Hoàn thiện bộ công cụ đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý thuế Việt Nam
- Đơn v ch tr: Tổng cục Thuế
- Ch nhim nhim vụ: ThS. Hoàng Vân Anh
- Năm giao nhim vụ: 2022 M' s): BTC/ĐT/2022-15
1. T nh c!p thiết c#a v!n đ% nghiên c'u
Trong b)i cảnh hội nhập kinh tế, yêu cầu đặt ra cho bất kỳ cơ quan thuế nào cũng cần phải không
ngừng cải cách, hin đại hóa và minh bạch công tác quản lý thuế phù hợp với quá trnh hội nhập qu)c
tế và sự phát triển ca nền kinh tế trong nước. Để làm được như vậy, bên cạnh vic xây dựng các
mục tiêu, giải pháp Chiến lược phù hợp, cơ quan thuế cần có phương pháp theo dõi, giám sát kết quả
thực hin và chỉ ra được những nguyên nhân tồn tại gặp phải trong quá trnh thực hin các mục tiêu,
giải pháp đó. Ngày 23/4/2022, Th tướng Chính ph ban hành Quyết đnh s) 508/QĐ-TTg về vic phê
duyt Chiến lược cải cách h th)ng thuế đến năm 2030. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, là kim chỉ
nam để cơ quan Thuế triển khai đồng bộ các giải pháp cải cách h th)ng thuế hướng tới được mục
tiêu ca Ngh quyết Đại hội đại biểu toàn qu)c lần thứ XIII ca Đảng và Chiến lược phát triển kinh tế -
x' hội 10 năm 2021 - 2030. Chiến lược cải cách h th)ng thuế đến năm 2030 đ' đặt ra mục tiêu tổng
quát trong lĩnh vực quản lý thuế: “Xây dựng ngành Thuế Vit Nam hin đại, tinh gọn, hoạt động hiu
lực, hiu quả; công tác quản lý thuế, phí và l phí th)ng nhất, minh bạch, chuyên sâu, chuyên nghip
theo phương pháp quản lý ri ro, đẩy mạnh ứng dụng công ngh thông tin, đơn giản hóa th tục hành
chính, giảm chi phí tuân th ca người dân và doanh nghip; đồng thời trọng tâm ca công tác quản
lý thuế dựa trên nền tảng thuế đin tử và ba trụ cột cơ bản: Thể chế quản lý thuế đầy đ, đồng bộ,
hin đại, hội nhập; nguồn nhân lực chuyên nghip, liêm chính, đổi mới; công ngh thông tin hin đại,
tích hợp, đáp ứng yêu cầu quản lý thuế trong b)i cảnh nền kinh tế s)”. Để có được kết quả đánh giá
đầy đ và chính xác cần phải xây dựng các thước đo theo chuẩn thông l qu)c tế phù hợp với thực tế
tại Vit Nam, chính là bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế.
Kinh nghim tổ chức triển khai thực hin Chiến lược cải cách h th)ng thuế giai đoạn 2011 - 2020 cho
thấy, không chỉ theo dõi, đánh giá kết quả thực hin các mục tiêu Chiến lược, mà cần phải có phương
pháp, công cụ để theo dõi, giám sát thường xuyên vic tổ chức triển khai thực hin các nội dung cải
cách quản lý thuế để kp thời đề xuất các giải pháp. Chính v vậy, vic nghiên cứu đề tài “Hoàn thin
Bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế Vit Nam” nhằm đề xuất bộ công cụ trên cơ sở
ứng dụng công ngh thông tin đảm bảo tính khách quan, kp thời và toàn din trong vic theo dõi,
giám sát, đánh giá hiu quả quản lý thuế là nhim vụ cấp thiết và có tính thời sự. Kết quả nghiên cứu
ca đề tài được xem như là một trong những giải pháp quan trọng để triển khai thực hin thành công
Chiến lược cải cách h th)ng thuế đến năm 2030.
2. Mục tiêu nghiên c'u
Đề tài nghiên cứu hoàn thin bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế để nâng cao hiu
lực, hiu quả trong công tác quản tr, giám sát, đánh giá toàn din kết quả thực hin các mục tiêu, nội
dung cải cách quản lý thuế đề ra trong Chiến lược cải cách h th)ng thuế đến năm 2030, đóng góp
vào vic thực hin thành công Chiến lược.
3. Đ,i tư.ng và phạm vi nghiên c'u
- Đ)i tượng nghiên cứu: Bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế.
1
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu bộ công cụ đánh hiu quả hoạt động quản lý thuế để đánh giá
hiu quả hoạt động quản lý thuế ca cơ quan thuế các cấp ở Vit Nam trong giai đoạn 2016 - 2020.
4. Kết quả nghiên c'u
(1) Đề tài đ' h th)ng hóa được căn cứ khoa học về hoạt động quản lý thuế và đánh giá hiu quả
hoạt động quản lý thuế bao gồm: Lý luận cơ bản về hoạt động quản lý thuế (khái nim, đặc điểm, vai
trò và các hoạt động quản lý thuế); những nội dung cơ bản về hiu quả hoạt động, đánh giá hiu quả
hoạt động ca cơ quan thuế, cũng như quan điểm về xây dựng và áp dụng công cụ đánh giá hiu quả
hoạt động quản lý thuế cho cơ quan thuế hin hành. Quản lý thuế được hiểu là quá trnh tác động ca
cơ quan quản lý thuế đến người nộp thuế nhằm đảm bảo sự tuân th pháp luật thuế. Theo đó, quản lý
thuế là quản lý bằng pháp luật đ)i với hoạt động nộp thuế, được thực hin ch yếu bằng phương
pháp hành chính với sự kết hợp chặt chẽ ca các phương pháp giáo dục - thuyết phục và phương
pháp kinh tế, mang tính kỹ thuật, nghip vụ chặt chẽ. Quản lý thuế có vai trò quyết đnh trong vic
đảm bảo nguồn thu từ thuế được tập trung chính xác, kp thời, thường xuyên, ổn đnh vào ngân sách
nhà nước; góp phần hoàn thin chính sách, pháp luật cũng như các quy đnh về quản lý thuế. Thông
qua quản lý thuế, Nhà nước thực hin kiểm soát và điều tiết các hoạt động kinh tế ca các tổ chức, cá
nhân trong x' hội. Quản lý thuế bao gồm các hoạt động như tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế;
đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, ấn đnh thuế, hoàn thuế, xóa nợ thuế; thanh tra, kiểm tra thuế, xử lý
vi phạm về thuế; quản lý thu nợ và cưỡng chế nợ thuế; giải quyết khiếu nại, t) cáo về thuế; quản lý
thuế qu)c tế; h th)ng thông tin người nộp thuế; tổ chức bộ máy quản lý thuế và phát triển nguồn
nhân lực. Bên cạnh đó, đề tài cũng đ' làm rõ hiu quả hoạt động quản lý thuế và bộ công cụ đánh giá
hiu quả hoạt động quản lý thuế. Trong đó, nêu rõ được mục đích và vai trò ca đánh giá hiu quả
hoạt động quản lý thuế là nhằm thúc đẩy trách nhim ca các tổ chức hành chính nhà nước, không
chỉ là một h th)ng nhân sự lành mạnh và minh bạch, mà còn là một h th)ng trách nhim hợp lý và
phản hồi chính ph hiu quả; là kênh cung cấp thông tin kp thời cho những người ra quyết đnh. Các
nhân t) ảnh hưởng đến hiu quả quản lý thuế là: B)i cảnh kinh tế - x' hội; h th)ng thể chế, chính
sách; trách nhim ca các cơ quan nhà nước trong thực hin quản lý thuế; bộ máy quản lý thuế và
nguồn nhân lực; h th)ng công ngh thông tin. Ngoài ra, đề tài cũng đ' đưa ra 02 mô hnh đánh giá
hiu quả hoạt động quản lý thuế được sử dụng phổ biến đó là đánh giá dựa trên mục tiêu và không có
mục tiêu. C)t lõi ca các mô hnh đánh giá này là phải xây dựng một công cụ đánh giá hiu quả hoạt
động quản lý thuế.
(2) Đề tài nghiên cứu, phân tích kinh nghim qu)c tế về bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động quản
lý thuế ca một s) nước trên thế giới, từ đó đưa ra các bài học cho Vit Nam, bao gồm: (i) Quá trnh
đánh giá chất lượng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng; (ii) Cần có tiêu chuẩn cụ thể để các cơ quan nhà
nước có căn cứ đánh giá phù hợp, chính xác, đạt mục tiêu; (iii) Các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt
động ca cơ quan nhà nước cần bao quát được toàn bộ các nội dung hoạt động, trọng tâm là hướng
đến kết quả, trong đó cần tuân theo nguyên tắc quan h nguyên nhân - kết quả; (iv) Tiêu chí đánh giá
chất lượng hoạt động thường xuyên được thay đổi để phù hợp với hoàn cảnh cụ thể, mục tiêu quản
lý, đnh hướng phát triển trong tương lai; (v) Các bộ tiêu chí ca các nước đều hướng tới sự hài lòng
ca khách hàng, người dân, tổ chức. Theo đó, ngoài vic áp dụng h th)ng các tiêu chí đánh giá chất
lượng cần phải sử dụng các phương pháp, công cụ hỗ trợ phù hợp thông qua các phương pháp điều
tra, thăm dò dư luận, tổ chức khảo sát… để đánh giá một cách chính xác sự hài lòng ca khách hàng,
người dân, tổ chức; (vi) Vic sử dụng các tiêu chí để xác đnh kết quả hoạt động ca Chính ph cần
2
có một công cụ đánh giá đáng tin cậy, đảm bảo các mục tiêu dài hạn không b gián đoạn, đảm bảo
trách nhim giải trnh và giảm thiểu tác động không phù hợp trong quản lý; (vii) Nâng cao năng lực
cho cơ quan và công chức làm công tác đánh giá.
(3) Đề tài phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động quản lý thuế Vit Nam, cũng như thực trạng xây
dựng và áp dụng các bộ công cụ, phương pháp đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế mà cơ
quan thuế Vit Nam đ' sử dụng trong thời gian qua. Đề tài đ' tổng hợp các bộ công cụ do các tổ
chức qu)c tế (WB, IMF) xây dựng và phát triển, đang được áp dụng phổ biến trên thế giới, cũng như
tại Vit Nam, bao gồm Bộ công cụ TADAT và Bộ công cụ DIMOND. Phương pháp đánh giá TADAT là
đánh giá kết quả hoạt động đạt được trong vic quản lý các sắc thuế trực thu và gián thu chính quyết
đnh đến s) thu ngân sách, đặc bit là thuế thu nhập doanh nghip, thuế thu nhập cá nhân, thuế giá tr
gia tăng và các khoản khấu trừ tại nguồn. Trong khi đó, phương pháp DIAMOND là phương pháp
đánh giá tích hợp dùng đánh giá hiu quả hoạt động ca cơ quan thuế. Đây là phương pháp có tính
chất h th)ng, dựa trên bằng chứng dùng để đánh giá hiu quả hoạt động ca cơ quan thuế, qua đó
cung cấp một cái nhn chi tiết và có h th)ng nhằm thực hin và giám sát các hoạt động cải cách. Hai
bộ công cụ này đề tập trung đánh giá các lĩnh vực quản lý thuế thuộc chức năng chính ca cơ quan
thuế và hướng đến đưa ra khuyến ngh cải cách cụ thể dựa trên các thông l t)t qu)c tế trong từng
lĩnh vực theo một lộ trnh thời gian (ngắn, trung và dài hạn). Do vậy, kết quả đánh giá là một kênh
quan trọng giúp cơ quan thuế Vit Nam nhận din được khoảng cách ca mnh với thông l qu)c tế
t)t, từ đó hoạch đnh được các mục tiêu, giải pháp cải cách để nâng cao hiu lực, hiu quả hoạt động.
Tuy nhiên, nhược điểm ca hai bộ công cụ này là: (i) Có thể xảy ra trường hợp có những thông tin,
dữ liu cơ quan thuế không có hoặc cung cấp không được đầy đ cho chuyên gia đánh giá th tiêu chí
đó sẽ được chấm là điểm không đạt; (ii) Do có sự khác bit giữa tiêu chuẩn đánh giá quy đnh với thể
chế, quy đnh pháp luật hin hành ca qu)c gia tham gia do vậy mà sự khác bit này dẫn đến kết quả
đánh giá một s) thước đo chỉ thể hin hiu quả hoạt động ca cơ quan thuế so với tiêu chuẩn qu)c tế
đưa ra chứ chưa phản ánh đúng hiu quả hoạt động ca cơ quan thuế ca qu)c gia tham gia đánh
giá; (iii) Các công cụ đánh giá này tập trung đánh giá hiu quả hoạt động ca cơ quan thuế ở mức độ
toàn ngành, chưa đánh giá đ)i với từng cơ quan thuế cấp cục, cấp chi cục; (iv) Các tiêu chí đánh giá
được xây dựng theo tiêu chuẩn thông l qu)c tế, do vậy chưa bám sát với mục đích ca cơ quan thuế
Vit Nam là cần có phương pháp theo dõi, giám sát, đánh giá theo đúng các mục tiêu, nội dung đề ra
trong Chiến lược cải cách h th)ng thuế theo từng thời kỳ.
(4) Trên cơ sở phân tích kinh nghim ca một s) nước, thực trạng hoạt động quản lý thuế Vit Nam
cũng như thực trạng xây dựng và áp dụng các bộ công cụ, phương pháp đánh giá hiu quả hoạt động
quản lý thuế; làm rõ quan điểm, đnh hướng, mục tiêu về hoạt động quản lý thuế ở Vit Nam; đề tài đề
xuất: (i) Để xây dựng bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế Vit Nam, cần đảm bảo
nguyên tắc đầy đ, hiu quả, chính xác và minh bạch; (ii) Bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động quản
lý thuế cần đảm bảo mục tiêu đánh giá; phạm vi đánh giá; tần suất đánh giá; đ)i tượng được đánh giá;
đơn v thực hin đánh giá; các chỉ s) đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế; phương pháp đánh giá.
Bên cạnh đó, đề tài cũng đề xuất các điều kin để áp dụng bộ công cụ đánh giá hiu quả hoạt động
quản lý thuế ở Vit Nam và lộ trnh triển khai. (1) Về thể chế: Tổng cục Thuế cần xây dựng và ban hành
các văn bản chỉ đạo như: Quyết đnh phê duyt Bộ chỉ s) đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế; xây
dựng cơ chế báo cáo, kiểm tra, đánh giá đnh kỳ (hằng năm/giai đoạn/cu)i kỳ; xây dựng, hoàn thin h
th)ng pháp lý nhằm đảm bảo cho vic thu thập, quản lý và sử dụng thông tin th)ng nhất, an toàn, hiu
3
quả; thực hin tái thiết kế quy trnh nghip vụ quản lý thuế; xây dựng và ban hành quy trnh thực hin
đánh giá hiu quả hoạt động quản lý thuế. (2) Về nguồn lực thực hin đánh giá: Nguồn lực trực tiếp thực
hin đánh giá là các chuyên gia thuế có t)i thiểu 05 năm kinh nghim quản lý thuế đến từ các đơn v
theo các lĩnh vực chức năng lõi. Bên cạnh đó, đề xuất thành lập Bộ phận chuyên trách gồm 3 - 4 người
(trong đó có 1 trưởng nhóm) được đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu về kỹ thuật đánh giá. Bộ phận
chuyên trách này cũng có thể bao gồm một chuyên gia công ngh thông tin có khả năng viết các thuật
toán hoặc nhiều nhà phân tích để hỗ trợ trong vic thu thập dữ liu, thu thập bằng chứng và phân tích.
(3) Về ứng dụng công ngh thông tin trong đánh giá: Cơ quan thuế cần nghiên cứu triển khai xây dựng
kho cơ sở dữ liu tập trung toàn ngành thuế, triển khai các h th)ng thông tin kết n)i, liên thông, h
th)ng báo cáo tích hợp ngành thuế, xây dựng các văn phòng đin tử.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ' được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s)
2693/QĐ-BTC ngày 07/12/2023 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá,
nghim thu nhim vụ KHCN cấp Bộ năm 2022).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.
4
