TRIẾT HỌC ĐỜI SỐNG - Số 4 (6/2024)
19
VẬN DỤNG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TRONG THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN ĐT NƯỚC
Ch nghĩa Mác - Lênin là hc thuyết
khoa hc và cách mng, “cung cp cho
loài người và nht là cho giai cp công
nhân nhng công c nhn thc vĩ đại”1. Trong
quá trình hình thành, phát trin, ch nghĩa Mác
- Lênin đã vượt qua nhiu th thách, được thc
tin kim nghim và ngày càng khng định sc
sng mãnh lit ca mình.
Ch nghĩa Mác - Lênin vi ht nhân lý lun
là phép biên chng duy vt và quan đim duy
vt lch s, được Ch tch H Chí Minh và
Đảng ta vn dng, phát trin sáng to gn vi
thc tin cách mng Vit Nam, góp phn làm
nên thng li vĩ đại ca s nghip đấu tranh gii
phóng dân tc, thng nht đất nước, xây dng
và bo v T quc Vit Nam xã hi ch nghĩa.
Trên cơ s kiên định, vn dng, phát trin sáng
to ch nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng H Chí
Minh, Đảng ta đã khi xướng và lãnh đạo nhân
dân thc hin công cuc đổi mi toàn din đất
nước, giành được nhiu thành tu to ln, có ý
nghĩa lch s. Mi thng li và mi bước đi lên
ca cách mng Vit Nam đều gn vi s soi
đường, dn dt ca ch nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng H Chí Minh; đồng thi, mi khi thc
tin ca công cuc xây dng và bo v T quc
gp khó khăn, th thách, chúng ta li tìm thy
đó nim tin và nhng bài hc có giá tr để kiên
định, vượt qua tr ngi, gian nan, tiếp tc vươn
lên. Vì l đó, Đảng ta trước sau như mt khng
định: “Đảng ly ch nghĩa Mác - Lênin và tư
tưởng H Chí Minh làm nn tng tư tưởng, kim
ch nam cho hành động, phát huy truyn thng
tt đẹp ca dân tc, tiếp thu tinh hoa trí tu ca
nhân loi, nm vng quy lut khách quan, xu
thế thi đại và thc tin ca đất nước để đề ra
Cương lĩnh chính tr, đường li cách mng đúng
đắn, phù hp vi nguyn vng ca nhân dân”2.
Vai trò ca ch nghĩa Mác - Lênin đối vi
công cuc đổi mi Viêt Nam được th hin
trên nhng phương din ch yếu sau:
1. Ch nghĩa Mác - Lênin vi vic xác định
mc tiêu ca công cuc đổi mi Vit Nam
Khác vi ch nghĩa xã hi không tưởng, ch
CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN
VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
h GS, TS LÊ VĂN LI
Hc vin Chính tr quc gia H Chí Minh
l
Tóm tắt: Trên cơ sở phân tích vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin trong việc xác định mục
tiêu, những vấn đề có tính quy luật, chủ thể, và động lực của công cuộc đổi mới, bài viết
khẳng định giá trị và ý nghĩa to lớn của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với công cuộc đổi mới
ở Việt Nam hiện nay.
l
Từ khóa: Chủ nghĩa Mác - Lênin, đổi mới, công cuộc đổi mới ở Việt Nam.
20
VẬN DỤNG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TRONG THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN ĐT NƯỚC
TRIẾT HỌC ĐỜI SỐNG - Số 4 (6/2024)
nghĩa Mác - Lênin xut phát t thc tin xã hi
vi các quy lut vn động khách quan, vn có
ca nó để lun gii quá trình vn động, phát
trin lch s; t đó chng minh s vn động và
phát trin ca xã hi loài người là mt quá trình
“lch s - t nhiên. Ch nghĩa tư bn mc dù
tiến b hơn tt c các xã hi trước đó, “Giai cp
tư sn, trong quá trình thng tr giai cp chưa
đầy mt thế k, đã to ra nhng lc lượng sn
xut nhiu hơn và đồ s hơn lc lượng sn xut
ca tt c các thế h trước kia gp li”3, song
đó không phi là s kết thúc ca lch s. Loài
người nht định s tiến lên mt xã hi cao hơn
- ch nghĩa cng sn mà giai đon đầu là ch
nghĩa xã hi, vì mc tiêu gii phóng giai cp,
gii phóng xã hi, gii phóng con người. Tuy
nhiên, vi tư duy bin chng duy vt, các nhà
sáng lp ch nghĩa Mác - Lênin không định ra
mt mô hình cng nhc theo suy đoán ch
quan. Trái li, các ông luôn nhc nh, “ch
nghĩa cng sn không phi là mt trng thái cn
phi sáng to ra, không phi là mt lý tưởng
hin thc phi khuôn theo. Chúng ta gi ch
nghĩa cng sn là mt phong trào hin thc4.
Nhng đặc trưng ca xã hi mi gn vi điu
kin c th ca mi quc gia, do “kinh nghim
ca hàng triu con người s ch rõ, khi h bt
tay vào hành động”5.
Vn dng vào điu kin c th nước ta, Ch
tch H Chí Minh ch rõ, mc đích ca cách
mng Vit Nam là “kháng chiến thng li,
kiến quc thành công, thc hin dân ch mi,
tiến đến ch nghĩa xã hi, ri đến ch nghĩa
cng sn”, làm cho “nhân dân lao động hoàn
toàn gii phóng và sng rt t do, sung
sướng”6. Tiếp ni tinh thn đó, Đảng ta xác
định, “xây dng đất nước Vit Nam theo con
đường xã hi ch nghĩa trên nn tng ch
nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng H Chí Minh”
là lý tưởng ca Đảng và nhân dân ta, cũng là
mc tiêu ca công cuc đổi mi đất nước hin
nay. Thông qua nghiên cu lý lun, tng kết
thc tin, Đảng ta xác định mc tiêu ca đổi
mi là phn đấu xây dng xã hi “Dân giàu,
nước mnh, dân ch, công bng, văn minh; do
nhân dân làm ch; có nn kinh tế phát trin
cao da trên lc lượng sn xut hin đại và
quan h sn xut tiến b phù hp; có nn văn
hóa tiên tiến, đậm đà bn sc dân tc; con
người có cuc sng m no, t do, hnh phúc,
điu kin phát trin toàn din; các dân tc
trong cng đồng Vit Nam bình đẳng, đoàn
kết, tôn trng và giúp nhau cùng phát trin; có
Nhà nước pháp quyn xã hi ch nghĩa ca
nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng
Cng sn lãnh đạo; có quan h hu ngh
hp tác vi các nước trên thế gii”7. Cùng vi
đó, nhng tr ct ca mô hình ch nghĩa xã
hi Vit Nam cũng tng bước được xác lp
mt cách đồng b, vng chc, đó là: “nn kinh
tế th trường định hướng xã hi ch nghĩa Vit
Nam, nhà nước pháp quyn xã hi ch nghĩa
Vit Nam và nn dân ch xã hi ch nghĩa
Vit Nam”. Ch nghĩa xã hi vi tính cách là
mc tiêu, con đường mà Ch tch H Chí
Minh, Đảng ta và nhân dân ta la chn, kiên
định, kiên trì theo đui, được Tng bí thư
Nguyn Phú Trng nhn mnh: “Chúng ta
cn mt xã hi mà trong đó s phát trin là
thc s vì con người, ch không phi vì li
nhun mà bóc lt và chà đạp lên phm giá
con người. Chúng ta cn s phát trin v kinh
tế đi đôi vi tiến b và công bng xã hi, ch
không phi gia tăng khong cách giàu nghèo
và bt bình đẳng xã hi. Chúng ta cn mt xã
hi nhân ái, đoàn kết, tương tr ln nhau,
hướng ti các giá tr tiến b, nhân văn, ch
không phi cnh tranh bt công, “cá ln nut
TRIẾT HỌC ĐỜI SỐNG - Số 4 (6/2024)
21
cá bé” vì li ích v k ca mt s ít cá nhân
và các phe nhóm. Chúng ta cn s phát trin
bn vng, hài hòa vi thiên nhiên để bo đảm
môi trường sng trong lành cho các thế h
hin ti và tương lai, ch không phi để khai
thác, chiếm đot tài nguyên, tiêu dùng vt
cht vô hn độ và hy hoi môi trường. Và
chúng ta cn mt h thng chính tr mà quyn
lc thc s thuc v nhân dân, do nhân dân
và phc v li ích ca nhân dân, ch không
phi ch cho mt thiu
s giàu có”8.
Trong bi cnh mi,
vi phương pháp bin
chng duy vt và quan
đim duy vt lch s để
phân tích, d báo bi
cnh quc tế và tình
hình trong nước, Đảng
ta xác định các mc tiêu
c th trên con đường
đổi mi t nay đến gia thế k XXI, gn vi
các du mc trng đại ca cách mng Vit
Nam: “Đến năm 2025, k nim 50 năm gii
phóng hoàn toàn min Nam, thng nht đất
nước: Là nước đang phát trin, có công nghip
theo hướng hin đại, vượt qua mc thu nhp
trung bình thp”; “Đến năm 2030, k nim 100
năm thành lp Đảng: Là nước đang phát trin,
có công nghip hin đại, thu nhp trung bình
cao”; “Đến năm 2045, k nim 100 năm thành
lp nước Vit Nam Dân ch Cng hòa, nay là
Cng hòa xã hi ch nghĩa Vit Nam: Tr
thành nước phát trin, thu nhp cao”9. Đó là
nhng tin đề quan trng cho nhng bước
đường đổi mi, phát trin đất nước trong
nhng giai đon tiếp theo, vì mt nước Vit
Nam “giàu mnh, dân ch, phn vinh, văn
minh, hnh phúc”.
2. Ch nghĩa Mác - Lênin vi vic xác định
nhng vn đề có tính quy lut ca công cuc
đổi mi Vit Nam
Ch nghĩa Mác - Lênin tng khng định, tt
c các dân tc đều s đi lên ch nghĩa xã hi,
song không phi vi mt con đường hoàn toàn
ging nhau, bi nhng quy lut khách quan
trong nhng điu kin c th khác nhau s
nhng biu hin và sư tác động khác nhau. Do
đó, khi vn dng quy lut phi căn c vào tng
điu kin, hoàn cnh lch
s c th ca mi quc
gia, dân tc.
Quán trit phép bin
chng duy vt và quan
đim duy vt lch s ca
ch nghĩa Mác - Lênin,
Đảng ta xác định công
cuc đổi mi nước ta
mang tm vóc ca mt
cuc cách mng; phi
tiến hành đổi mi sâu sc, toàn din trên tt c
các lĩnh vc ca đời sng xã hi. Tuy nhiên, vai
trò, v trí ca mi lĩnh vc không hoàn toàn như
nhau. Do đó, cn xác định rõ để không rơi vào
cào bng, dàn tri. Trên tinh thn y, Đại hi
XIII ca Đảng xác định: “Chiến lược phát trin
tng th ca đất nước ta là đẩy mnh toàn din,
đồng b công cuc đổi mi, phát trin nhanh,
bn vng đất nước; bo đảm gn kết cht ch
và trin khai đồng b các nhim v, trong đó:
Phát trin kinh tế - xã hi là trung tâm; xây dng
Đảng là then cht; phát trin văn hóa là nn tng
tinh thn; bo đảm quc phòng an ninh là trng
yếu thường xuyên”10. Để thc hin mc tiêu ca
công cuc đổi mi, hoàn thành các nhim v
đặt ra, trong Cương lĩnh (b sung, phát trin
năm 2011), Đảng ta ch rõ 8 phương hướng cơ
bn cn quán trit và thc hin: 1) Đẩy mnh
Quán trit phép bin chng duy vt và
quan đim duy vt lch s ca ch nghĩa
Mác - Lênin, Đảng ta xác định công cuc
đổi mi nước ta mang tm vóc ca mt
cuc cách mng; phi tiến hành đổi mi
sâu sc, toàn din trên tt c các lĩnh vc
ca đời sng xã hi.
22
VẬN DỤNG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TRONG THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN ĐT NƯỚC
công nghip hóa, hin đại hóa đất nước gn vi
phát trin kinh tế tri thc, bo v tài nguyên,
môi trường. 2) Phát trin nn kinh tế th trường
định hướng xã hi ch nghĩa. 3) Xây dng nn
văn hóa tiên tiến, đậm đà bn sc dân tc; xây
dng con người, nâng cao đời sng nhân dân,
thc hin tiến b và công bng xã hi. 4) Bo
đảm vng chc quc phòng và an ninh quc
gia, trt t, an toàn xã hi. 5) Thc hin đường
li đối ngoi độc lp, t ch, hòa bình, hu
ngh, hp tác và phát trin; ch động và tích cc
hi nhp quc tế. 6) Xây dng nn dân ch
hi ch nghĩa, thc hiên đại đoàn kết toàn dân
tc, tăng cường và m rng mt trn dân tc
thng nht. 7) Xây dng Nhà nước pháp quyn
xã hi ch nghĩa ca nhân dân, do nhân dân, vì
nhân dân. 8) Xây dng Đảng trong sch, vng
mnh11. Đại hi XIII c th hóa nhng phương
hướng trên, định rõ 3 đột phá chiến lược, 5 quan
đim ch đạo, 6 nhim v trng tâm và 12 định
hướng phát trin đất nước giai đon 2021 -
203012 cn quán trit sâu sc, trin khai đồng b
và tp trung thc hin tt.
Vn dng phép bin chng duy vt và quan
đim duy vt lch s, t vô vàn các mi quan
h ny sinh, Đảng ta khng định, phi nhn thc
sâu sc và gii quyết hiu qu các mi quan h
ln, phn ánh các quy lut mang tính bin
chng trong công cuc đổi mi hin nay, bao
gm: “quan h gia n định, đổi mi và phát
trin; gia đổi mi kinh tếđổi mi chính tr;
gia tuân theo các quy lut th trường và bo
đảm định hướng xã hi ch nghĩa; gia phát
trin lc lượng sn xut và xây dng, hoàn thin
tng bước quan h sn xut xã hi ch nghĩa;
gia Nhà nước, th trường và xã hi; gia tăng
trưởng kinh tế và phát trin văn hóa, thc hin
tiến b, công bng xã hi, bo v môi trường;
gia xây dng và bo v T quc Vit Nam xã
hi ch nghĩa; gia độc lp, t ch và hi nhp
quc tế; gia Đảng lãnh đạo, Nhà nước qun lý
và nhân dân làm ch; gia thc hành dân ch
và tăng cường pháp chế, bo đảm k cương xã
hôi”13. Cũng trên tinh thn ca phép bin chng
duy vt, trong các mi quan h ln đó, Đảng ta
ch rõ nhng ni dung cn chú trng hơn trong
quá trình nhn thc và gii quyết các mi quan
h để tránh rơi vào dàn tri, cào bng. Đó là:
“bo đảm định hướng xã hi ch nghĩa; xây
dng, hoàn thin quan h sn xut tiến b phù
hp; phát trin văn hóa, thc hin tiến b
công bng xã hi, bo v môi trường; bo v
T quc xã hi ch nghĩa; gi vng độc lp, t
ch và phát huy quyn làm ch ca nhân dân”14.
Vic nhn thc và xđúng đắn các vn đề
có tính quy lut ca công cuc đổi mi trên nn
tng ca ch nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng H
Chí Minh đã góp phn quan trng, làm nên
nhng thng li ca công cuc xây dng và bo
v T quc gn 40 năm qua.
3. Ch nghĩa Mác - Lênin vi vic xác định
ch th ca công cuc đổi mi Vit Nam
Ch nghĩa Mác - Lênin đã ch rõ, qun chúng
nhân dân là ch th sáng to chân chính, là động
lc ca s phát trin lch s. Ch tch H Chí
Minh cũng khng định, “Trong bu tri không
gì quý bng nhân dân”15, “Kinh nghim trong
nước và các nước t cho chúng ta biết: có lc
lượng dân chúng vic to tát my, khó khăn my
làm cũng được. Không có, thì vic gì làm cũng
không xong”16...
Quán trit quan đim ca ch nghĩa Mác -
Lênin, tư tưởng H Chí Minh, Đảng ta ch rõ:
“Nhân dân là trung tâm, là ch th ca công
cuc đổi mi, xây dng và bo v T quc; mi
ch trương, chính sách phi thc s xut phát
t cuc sng, nguyn vng, quyn và li ích
chính đáng ca nhân dân; tht cht mi quan h
TRIẾT HỌC ĐỜI SỐNG - Số 4 (6/2024)
mt thiết vi nhân dân, da vào nhân dân để
xây dng Đảng; ly hnh phúc, m no ca nhân
dân làm mc tiêu phn đấu; cng c và tăng
cường nim tin ca nhân dân đối vi Đảng, Nhà
nước, chế độ xã hi ch nghĩa”17. Nhân dân là
ch th ca công cuc đổi mi và mc tiêu ca
đổi mi là vì hnh phúc ca nhân dân, do đó
“trong mi công vic Đảng và Nhà nước, phi
luôn quán trit sâu sc quan đim “dân là gc”;
tht s tin tưởng, tôn trng và phát huy quyn
làm ch ca nhân dân; kiên trì thc hin
phương châm “dân biết,
dân bàn, dân làm, dân
kim tra, dân giám sát,
dân th hưởng”18.
Xét đến cùng, vai trò
quyết định lch s thuc
v qun chúng nhân
dân, nhưng mt khác,
ch nghĩa Mác - Lênin
cũng ch ra vai trò quan
trng ca các cá nhân,
nht là nhng cá nhân
kit xut, nhng người
lãnh đạo trong các cơ
quan, t chc, thc hin mc tiêu và nhim v
cách mng. V.I.Lênin nhn định, “Trong lch
s, chưa h có mt giai cp nào giành được
quyn thng tr, nếu nó không đào to ra được
trong hàng ngũ ca mình nhng lãnh t chính
tr, nhng đại biu tin phong có đủ kh năng
t chc và lãnh đạo phong trào”19. Ch tch H
Chí Minh cũng luôn nhc nh: “cán b là cái
gc ca mi công vic”20, “muôn vic thành
công hoc tht bi đều do cán b tt hoc
kém”21. Trong thi k đổi mi, đội ngũ cán b,
đảng viên, nht là cán b lãnh đạo, qun lý các
cp chính là nhng người hoch định, ban hành
và t chc thc hin thành công nhng ch
trương, đường li, chính sách đúng đắn ca
Đảng và Nhà nước, khơi dy ý chí, khát vng
phát trin đất nước phn vinh, hnh phúc trong
toàn th nhân dân. Do đó, s gương mu, đi
đầu ca đội ngũ này là yếu t quan trng dn
đến thành công ca công cuc đổi mi. Nhn
thc rõ vn đề này, Đảng ta đã ban hành nhiu
ngh quyết, ch th, quy định nhm nêu cao ý
chí phn đấu, n lc rèn luyn đạo đức cách
mng, nâng cao trình độ chuyên môn, tinh thn
nêu gương, quyết tâm ngăn chn đẩy lùi tình
trng suy thoái v tư
tưởng chính tr, đạo đức
li sng, nhng biu
hin “t din biến”, “t
chuyn hóa” trong đội
ngũ cán b, đảng viên.
Mc đích ca tt c
nhng ch th, ngh
quyết đó đều nhm
hướng ti xây dng đội
ngũ cán b các cp, nht
là cp chiến lược và
người đứng đầu tht s
trong sch, vng mnh,
có bn lĩnh chính tr vng vàng, có đạo đức
cách mng, có tinh thn gương mu, thc hin
tt trách nhim nêu gương, có năng lc, trình
độ chuyên môn, “dám nghĩ, dám nói, dám làm,
dám chu trách nhim, dám đương đầu vi khó
khăn, th thách, quyết lit trong hành động vì
li ích chung”22, đáp ng yêu cu bc thiết ca
công cuc đổi mi đang đặt ra.
4. Ch nghĩa Mác - Lênin vi vic xác định
động lc ca công cuc đổi mi Vit Nam
Bi cnh đất nước và thi đại hin nay có
nhiu thay đổi khác trước, đòi hi va phát huy
vai trò tích cc, ch động, sáng to ca các ch
th, va phi khai thác mi ngun lc, khơi dy
TRIẾT HỌC ĐỜI SỐNG - Số 4 (6/2024)
23
Ch nghĩa Mác - Lênin đã ch rõ, qun
chúng nhân dân là ch th sáng to chân
chính, là động lc ca s phát trin lch
s. Ch tch H Chí Minh cũng khng
định, “Trong bu tri không gì quý bng
nhân dân”, “Kinh nghim trong nước và
các nước t cho chúng ta biết: có lc
lượng dân chúng vic to tát my, khó
khăn my làm cũng được. Không có, thì
vic gì làm cũng không xong”...