GIỚI THIỆU MỘT SỐ CÔNG THỨC GIẢI NHANH
VỀ LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GEN (PHẦN 1)
Công thức số 1:
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Nếu P dị hợp 2 cặp gen giao phấn với nhau (
ab
AB
ab
AB
hoặc
aB
Ab
ab
AB
hoặc
aB
Ab
aB
Ab
), thu được
F1. Theo lí thuyết, F1 sẽ có tỉ lệ các loại kiểu hình như sau:
Kiểu hình đồng hợp lặn (
ab
ab
) chiếm tỉ lệ = giao tử
ab
của đực × giao tử
ab
của cái.
Kiểu hình A-bb có tỉ lệ = tỉ lệ của kiểu hình aaB- = 0,25 – tỉ lệ của kiểu hình
ab
ab
.
Kiểu hình A-B- có tỉ lệ = 0,5 + tỉ lệ của kiểu hình
ab
ab
.
Kiểu hình A-B- thuần chủng = tỉ lệ của kiểu hình
ab
ab
.
Công thức số 2.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Nếu P dị hợp 2 cặp gen giao phấn với cây dị hợp 1 cặp gen (
ab
Ab
ab
AB
hoặc
ab
Ab
aB
Ab
), thu được
F1. Theo lí thuyết, F1 sẽ có tỉ lệ các loại kiểu hình như sau:
Kiểu hình đồng hợp lặn (
ab
ab
) chiếm tỉ lệ = giao tử
ab
của đực × giao tử
ab
của cái.
Kiểu hình A-bb có tỉ lệ = 0,5 -
ab
ab
. Kiểu hình aaB- có tỉ lệ = 0,25 -
ab
ab
.
Kiểu hình A-B- có tỉ lệ = 0,25 +
ab
ab
. Kiểu hình A-bb thuần chủng có tỉ lệ = 0,25 -
ab
ab
Công thức số 3.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Trên một nhóm gen liên kết có n cặp gen dị hợp (Ví dụ
).
- Số loại giao tử tối đa = 2n.
- Nếu có x tế bào sinh tinh và có hoán vị gen thì số loại giao tử < 2x + 2 (không vượt quá 2n).
- Nếu mỗi tế bào chỉ có trao đổi chéo tại 1 điểm thì số loại giao tử tối đa = 2n.
Công thức số 4.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Một cơ thể có bộ NST 2n với vô số cặp gen dị hợp. Nếu trong quá trình giảm phân không xảy ra
đột biến và mỗi tế bào chỉ có 1 cặp NST có trao đổi chéo và chỉ xảy ra trao đổi chéo tại một điểm
thì số loại giao tử tối đa = (n+1).2n.
Công thức số 5.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Có x tế bào sinh tinh của cơ thể có kiểu gen
ab
AB
giảm phân, trong đó có y tế bào xảy ra hoán vị
gen (x > y) thì tỉ lệ các loại giao tử được sinh ra là = (2x - y) : (2x - y) : y : y.
Công thức số 6.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Giả sử trên 1 cặp NST có n cặp gen dị hợp (
.....abdEGHmnPQ
.....ABDeghMNpq
). Cơ thể dị hợp về n cặp gen này
tự thụ phấn, thu được F1. Biết không xảy ra đột biến nhưng xảy ra hoán vị gen ở tất cả các điểm
trên NST.
- Ở F1 có tối đa số loại kiểu gen đồng hợp = 2n.
- Ở F1 có tối đa số loại kiểu gen dị hợp về m cặp gen =
1 -n m
n2C
. (m > 1)
Công thức số 7.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Giả sử bài toán có 2 cặp tính trạng, trong đó cặp tính trạng thứ nhất do cặp gen Aa quy định, cặp
tính trạng thứ hai do 2 cặp gen Bb và Dd tương tác bổ sung.
- Nếu cơ thể P tự thụ phấn, thu được F1 có kiểu hình A-B-D- chiếm tỉ lệ 9/16 thì chứng tỏ kiểu
gen của P là
Dd
ab
AB
hoặc
Bb
ad
AD
.
- Nếu cơ thể P tự thụ phấn, thu được F1 có kiểu hình A-B-D- chiếm tỉ lệ 3/8 thì chứng tỏ kiểu
gen của P là
Dd
aB
Ab
hoặc
Bb
aD
Ad
.
Công thức số 8.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
P tự thụ phấn, thu được F1 có 4 loại kiểu hình, trong đó kiểu hình đồng hợp lặn chiếm tỉ lệ x. Biết
không xảy ra đột biến nhưng xảy ra hoán vị gen ở hai giới với tần số bằng nhau. Thì ở F1, tỉ lệ
các cá thể đồng hợp 2 cặp gen luôn bằng tỉ lệ các cá thể dị hợp 2 cặp gen.
AB
AB
+
Ab
Ab
+
aB
aB
+
ab
ab
=
ab
AB
+
aB
Ab
= 2x + 2.
2
x0,5
= 4x -
x2
+ 0,5.
Công thức số 9.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Giả sử P tự thụ phấn, thu được F1 có 4 loại kiểu hình, trong đó kiểu hình đồng hợp lặn
)
ab
ab
(
chiếm tỉ lệ x. Biết không xảy ra đột biến nhưng xảy ra hoán vị gen ở cả hai giới với tần số bằng
nhau.
a) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình mang 2 tính trạng trội ở F1, xác suất thu được cá thể
thuần chủng =
x0,5
x
.
b) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình mang 1 tính trạng trội ở F1, xác suất thu được cá thể
thuần chủng =
x0,5
x-0,5
.
c) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình trội về 2 tính trạng ở F1, xác suất thu được cá thể dị hợp
về 2 cặp gen =
x0,5
x2-4x 0,5
.
d) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình trội về 2 tính trạng ở F1, xác suất thu được cá thể dị hợp
về 1 cặp gen =
x0,5
4xx2
.
Công thức số 10.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
P dị hợp 2 cặp gen nhưng có kiểu gen khác nhau
aB
Ab
ab
AB
thu được F1 có kiểu hình đồng hợp
lặn chiếm tỉ lệ y. Biết không xảy ra đột biến nhưng xảy ra hoán vị gen ở hai giới với tần số bằng
nhau.
a) Ở F1, các kiểu gen đồng hợp luôn có tỉ lệ bằng nhau.
AB
AB
=
Ab
Ab
=
aB
aB
=
ab
ab
= y.
b) Ở F1, mỗi kiểu gen dị hợp 2 cặp gen đều có tỉ lệ = 2 lần tỉ lệ của kiểu gen đồng hợp.
ab
AB
=
aB
Ab
=
2y.
c) Ở F1, mỗi kiểu gen dị hợp 1 cặp gen đều có tỉ lệ = 0,25 – 2y.
aB
AB
=
Ab
AB
=
ab
Ab
=
ab
aB
= 0,25 - 2y.
Công thức số 11.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
P đều dị hợp về 2 cặp gen nhưng có kiểu gen khác nhau
aB
Ab
ab
AB
, thu được F1 có kiểu hình
đồng hợp lặn (
ab
ab
) chiếm tỉ lệ = y. Biết không xảy ra đột biến nhưng xảy ra hoán vị gen ở cả hai
giới với tần số bằng nhau.
a) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình trội về 2 tính trạng, xác suất thu được cá thể thuần chủng
=
y0,5
y
.
b) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình trội về 2 tính trạng, xác suất thu được cá thể dị hợp về
hai cặp gen =
y0,5
4y
.
c) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình trội về 2 tính trạng, xác suất thu được cá thể dị hợp về
một cặp gen =
y0,5
4y - 0,5
.
d) Lấy ngẫu nhiên 1 cá thể có kiểu hình trội về 1 tính trạng, xác suất thu được cá thể thuần chủng
=
y - 0,25
y
.
Công thức số 12.
(Bản quyền thuộc về TS. Phan Khắc Nghệ - giáo viên dạy online tại MOON.VN)
Cho biết mỗi cặp gen quy định một cặp tính trạng, alen trội là trội hoàn toàn, có hiện tượng
tương tác gây chết ở trạng thái đồng hợp lặn về 2 cặp gen. Cho P dị hợp về 2 cặp gen tự thụ
phấn, thu được F1 có 3 kiểu hình với tỉ lệ xA-B- : yA-bb : yaaB- (biết x > 2y). Theo lí thuyết, nếu
không có hiện tượng gây chết thì:
- Tổng số cá thể có kiểu gen đồng hợp lặn về 2 cặp gen (
ab
ab
) =
3
2yx
.
- Tổng số cá thể theo lí thuyết =
3
y)4(x
.
- Kiểu gen đồng hợp lặn về 2 cặp gen (ab/ab) chiếm tỉ lệ =
y)4(x
2yx
.