Email :Vidangquang@gmail.com ; Vidangquang@zing.vn . - DĐ 0912.303.889.
A GIAO
- Xu t X :ấ ứ
Sách B n Kinh.ả
- Tên khác:
A giao nhân, A t nh giao, A t nh l bì giao, B hoàng sao A giao (Trung Qu c D c H c Đ iỉ ỉ ư ồ ố ượ ọ ạ
T Đi n), Bì giao, B n giao, Hi n minh b , Ô giao, Phó tri giao, Phú b n giao (Hòa Hán D cừ ể ồ ể ả ồ ượ
Kh o), Cáp sao a giao, Châu a giao, H c l bì giao, Sao a giao, Sao a giao châu, Thanh a giao,ả ắ ư
Th ng a giao, Tr n a giao (Đông D c h c Thi t Y u), L bì giao (Thiên Kim).ượ ầ ượ ọ ế ế ư
- Tên khoa h c: ọ
Colta Asini, Gelantinum Asini, Gelantina Nigra.
- Mô T :ả A giao là keo ch t da con l a (Equusế ừ ừ Asinus L.). Th ng A giao đ c làm d iườ ượ ướ
d ng mi ng keo hình ch nh t, dài 6cm, r ng 4cm, d y 0,5cm, m u nâu đen, bóng, nh n vàạ ế ữ ậ ộ ầ ầ ẵ
c ng. Khi tr i nóng thì m m, d o, tr i khô thì dòn, d v , tr i m thì h i m m. M i mi ng n ngứ ờ ề ẻ ờ ễ ỡ ờ ẩ ơ ề ỗ ế ặ
kho ng 20g. v t c t nh n, m u nâu đen ho c đen, bóng, dính (D c Tài H c).ả ế ắ ẵ ầ ặ ượ ọ
- Bào Ch :ế
a - Theo Trung Qu c.ố
* Ch n lo i da già, d y, lông đen. Vào mùa đông -ọ ạ ầ xuân (kho ng tháng 2 -3 hàng năm, l yả ấ
da l a ngâm vào n c 2-5 ngày cho m m ra r i c o lông, c t thành t ng mi ng m ng (đ n uừ ướ ề ồ ạ ắ ừ ế ỏ ể ấ
cho d tan) . N u 3 ngày 3 đêm, l y n c cũ ra, thay n c m i, làm nh v y 5-6 l n đ l y h tễ ấ ấ ướ ướ ớ ư ậ ầ ể ấ ế
ch t keo c a da l a. L c qua rây b ng đ ng có l nh r i khu y v i n cấ ủ ừ ọ ằ ồ ỗ ỏ ồ ấ ớ ướ l c có ít phèn chua,ọ
ch vài gi sau cho các t p ch t l ng xu ng, g n l y 1 l p n cờ ờ ạ ấ ắ ố ạ ấ ớ ướ trong trên và cô đ c l i.ở ặ ạ
Tr c khi l y ra ch ng 2 gi thì thêm đ ng và r u vàoướ ấ ừ ờ ườ ượ (c 600g da l a thêm 4 lít r u vàứ ừ ượ
9kg đ ng), n a gi tr c khi l y ra l i thêm d u đ u nành cho đ dính (600kg thêm 1kg d u).ườ ử ờ ướ ấ ạ ầ ậ ỡ ầ
Đ ra,đ ngu i, c t thành phi n dài 10cm, r ng 4-4.5cm, d y 0.8 - 1.6cm (Trung D c Đ i Tổ ể ộ ắ ế ộ ầ ượ ạ ừ
Đi n).ể
* Sao V i Cáp Ph n: L y ch ng 1kg b t Cáp ph n cho vào ch o rang cho nóng r i b cácớ ấ ấ ừ ộ ấ ả ồ ỏ
mi ng A giao vào rang cho đ n khi A giao n dòn không còn ch c ng n a thì dùng rây ray bế ế ở ỗ ứ ữ ỏ
b t Cáp ph n đi ộ ấ (Trung D c Đ i T Đi n).ượ ạ ừ ể
* Sao V i B Hoàng: Cho B hoàngớ ồ ồ vào ch o, rang nóng r i cho A giao x t m ng vào, rangả ồ ắ ỏ
cho đ n khi A giao n dòn thì b B hoàngế ở ỏ ồ đi (Trung D c Đ i T Đi n).ượ ạ ừ ể
* Ngâm v i r u ho cớ ượ ặ n u v i n cấ ớ ướ cho tan ra (Đông D c H c Thi t Y u).ượ ọ ế ế
b- Theo Vi t Nam:ệ
L y khăn v i s ch lau cho h t b n, thái nh b ng h t b p, cho vào ch o, sao v i b t Cápấ ả ạ ế ẩ ỏ ằ ạ ắ ả ớ ộ
ph n ho cấ ặ M u l (20%) cho ph ng đ u (Ph ng Pháp Bào Ch Đông D c).ẫ ệ ồ ề ươ ế ượ
- Thành ph n hóa h c:ầ ọ
1
Vi Đăng Quang - Ti n Phan I. Xã Nhã Nam – Huy n Tân Yên – T nh B c Giang ế ệ ỉ ắ
Email :Vidangquang@gmail.com ; Vidangquang@zing.vn . - DĐ 0912.303.889.
+ Trong A giao ch y u là ch t keo (Collagen). Khi th y phân Collagen s cho ra các Axitủ ế ấ ủ ẽ
Amin bao g m: Lysinồ 10%, Acginin 7%, Histidin 2%, Xystin 2%, Glycin 2%. L ng Nit toànượ ơ
ph n làầ 16.43 - 16.54% , Can xi 0.079 - 0,118%, Sunfua 1,10 - 2,31%, đ tro 0,75 - 1,09%ộ
(Trung D c Đ i T Đi n).ượ ạ ừ ể
+ Glycine, Proline, Glutamic acid, Alanine, Arginine, Asparíc acid, Lysine, Phenylalanine,
Serine, Histidine, Cysteine, Valine, Methionine, Isoleucine, Leucine, Tyrosine, Trytophan,
Hydroxyproline, Threonine (L u L ng S , Trung Thành D c Nghiên C u 1983, (1): 36).ư ươ ơ ượ ứ
- Tác d ng d c lý: ụ ượ
1+ Tác D ng T o Máu: Rút máu c a chó đ gây thi u máu r i chia làm 2 lô, 1 lô dùng Aụ ạ ủ ể ế ồ
giao, 1 lô không dùng A giao. Lô dùng A giao: dùng dung d ch A giao (30g/ 1 lít) rót vào bao tị ử
chó. Sau đó xét nghi m h ng c u và các y u t khác c a máu th y A giao làm tăng nhanhệ ồ ầ ế ố ủ ấ
l ng h ng c u và các s c t c a máu (Trung D c Đ i T Đi n).ượ ồ ầ ắ ố ủ ượ ạ ừ ể
2+ Tác D ng Đ i V i Ch ng Lo n D ng C D n D n: Cho chu t b ch ăn theo 1 ch đụ ố ớ ứ ạ ưỡ ơ ầ ầ ộ ạ ế ộ
đ c bi t đ gây lo n d ng c d n d n: nh thì què, n ng thì tê li t không đi đ ng đ c . Sauặ ệ ể ạ ưỡ ơ ầ ầ ẹ ặ ệ ứ ượ
đó cho ăn dung d ch A giao thì sau h n 100 ngày, đa s các con v t h t các tri u ch ng tê li tị ơ ố ậ ế ệ ứ ệ
(Trung D c Đ i T Đi n).ượ ạ ừ ể
3- Tác D ng Ch ng Choáng: Gây choáng đ i v i mèo r i dùng dung d ch A giao 5%ụ ố ố ớ ồ ị thêm
mu i (đ gây đ ng tr ng và ki m hóa), l c, n u sôi kho ng 30-40 phút, đ i nhi t đ h xu ngố ể ẳ ươ ề ọ ấ ả ợ ệ ộ ạ ố
380C thì tiêm t từ ừ vào tĩnh m ch th y huy t áp tr l i bình th ng và con v t đ c c u s ngạ ấ ế ở ạ ườ ậ ượ ứ ố
(Trung D c Đ i T Đi n).ượ ạ ừ ể
4- nh H ng Chuy n Hoá Đ i V i Ch t Canxi: Cho chó u ng dung d ch A giao đ ng th iẢ ưở ể ố ớ ấ ố ị ồ ờ
cho ăn Canxi Carbonat, th y l ng Can xi trong huy t thanh tăng cao. Cho u ng dung d ch Aấ ượ ế ố ị
giao kh năng đông máu không tăng nh ng n u tiêm dung d ch 5% A giao đã ti t trùng thì khả ư ế ị ệ ả
năng đông máu tăng (Trung D c Đ i T Đi n).ượ ạ ừ ể
5- Tác D ng Ch ng Ng t: Tinh ch t A giao ch thành d ch có tác d ng ch ng ch y máu,ụ ố ấ ấ ế ị ụ ố ả
ng t. Tiêm 5-6% dung d ch A giao (8ml/kg) có tác d ng làm cho huy t áp th p tăng lên (Trungấ ị ụ ế ấ
D c D c Lý, Đ c Lý D Lâm Sàng). ượ ượ ộ ữ
6- Tác d ngchuy n hóa t bào Lympho: A giao có tác d ng chuy n hóa t bào Lympho. Aụ ể ế ụ ể ế
giao dùng chung v i bài Phúc Ph ng Nhân Sâm Thanh Ph Thang có tác d ng nâng cao sớ ươ ế ụ ự
chuy n hóa t bào Lympho n i ng i b m n nh t s ng (Trung D c D c Lý, Đ c Lý D Lâmể ế ơ ườ ị ụ ọ ư ượ ượ ộ ữ
Sàng).
+ Tác d ng c m máu: Có th do tác d ng tăng Canxi máu, gi đ c s cân b ng c a Canxiụ ầ ể ụ ữ ượ ự ằ ủ
(Trung D c văn Ki n Trích Y u 1965, (304) nh ng ch v i ch y máu nh ,ượ ệ ế ư ỉ ớ ả ẹ không có tác d ngụ
đ i v i ch y máu n ng (Trung D c ng D ng Lâm Sàng).ố ớ ả ặ ượ Ứ ụ
+ A giao có tác d ng chuy n d ng Lympho bào đ i v i ngu i kh e (Trung D c H c)ụ ể ạ ố ớ ờ ỏ ượ ọ
2
Vi Đăng Quang - Ti n Phan I. Xã Nhã Nam – Huy n Tân Yên – T nh B c Giang ế ệ ỉ ắ
Email :Vidangquang@gmail.com ; Vidangquang@zing.vn . - DĐ 0912.303.889.
+ Cho chó u ng A giao làm cho Canxi huy t thanh tăng trên 10% nh ng th i gian máu đôngố ế ư ờ
không thay đ i. N u tiêm dung d ch 5% A giao đã ti t trùng thì kh năng đông máu tăng (Trungổ ế ị ệ ả
D c H c).ượ ọ
+ A giao cũng có tác d ng nhu n tr ng (Trung D c D c Lý, Đ c Lý D Lâm Sàng). ụ ậ ườ ượ ượ ộ ữ
- Tính v : ị
+ V ng t, tính bình (B n Kinh).ị ọ ả
+V h i m, không đ c (Bi t L c).ị ơ ấ ộ ệ ụ
+V nh t tính bình (Y H c Kh i Nguyên) .ị ạ ọ ả
+ V ng t, cay, tính bình (Thang D ch B n Th o).ị ọ ị ả ả
- Quy kinh:
+Vào kinh Th Thái d ng Tam tiêu, Túc Thi u âm Th n và Túc Quy t âm Can (Thangủ ươ ế ậ ế
D ch B n Th o).ị ả ả
+Vào kinh Th Thi u âm Tâm, Túc Thi u âmủ ế ế Th n và Túc Quy t âmậ ế Can (B n Th o H iả ả ố
Ngôn).
+ Vào kinh Can, Ph , Th n, Tâm (B n Th o C u Chân).ế ậ ả ả ầ
+Vào 3 kinh Can, Ph , Th n (Trung D c Đ i T Đi n).ế ậ ượ ạ ừ ể
- Tác d ng, ch tr :ụ ủ ị
+ Ích khí, an thai.Tr l ng, b ng đau, tay chân đau nh c, lao nh c gây ra ch ng gi ng nhị ư ụ ứ ọ ứ ố ư
s t rét, rong huy t, m t ng (B n Kinh).ố ế ấ ủ ả
+ D ng Can khí. Tr b ng d i đau, h lao, g y m, âm khí không đ , chân đau khôngưỡ ị ụ ướ ư ầ ố ủ
đ ng đ c (Bi t L c). ứ ượ ệ ụ
+ Làm m nh gân x ng, ích khí, ch l (D c Tính Lu n).ạ ươ ỉ ỵ ượ ậ
+ Tr đ i phong (Thiên Kim).ị ạ
+ Tiêu tích.Tr các ch ng phong đ c, kh p x ng đau nh c, gi i đ c r uị ứ ộ ớ ươ ứ ả ộ ượ
(Th c Li u B n Th o).ự ệ ả ả
+ Tr các ch ng phong, mũi ch y n c, nôn ra máu, tiêu ra máu, l ra máu, băng trung, đ iị ứ ả ướ ỵ ớ
h (Nh t Hoa T B n Th o).ạ ậ ử ả ả
+ Hòa huy t, t âm, tr phong, nhu n táo, l i ti u ti n, đi u đ i tr ng.ế ư ừ ậ ợ ể ệ ề ạ ườ Tr nôn ra máu,ị
ch y máu cam, ti u bu t, ti u ra máu, tiêu ra máu, l , ph n b các ch ng v huy t gây raả ể ố ể ỵ ụ ữ ị ứ ề ế
đau, huy t khô, kinh nguy t không đ u, không có con, đ i h , các ch ng tr c khi có thai vàế ệ ề ớ ạ ứ ướ
sau khi sinh, kh p x ng đau nh c, phù thũng, h lao, ho suy n c p, ho kh c ra máu, ung nh tớ ươ ứ ư ễ ấ ạ ọ
th ng đ c (B n Th o C ng M c).ủ ộ ả ả ươ ụ
+ Làm m nh gân c , sáp tinh, c Th n. Tr l ng đau do n i th ng (B n Th o C ng M cạ ơ ố ậ ị ư ộ ươ ả ả ươ ụ
Th p Di).ậ
+T âm, b huy t, an thai (Trung D c Đ i T Đi n).ư ổ ế ượ ạ ừ ể
3
Vi Đăng Quang - Ti n Phan I. Xã Nhã Nam – Huy n Tân Yên – T nh B c Giang ế ệ ỉ ắ
Email :Vidangquang@gmail.com ; Vidangquang@zing.vn . - DĐ 0912.303.889.
+T âm, d ng huy t, nhu n ph , ch huy t (c m máu), an thai (Trung Qu c D c H c Đ iư ưỡ ế ậ ế ỉ ế ầ ố ượ ọ ạ
T Đi n).ự ể
- Li u Dùng: ề
Ngày dùng 8 - 24g, u ng v i r u ho c cho vào thu c hoàn, tán.ố ớ ượ ặ ố
- Kiêng kỵ :
+ K dùng chung v i v Đ i hoàng (B n Th o Kinh T p Chú).ỵ ớ ị ạ ả ả ậ
+V (bao t ) y u, nôn m a: không dùng. Tỳ V h , ăn u ng không tiêu không nên dùng (B nị ử ế ử ị ư ố ả
Th o Kinh S ).ả ơ
+V h , nôn m a, có hàn đàm, l u m, không nên dùng (B n Th o H i Ngôn).ị ư ử ư ẩ ả ả ố
+Tiêu ch y không nên dùng (B n Th o B Y u).ả ả ả ị ế
+ Ng òi tỳ v h y u (tiêu ch y, ói m a, tiêu hóa kém...) không dùngư ị ư ế ả ử (Trung D c Đ i Tượ ạ ừ
Đi n).ể
+ Rêu l i béo b u, ăn không tiêu,ưỡ ệ tiêu ch y: không dùng (Trung D c D c Lý, Đ c Lý Dả ượ ượ ộ ữ
Lâm Sàng).
- Ph ng thu c kinh nghi m:ươ ố ệ
* V huy tề ế :
+ Tr Nôn ra máu không c m: A giao (sao) 80g, B hoàng 40g, Sinh đ a 120g. S c v i 600mlị ầ ồ ị ắ ớ
n c còn 200ml, chia làm 2 l n u ng (Thiên Kim D c Ph ng).ướ ầ ố ự ươ
+ Tr ho ra máu: A giao (sao) 12g, M c h ng 4g, G o n p 40g. Tán b t, ngày u ng 3 l nị ộ ươ ạ ế ộ ố ầ
m i l n 4g. ỗ ầ
(Ph T ph ng).ổ ế ươ
+ Tr có thai ra máuị:
1- A giao sao vàng,tán nh . Ngày u ng 16g v i n cỏ ố ớ ướ cháo, tr c b a ăn (Thánh Huướ ữ ệ
ph ng) .ươ
2- A giao 120g, sao, s c v i 200ml r u cho tan ra r i u ng (Mai s ph ng).ắ ớ ượ ồ ố ư ươ
+ Tr kinh nguy t máu ra nhi u:ị ệ ề
1- A giao sao vàng. Ngày u ng 16g v i r u (Bí U n Ph ng). ố ớ ượ ẩ ươ
- A giao, Đ ng quy, B ch th c, Sinh đ a, Cam th o, Xuyên khung, Ng i di p. Các vươ ạ ượ ị ả ả ệ ị
thu c sau khi s c xong, l c b bã r i m i cho A giao vào, qu y đ u u ng (Giao Ng i Thang -ố ắ ọ ỏ ồ ớ ấ ề ố ả
Kim Qu Y u L c).ỹ ế ượ
+ Tr nôn ra máu: A giao (sao v i Cáp ph n) 40g, thêm 2g Th n sa, tán b t. U ng chung v iị ớ ấ ầ ộ ố ớ
n c c t Ngó sen và M t ong (Nghi m ph ng).ướ ố ậ ệ ươ
+ Tr nôn ra máu, Mũi ch y máu, Tai ra máu: A giao,sao chung v i 20g B hoàng. Ngàyị ả ớ ồ
u ng 2 l n m i l n dùng 8g pha v i 200ml n cố ầ ỗ ầ ớ ướ và 200ml n cướ c t Sinh Đ a, u ngố ị ố (Thánh
Hu ph ng).ệ ươ
4
Vi Đăng Quang - Ti n Phan I. Xã Nhã Nam – Huy n Tân Yên – T nh B c Giang ế ệ ỉ ắ
Email :Vidangquang@gmail.com ; Vidangquang@zing.vn . - DĐ 0912.303.889.
* V hô h p:ề ấ
+ Tr ho lâu ngày: ị
1- A giao (sao)40g, Nhân sâm 80g, Tán b t. M i l n dùng 12g u ng v i n cộ ỗ ầ ố ớ ướ s c Thôngắ
b ch (Aạ Giao m - Thánh T T ng L c).Ẩ ế ổ ụ
2- A giao (ch ng cách th y )12g, Mã đâu linh 8g, Ng u bàng t 8g, H nh nhânư ủ ư ử ạ 12g, Nhu
m 16g, Cam th o 4g. S c u ngễ ả ắ ố (B Ph A Giao Thang - Trung Qu c D c H c Đ i Tổ ế ố ượ ọ ạ ừ
Đi n).ể
+ Tr suy n (do phong tà nh p Ph ): A giao (lo i t t), sao. Dùng T tô và Ô mai, sao, tánị ễ ậ ế ạ ố ử
b t, s c u ng (Nhân Trai Tr c Ch ph ng).ộ ắ ố ự ỉ ươ
+ Tr tr nh Ph b h , khí suy n: A giao 40g (sao), Th niêm t (sao th m) 10g, Mã đâuị ẻ ỏ ế ị ư ễ ử ử ơ
linh (s y) 20g, H nh nhânấ ạ (b v , đ u nh n, sao) 7 h t, Cam th o (n ng) 10g, G o n p (sao)ỏ ỏ ầ ọ ộ ả ướ ạ ế
40g. Tán b t. M i l n dùng 8g, s c u ng m (A Giao Tán - Ti u Nhi D c Ch ng Tr c Quy t).ộ ỗ ầ ắ ố ấ ể ượ ứ ự ế
* V Thai-S nề ả .
+ Tr có thai mà b ng đau, h l : Hoàng liên 120g, Th ch l u bì 120g, Đ ng quy 120g, Aị ụ ạ ỵ ạ ự ươ
giao (n ng) 80g, Ng i di p 60g . S c u ng (Kinh Hi u S n B o).ướ ả ệ ắ ố ệ ả ả
+ Tr thai đ ng không yên: A giao 80g, Ng i di p 80g, Thông b ch 20g, n cị ộ ả ệ ạ ướ 800ml, s cắ
còn 200ml chia 2 l n u ng ( S n B o ph ng).ầ ố ả ả ươ
+ Tr thai đ ng làm ti u són, trong ng i b t r t: A giao 120g, s c v i 400ml n cị ộ ể ườ ứ ứ ắ ớ ướ còn
80ml, u ng nóng (Thiên Kim).ố
* V tiêu hóa.ề
+ Tr táo Bón (n i ng i l n tu i, h y u): A giao (sao) 8g, Thông b ch 12g, S c chung v iị ơ ườ ớ ổ ư ế ạ ắ ớ
r u cho tan ra, thêm 8ml m t ong vào u ng nóng (Tr c Ch ph ng).ượ ậ ố ự ỉ ươ
+ Tr khíị tr ng v b h : A giao 80g, Hoàng liên (sao) 120g,ở ườ ị ị ư Ph c linh 80g. Tán b t, làmụ ộ
viên, ngày u ng 12 - 16g (Hòa T C c ph ng) ố ễ ụ ươ
* V gân c .ề ơ
+ Tr gân c co qu p, tay chân run gi t (do nhi t làm t n th ng tân d ch): A giao 12g, B chị ơ ắ ậ ệ ổ ươ ị ạ
th cượ (s ng) 12g, Th ch quy t minh 12g, Câu đ ng 12g, Sinh đ a 16g, Ph c th n 12g, L cố ạ ế ằ ị ụ ầ ạ
th ch đ ng 12g, M u l (s ng) 16g. Tr A giao, các v thu c s c, l c b bã, thêm A giao vàoạ ằ ẫ ệ ố ừ ị ố ắ ọ ỏ
cho ch y ra, r i cho Kê t hoàngả ồ ử 1 trái vào, qu y đ u, u ng nóngấ ề ố (A Giao Kê T Hoàng Thangử
- Thông T c Th ng Hàn Lu n).ụ ươ ậ
+ Tr lao ph i, ho ra máu: dùng A giao tán b t m n, m i l n u ng 20-30g, ngày 2-3 l n v iị ổ ộ ị ỗ ầ ố ầ ớ
n c sôi m ho c s c n u thành h u ng. Tr ng h p ho ra nhi u máu không c m, cho tiêmướ ấ ặ ắ ấ ồ ố ườ ợ ề ầ
Pituitrin 5-10 đ n v ho c các lo i thu c Tây c m máu khác cho ho ra máu b t đi r i dùng Aơ ị ặ ạ ố ầ ớ ồ
giao u ng. Tr ng h p ho ra máu ít và v a, ch dùng A giao c m máu. Có k t h p thu c ch ngố ườ ợ ừ ỉ ầ ế ợ ố ố
lao. Tr 56 ca, k t qu t t 37 ca, có k t qu 15 ca, không k t qu 4 ca, t l có k t qu 92,7%ị ế ả ố ế ả ế ả ỷ ệ ế ả
5
Vi Đăng Quang - Ti n Phan I. Xã Nhã Nam – Huy n Tân Yên – T nh B c Giang ế ệ ỉ ắ