyền thông .......................................................................24
6. Quyền sống trong cộng đồng ..........................................................................................................................24
6.1. Quyền được gia đình bảo vệ ...................................................................................................................24
6.2. Quyền được sống trong cộng đồng .......................................................................................................25
6.2.1. Quyền được sống trong nền tảng gia đình .................................................................................26
6.2.2. Quyền được ra khỏi các cơ sở chăm sóc tập trung ....................................................................27
6.3. Quyền được dịch vụ và đủ tiêu chuẩn cuộc sống ...............................................................................30
6.4. Quyền không bị lạm dụng và bóc lột, và quyền không bị tra tấn, đối xử ác nghiệt, phi nhân bản,
đối xử nhục mạ và trừng phạt .........................................................................................................................31
7. Quyền được chăm sóc sức khỏe .....................................................................................................................32
7.1. Quyền được chăm sóc sức khỏe miễn phí và đặc biệt .......................................................................32
7.2. Quyền được phòng ngừa và can thiệp sớm .........................................................................................34
4
7.3. Quyền được thể hiện ý nguyện bằng lòng, tự quyết và tự lựa chọn ...............................................34
8. Quyền được giáo dục ........................................................................................................................................35
8.1 Giáo dục hòa nhập .....................................................................................................................................36
8.1.1. Giáo dục hòa nhập theo luật chung của Việt Nam ...................................................................37
8.1.2. Giáo dục hòa nhập theo Dự thảo Luật Người khuyết tật của Việt Nam ..............................39
8.2. Môi trường phù hợp trong các chương trình giáo dục .....................................................................40
9. Quyền về danh tính , khai sinh và năng lực pháp lý ....................................................................................41
9.1. Danh tính và khai sinh .............................................................................................................................41
9.2. Năng lực pháp lý........................................................................................................................................42
10. Giám sát & tăng cường ...................................................................................................................................43
10.1. Hệ thống bảo vệ trẻ em .........................................................................................................................43
10.2. Giám sát thực thi CRPD .......................................................................................................................44
10.3. Thu thập dữ liệu ......................................................................................................................................45
11. Tham gia công dân ..........................................................................................................................................45
12. Kiến nghị cho chính phủ Việt Nam .............................................................................................................46
12.1. Quyền được bảo vệ không bị phân biệt đối xử vì khuyết tật .........................................................46
12.1.1. Tuyên bố về phân biệt đối xử ......................................................................................................46
12.1.2. Tuyên bố về môi trường cư ngụ hợp lý .....................................................................................46
12.2. Quyền tiếp cận ........................................................................................................................................47
12.2.1. Nêu rõ về khái niệm tiếp cận .......................................................................................................47
12.2.2. Tăng cường thực hiện những quy định hiện hành ..................................................................47
12.3. Quyền được sống trong cộng đồng ....................................................................................................47
12.3.1. Tuyên bố về quyền của TKT được sống với gia đình riêng của mình ................................47
12.3.2. Tuyên bố về quyền của TKT được sống với một gia đình thay thế ....................................47
12.3.3. Thiết lập một hệ thống toàn diện chăm sóc như gia đình có điều tiết công khai .............47
12.3.4. Tạo lập tiêu chuẩn chăm sóc trong các......................................................................................47
12.3.5. Cấm đưa thêm TKT mới vào các cơ sở chăm sóc tập trung .................................................47
12.3.6. Thiết lập hệ thống bảo vệ trẻ em để phòng ngừa lạm dụng trong gia đình và trong các cơ
sở chăm sóc ..................................................................................................................................................48
12.4. Quyền được chăm sóc sức khỏe ..........................................................................................................48
12.4.1. Cải thiện tình hình tiếp cận chăm sóc sức khỏe can thiệp sớm ...........................................48
12.4.2. Cải thiện tình hình tại những cơ sở và phương tiện thiết bị phục hồi chức năng .............48
12.4.3. Tuyên bố về quyền có ý kiến đồng ý .........................................................................................48
12.5. Quyền được giáo dục .............................................................................................................................48
12.5.1. Yêu cầu pháp lý ..............................................................................................................................48
5
12.5.2. Khảo sát việc tiếp cận ...................................................................................................................48
12.5.3. Đào tạo giáo viên ...........................................................................................................................48
12.5.4. Thay đổi thái độ .............................................................................................................................49
12.5.5. Thu thập dữ liệu .............................................................................................................................49
12.5.6. Tăng cường việc thi hành Chỉ thị của Thủ tướng số 01/2006/CT-TTg .............................49
12.5.7. Chính sách đối với các nhà tài trợ quốc tế................................................................................49
12.6. Quyền về danh tính................................................................................................................................50
12.6.1. Đăng ký khai sinh khi ra đời ........................................................................................................50
12.6.2. Tôn trọng năng lực tham gia của TKT ......................................................................................50
12.7. Tăng cường thực hiện và cơ chế giám sát ...........................................................................................50
12.7.1. Thiết lập một hệ thống bảo vệ trẻ em ........................................................................................50
12.7.2. Đào tạo cán bộ công tác xã hội chuyên nghiệp .......................................................................50
12.7.3. Giám sát và thực thi ......................................................................................................................50
12.7.4. Tham gia công dân ........................................................................................................................50
13. Kiến nghị cho các nhà tài trợ .........................................................................................................................50
Phụ bản 1: Ban hành giáo dục hòa nhập ở các nước đang phát triển ..........................................................52