451
Nguyễn Đình Hảo
Trường Đại học Đà Lạt
Tóm tắt: Chuyển đổi số (Digital Transformation) là xu thế tất yếu, diễn ra rất
nhanh đặc biệt trong bối cảnh của cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0. Chuyển đổi số
trong các cơ sở giáo dục đã trở thành vấn đề thời sự trong giai đoạn hiện nay. Bài viết
bàn về việc khai thác các công cụ phân tích dữ liệu để nâng cao hiệu quả công tác
đào tạo và việc chuyển đổi số trong việc hoàn thiện, tích hợp dữ liệu thiết yếu để kết
nối liên thông nhằm có thể xây dựng nên những trường đại học số, những cơ sở giáo
dục số.
Từ khóa: Chuyển đổi số, phân tích dữ liệu, tích hợp dữ liệu, kết nối liên thông.
1. Đặt vấn đề
Tháng 6 năm 2020 Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Chuyển
đổi số Quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; trong đó giáo dục và
đào tạo là một trong tám lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu trong triển khai thực
hiện. Chuyển đổi số trong giáo dục đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc
đào tạo nên những công dân Việt Nam có kiến thức, kỹ năng trở thành công dân
toàn cầu. Ngành Giáo dục và Đào tạo xác định chuyển đổi số có vai trò quan
trọng để triển khai đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục và đào tạo, nâng
cao hiệu lực, hiệu quả các hoạt động giáo dục, phấn đấu Việt Nam trở thành một
trong những quốc gia hàng đầu về chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo.
Chuyển đổi số không phải là vấn đề mới trong giáo dục nhưng khi đại dịch Covid
- 19 bùng nổ nhiều công việc cần thiết về chuyển đổi số trong quản lý giáo dục
được đề ra như: Chuyển đổi số trong đào tạo trực tuyến và phát triển các khóa
học online; Chuyển đổi số trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa
học; Chuyển đổi số trong phát triển, khai thác hệ thống học liệu và môi trường
học tập số; Chuyển đổi số trong khai thác các công cụ phân tích dữ liệu để nâng
cao hiệu quả thực hiện chức năng quản trị, quản lý giáo dục; Chuyển đổi số trong
việc hoàn thiện, tích hợp dữ liệu thiết yếu và kết nối liên thông…. Mỗi vấn đề
đều mang ý nghĩa thời sự riêng và khi thực hiện các cơ sở giáo dục phải đối mặt
với không ít khó khăn. Việc ứng dụng công nghệ vào dạy học sẽ hoàn toàn khác
với cách tổ chức một lớp học truyền thống. Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp cá nhân
hóa việc học tập, người học có thể học theo những con đường khác nhau, bằng
cách tiếp cận khác nhau, giảng viên khi thực hiện không còn làm một bài giảng
452
thống nhất áp dụng cho tất cả mọi người. Việc khai thác các công cụ phân tích
dữ liệu để nâng cao hiệu quả công tác đào tạo và việc chuyển đổi số trong việc
hoàn thiện, tích hợp dữ liệu thiết yếu để kết nối liên thông được thực hiện tốt sẽ
góp phần xây dựng những trường đại học số, những cơ sở giáo dục số đạt được
hiệu quả cao nhằm thay đổi nhiều hơn về mô hình, phương pháp, phương tiện
dạy, học và làm tăng hiệu quả, hiệu suất của người học, với những cách tiếp cận
tri thức mới góp phần hình thành phát triển năng lực cho người học.
2. Nội dung
Chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ triển khai trong quản lý mà hiện
nay được triển khai rộng rãi trong đào tạo trực tuyến, kiểm tra, đánh giá, nghiên
cứu khoa học mà còn được bàn đến trong khai thác hệ thống học liệu và môi
trường học tập số với mục tiêu loại bỏ giới hạn không gian và thời gian trong
giáo dục. Việc khai thác hệ thống học liệu gắn liền với việc phân tích các dữ
liệu và được ứng dụng trong việc hoàn thiện, tích hợp dữ liệu.
2.1. Chuyển đổi số trong khai thác các công cụ phân tích dữ liệu
Phân tích dữ liệu (Data Analysis) là quá trình chọn lọc dữ liệu; rồi sau đó
tìm kiếm, thu thập thông tin quan trọng và tổng hợp số liệu dựa trên số lượng lớn
các thông tin. Đây cũng là quá trình chuyển dữ liệu thô thành dữ liệu có thể dùng
được và đưa đến kết luận. Đây cũng là quá trình thu thập dữ liệu được thực hiện
từ nhiều nguồn khác nhau như: Mạng internet, Picture, Video, Môi trường xung
quanh…. Dữ liệu thu thập được số hóa phân loại thành các nhóm học liệu như:
sách giáo khoa điện tử, bài giảng điện tử, kho bài giảng E-leaning, ngân hàng câu
hỏi trắc nghiệm, thư viện số, phòng thí nghiệm ảo,…
Sau khi dữ liệu được thu thập, ta phải sắp xếp lại để tổng hợp và phân tích,
công việc này được thực hiện trên một bảng tính hoặc một dạng phần mềm khác
có thể lấy dữ liệu thống kê. Tầm quan trọng của dữ liệu trong việc triển khai công
tác đào tạo không còn là sở hữu riêng của các đơn vị quản lý mà dữ liệu đó đang
dần trở thành một trong những “tài sản” quan trọng nhất của mỗi cơ sở giáo dục
giúp người dạy và người học đều có thể tự khai thác.
Trong việc khai thác các công cụ phân tích dữ liệu cần chú ý các nội dung sau:
- Phân tích dữ liệu trong định hướng phát triển nguồn tư liệu số
Phân tích dữ liệu cần xác định việc lựa chọn tài liệu khi vấn đề không gian
lưu trữ các tư liệu, ấn phẩm truyền thống đã trở nên chật chội khiến nhiều đơn vị
cơ sở giáo dục mơ ước thực hiện giải pháp “số hóa” kho tư liệu. Công việc tiến
hành số hóa cần chú ý việc xử lý hình ảnh, giảm dung lượng (nếu cần) sau đó
chuyển đổi về định dạng PDF và kết thúc bằng việc đóng gói dữ liệu dưới dạng
thành phẩm là một biểu ghi dữ liệu toàn văn hoặc một file dữ liệu (tuỳ thuộc vào
mục đích sử dụng) theo nội dung đào tạo của các khoa chuyên môn trong cơ sở
453
giáo dục. Dữ liệu là những tài sản vô giá nhưng lại có giá trị giảm dần theo thời
gian cho nên việc cập nhật bổ sung là vấn đề thường xuyên được quan tâm. Sự
hợp tác của các đơn vị chuyên môn trong việc giới thiệu những tài liệu mới mang
tính thời sự giúp ích rất nhiều cho việc phát triển nguồn tư liệu số. Thu thập dữ
liệu, phát triển nguồn tư liệu số nhưng không kịp thời khai thác công suất sử dụng
sẽ gây nên sự lãng phí lớn tài nguyên và tài chính của đơn vị.
- Phân tích dữ liệu trong định hướng phát triển năng lực đào tạo
Năng lực đào tạo của một cơ sở giáo dục được xác định thông qua mục tiêu
cơ bản của nhiệm vụ, sứ mệnh nhà trường. Việc xác định mục tiêu đào tạo của
từng khoa chuyên môn là tạo điều kiện cho sinh viên tiếp nhận và phát triển năng
lực của bản thân, cung cấp cho họ những kiến thức, kỹ năng cần thiết cho công
việc. Như vậy, mục tiêu đào tạo chính là việc tổ chức những cơ hội học tập nhằm
giúp đỡ người học đạt được mục tiêu của mình thông qua việc tăng cường năng
lực tự học. Người học sẽ lựa chọn những tài liệu học tập tốt nhất, có thể sách giáo
trình truyền thống sẽ dần dần được thay thế bằng việc sử dụng nguồn tư liệu số
được chọn lọc của trường mình để hỗ trợ việc học tập nhằm đánh giá kiến thức,
kỹ năng, giá trị, chuẩn mực đạo đức …hình thành từ nhiều môn học, lĩnh vực học
tập khách nhau nhằm phát triển năng lực cá nhân.
- Phân tích dữ liệu trong định hướng kết nối liên thông
Dữ liệu thường được phân loại thành dữ liệu truyền thống và dữ liệu lớn
dựa trên ba đặc điểm chính của dữ liệu: khối lượng, sự thay đổi và sự đa dạng.
Việc phân tích dữ liệu còn phụ thuộc vào đặc điểm dữ liệu và các công cụ phân
tích dữ liệu phù hợp. Để phát huy tác dụng tốt việc phân tích dữ liệu trong cơ sở
giáo dục đại học cần chú ý môi trường kết nối liên thông với các hệ thống thông
tin trong và ngoài nhà trường. Nguồn tư liệu số được cập nhật thường xuyên sẽ
không được phát huy hiệu quả tốt nếu thiếu sự kết nối liên thông nên nhà trường
cần quan tâm hoàn thiện việc xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn chung về kết
nối, chia sẻ, khai thác sử dụng dữ liệu để đảm bảo kết nối liên thông được các cơ
sở, đơn vị trong toàn trường trên cơ sở nâng cao tính hiệu quả, tiết kiệm nguồn
lực của nhà trường.
- Phân tích dữ liệu trong việc trực quan hóa dữ liệu
Mục đích của trực quan hóa dữ liệu là truyền thông tin từ những học liệu
có trong kho lưu trữ và thể hiện dữ liệu đó thành những hình ảnh, bảng biểu,
thành các dạng đồ họa như đồ thị, biểu đồ hay sử dụng các phương pháp, công
cụ khác nhau để trực quan hóa và minh họa dữ liệu được tốt nhất nhằm phát huy
hiệu quả của thông tin giúp cho sinh viên có nhu cầu tìm hiểu dễ dàng tiếp cận
một cách trực quan khối dữ liệu trừu tượng được lưu trữ để nâng cao kiến thức.
Chọn dạng thức trực quan hóa dữ liệu là nhằm thể hiện việc truyền đạt thông tin
454
nhanh nhất về dữ liệu cho người học, giúp người học tìm hiểu những thông tin
phức tạp thành các hình ảnh trực quan, dễ hiểu giúp họ có những hiểu biết đầy
đủ từ những dữ liệu phức tạp.
2.2. Chuyển đổi số trong việc hoàn thiện, tích hợp dữ liệu
Hoàn thiện, tích hợp dữ liệu là hoàn thiện nền tảng quản trị, tích hợp, kết
nối, liên thông, chia sẻ, khai thác sử dụng dữ liệu và phát triển nguồn tư liệu số.
Việc cập nhật, tích hợp các cơ sở dữ liệu sẽ tạo thuận lợi cho sinh viên trong việc
tìm hiểu những thông tin mới từ các bài giảng của giảng viên, phát huy năng lực
tự học, tự nghiên cứu của người học. Triển khai, vận hành, kết nối và chia sẻ
nguồn tư liệu số trong và ngoài nhà trường giúp cho sinh viên tiếp cận nguồn tri
thức nhanh nhất và có hiệu quả nhất.
Trong việc hoàn thiện, tích hợp dữ liệu cần chú ý các nội dung sau:
- Chuyển đổi nhận thức, chuyển đổi số bằng việc số hóa dữ liệu
Một số cơ sở giáo dục còn e ngại với việc chuyển đổi số vì cho rằng chuyển
đổi số là phải thay đổi hoàn toàn hệ thống đang quản lý hay chuyển đổi những
cách điều hành tồn tại từ trước. Nhưng sự thật chuyển đổi số chính là việc bắt
đầu đi từ những bước đi nhỏ như số hoá tài liệu để theo thời gian sẽ đạt được
những lợi ích rất lớn. Chuyển đổi số sẽ giúp số hoá tài liệu học tập bằng cách
chuyển toàn bộ tài liệu bản cứng sang dạng tài liệu mềm thuận tiện cho việc sàng
lọc, tìm kiếm và chia sẻ thông tin, kéo dài tuổi thọ của tài liệu và tiết kiệm không
gian lưu trữ. Thời gian trước đây đã tồn tại nhiều công việc thu thập tài liệu mang
tính thủ công có tính chất lặp lại gây mất thời gian và giảm hiệu suất làm việc
của giảng viên và sinhviên, ngoài ra việc tiêu tốn lượng giấy lớn cho việc lưu trữ
dữ liệu gây tốn kém diện tích, dễ hư hỏng do tác động của ngoại cảnh và việc tra
cứu cũng rất khó khăn, tốn nhiều thời gian.
- Chuyển đổi số bằng việc xử lý thông tin và dữ liệu số
Theo GS. Hồ Tú Bảo, các lĩnh vực của chuyển đổi số phải được xây dựng
trên cơ sở của hạ tầng số gồm hạ tầng thiết bị số, hạ tầng dữ liệu, hạ tầng ứng
dụng, hạ tầng pháp lý, và hạ tầng nhân lực. Việc ứng dụng các phần mềm, các
giải pháp công nghệ vào quá trình xử lý dữ liệu cũng sẽ giúp các cơ sở giáo
dục đơn giản hoá quá trình xử lý và quản trị cơ sở dữ liệu của mình. Nhanh chóng
đáp ứng được những yêu cầu khắt khe của thời đại công nghệ 4.0 với tốc độ biến
đổi chóng mặt cũng như phục vụ cho hoạt động đào tạo đáp ứng những yêu cầu
mới đang đặt ra. Trong điều kiện hiện nay, các cơ sở giáo dục cần có sự liên kết,
chia sẻ hạ tầng áp dụng chung cho nhiều trường, cùng khối trường thì việc ứng
dụng hiệu quả điện toán đám mây để kết nối, chia sẻ hạ tầng, nền tảng, dịch vụ
là điều cần thiết.
455
3. Kết luận
Trong tình hình hiện nay, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang đặt ra
những yêu cầu mới mẻ đòi hỏi việc chuyển đổi số trong giáo dục đại học cần có
những chuyển biến thích ứng. Song, để thành công trong việc chuyển đổi số cần
tạo ra nhiều cơ hội và động lực giúp người dạy, người học thay đổi tư duy và
thích ứng tốt nhất là việc khai thác các công cụ phân tích dữ liệu và việc hoàn
thiện, tích hợp dữ liệu. Gắn yêu cầu chuyển đổi số với nhiệm vụ chuyên môn của
từng trường, từng khối trường; tích cực triển khai thực hiện kế hoạch, lựa chọn
đối tượng số hóa, thực hiện số hóa, lưu trữ nguồn tư liệu số, tổ chức dữ liệu số
hóa phù hợp với các nhu cầu khai thác phục vụ công tác đào tạo, sử dụng dữ liệu
và đảm bảo an ninh, an toàn thông tin là những bước đi chắc chắn giúp cho công
cuộc chuyển đổi số của các cơ sở giáo dục nhanh chóng thành công.
Tài liệu tham khảo:
[1]. Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương
trình “Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025. Định hướng đến năm 2030".
[2]. Bộ Thông tin – Truyền thông (2020). Cẩm nang chuyển đổi số. Tài liệu lưu hành nội bộ.
[3]. Hồ Tú Bảo (2020). Chuyển đổi số thời Covid-19, truy cập online tại địa chỉ:
https://tiasang.com.vn/khoa-hoc-cong-nghe/Chuyen-doi-so-thoi-Covid19-23135.
[4]. Tô Hồng Nam (2020), Chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo: Thực trạng và
giải pháp, Tạp chí Thông tin và Truyền thông, Số 2 tháng 4/2020.
[5]. Đỗ Thị Ngọc Quyên, (2021), “Chuyển đổi số trong giáo dục: Thách thức và nguy cơ”,
Tia Sáng, Truy cập tại :https://tiasang.com.vn/-giao-duc/Chuyen-doi-so-trong-giao-duc-
Nhung-thach-thuc-va-nguy-co-26836.
