Võ Nguyên Giáp (sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911) là đ i t ng đ u tiên c a Quânạ ướ ầ ủ
đ i Nhân dân Vi t Nam, ng i đã ch huy quân đ i th ng Pháp trong tr n Đi n Biênộ ệ ườ ỉ ộ ắ ậ ệ
Ph . Ông đ c xem nh m t ng i có tài khi d n d t m t quân đ i nh đánh b iủ ượ ư ộ ườ ẫ ắ ộ ộ ỏ ạ
m t c ng qu c. Chi n th ng c a quân Vi t Minh t i Đi n Biên Ph đã ch m d tộ ườ ố ế ắ ủ ệ ạ ệ ủ ấ ứ
ch nghĩa th c dân, đ p tan huy n tho i b t kh chi n b i c a ph ng Tây và thúcủ ự ậ ề ạ ấ ả ế ạ ủ ươ
gi c tinh th n c a các l c l ng ch ng th c dân trên toàn th gi i. Vi t Nam, ôngụ ầ ủ ự ượ ố ự ế ớ Ở ệ
đ c g i là ng i anh c c a Quân đ i nhân dânượ ọ ườ ả ủ ộ
Võ Nguyên Giáp sinh làng An Xá, xã L c Th y, huy n L Th y, t nh Qu ng Bìnhở ộ ủ ệ ệ ủ ỉ ả
trong m t gia đình nhà nho nghèo, con c a ông Võ Quang Nghiêm (Võ Nguyênộ ủ
Thân). Võ Quang Nghiêm là m t nho sinh thi c b t thành v làm h ng s và th yộ ử ấ ề ươ ư ầ
thu c Đông y, khi cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp bùng n , b Pháp b t,ố ộ ế ố ự ổ ị ắ
đ a v giam Hu và m t trong tù.ư ề ở ế ấ
Năm 1925, Võ Nguyên Giáp r i tr ng Ti u h c Đ ng H i quê nhà Qu ng Bìnhờ ườ ể ọ ồ ớ ở ả
đ vào Hu ôn thi vào tr ng Qu c h c Hu (ông đ th hai sau Nguy n Thúcể ế ườ ố ọ ế ỗ ứ ễ
Hào). Hai năm sau, ông b đu i h c cùng v i Nguy n Chí Di u, Nguy n Khoa Vănị ổ ọ ớ ễ ể ễ
(t c H i Tri u), Phan Bôi sau khi t ch c m t cu c bãi khóa. Ông v quê và đ cứ ả ề ổ ứ ộ ộ ề ượ
Nguy n Chí Di u gi i thi u tham gia Tân Vi t Cách m ng đ ng, m t đ ng theo chễ ể ớ ệ ệ ạ ả ộ ả ủ
nghĩa dân t c nh ng có màu s c c ng s n thành l p năm 1924 mi n Trung Vi tộ ư ắ ộ ả ậ ở ề ệ
Nam. Nguy n Chí Di u cũng gi i thi u Võ Nguyên Giáp vào làm vi c Hu , t i nhàễ ể ớ ệ ệ ở ế ạ
xu t b n Quan h i tùng th do Đào Duy Anh sáng l p và báo Ti ng dân c aấ ả ả ư ậ ở ế ủ
Huỳnh Thúc Kháng. T i đây, Võ Nguyên Giáp b t đ u h c ngh làm báo, chu n bạ ắ ầ ọ ề ẩ ị
cho giai đo n ho t đ ng báo chí trong th i M t tr n Bình dân Pháp.ạ ạ ộ ờ ặ ậ
Võ Nguyên Giáp và Nguy n Th Quang TháiĐ u tháng 10 năm 1930, trong s ki nễ ị ầ ự ệ
Xô Vi t - Ngh Tĩnh, Võ Nguyên Giáp b b t và b giam Nhà lao Th a ph (Hu ),ế ệ ị ắ ị ở ừ ủ ế
cùng v i ng i yêu là Nguy n Th Quang Thái, em trai là Võ Thu n Nho và các th yớ ườ ễ ị ầ ầ
giáo Đ ng Thai Mai, Lê Vi t L ng...ặ ế ượ
Cu i năm 1931, nh s can thi p c a H i C u t đ c a Pháp, Võ Nguyên Giápố ờ ự ệ ủ ộ ứ ế ỏ ủ
đ c tr t do nh ng l i b Công s Pháp t i Hu ngăn c m không cho l i Hu .ượ ả ự ư ạ ị ứ ạ ế ấ ở ạ ế
Ông ra Hà N i, h c tr ng Albert Sarraut và đ . Ông t t nghi p ngành lu t và kinhộ ọ ườ ỗ ố ệ ậ
t chính tr năm 1937.ế ị
Năm 1934, ông l y bà Nguy n Th Quang Thái (1915-1943), b n h c t i Qu c h cấ ễ ị ạ ọ ạ ố ọ
Hu và là m t đ ng chí c a ông (bà cũng là em ru t c a Nguy n Th Minh Khai).ế ộ ồ ủ ộ ủ ễ ị
Năm 1943, bà Thái ch t trong nhà ng c H a Lò, Hà N i.ế ụ ỏ ộ
T 1936 đ n 1939, ông tham gia phong trào M t tr n Dân ch Đông D ng, làừ ế ặ ậ ủ ươ
sáng l p viên c a m t tr n và là Ch t ch U ban Báo chí B c Kỳ trong phong tràoậ ủ ặ ậ ủ ị ỷ ắ
Đông D ng đ i h i. Ông tham gia thành l p và làm báo ti ng Pháp Notre voixươ ạ ộ ậ ế
(Ti ng nói c a chúng ta), Le Travail (Lao đ ng), biên t p các báo Tin t c, Dânế ủ ộ ậ ứ
chúng.
Tháng 5 năm 1939, ông nh n d y môn l ch s t i tr ng t th c Thăng Long, Hàậ ạ ị ử ạ ườ ư ụ
N i do Hoàng Minh Giám làm giám đ c nhà tr ng.ộ ố ườ
Ngày 3 tháng 5 năm 1940, Võ Nguyên Giáp v i bí danh là D ng Hoài Nam cùngớ ươ
Ph m Văn Đ ng lên Cao B ng r i v t biên sang Trung Qu c đ g p H Chí Minh.ạ ồ ằ ồ ượ ố ể ặ ồ
Ông gia nh p Đ ng C ng s n Đông D ng trong năm này và b t đ u các ho tậ ả ộ ả ươ ắ ầ ạ
đ ng c a mình trong Vi t Nam Đ c l p Đ ng minh h i, m t t ch c ch ng phát-xítộ ủ ệ ộ ậ ồ ộ ộ ổ ứ ố
và đ u tranh cho đ c l p c a Vi t Nam. Ông tham gia gây d ng c s cách m ng,ấ ộ ậ ủ ệ ự ơ ở ạ
m l p hu n luy n quân s cho Vi t Minh Cao B ng.ở ớ ấ ệ ự ệ ở ằ
Võ Nguyên Giáp và H Chí MinhNgày 22 tháng 12 năm 1944, theo ch th c a Hồ ỉ ị ủ ồ
Chí Minh, ông thành l p đ i Vi t Nam Tuyên truy n Gi i phóng quân t i chi n khuậ ộ ệ ề ả ạ ế
Tr n H ng Đ o v i 34 ng i, đ c trang b 2 súng th p (m t lo i súng ng n), 17ầ ư ạ ớ ườ ượ ị ậ ộ ạ ắ
súng tr ng, 14 súng kíp và 1 súng máy.ườ
Ngày 25 tháng 12 năm 1944, đ i quân này đã ti n công th ng l i hai đ n Phai Kh tộ ế ắ ợ ồ ắ
và Nà Ng n.ầ
Ngày 14 tháng 8 năm 1945, ông đ c b sung vào Ban ch p hành Trung ngượ ổ ấ ươ
Đ ng C ng s n Đông D ng, sau đó là y viên Th ng v Trung ng, tham giaả ộ ả ươ ủ ườ ụ ươ
y ban Kh i nghĩa toàn qu c.Ủ ở ố
Sau Cách m ng Tháng Tám, Võ Nguyên Giáp đ c c làm B tr ng B N i v vàạ ượ ử ộ ưở ộ ộ ụ
Phó B tr ng (nay g i là Th tr ng) B Qu c phòng trong Chính ph lâm th i (tộ ưở ọ ứ ưở ộ ố ủ ờ ừ
ngày 28 tháng 8 đ n h t năm 1945) và là T ng ch huy Quân đ i Qu c gia và Dânế ế ổ ỉ ộ ố
quân t v .ự ệ
Trong Chính ph Liên hi p, ông là B tr ng B Qu c phòng (cho đ n tháng 7 nămủ ệ ộ ưở ộ ố ế
1947 và t tháng 7 năm 1948 tr đi).ừ ở
Cũng trong năm 1946, ông t c huy n v i bà Đ ng Bích Hà (con gái giáo s Đ ngụ ề ớ ặ ư ặ
Thai Mai).
Ngày 19 tháng 12 năm 1946, Chi n tranh Đông D ng chính th c bùng n . D i sế ươ ứ ổ ướ ự
ch đ o c a H Chí Minh và Đ ng C ng s n, ông b t đ u lãnh đ o cu c đ u tranhỉ ạ ủ ồ ả ộ ả ắ ầ ạ ộ ấ
vũ trang kéo dài 9 năm ch ng l i s tr l i c a ng i Pháp (1945-1954) v i c ngố ạ ự ở ạ ủ ườ ớ ươ
v T ng ch huy và T ng Chính y, t năm 1949 đ i tên g i là T ng t l nh quânị ổ ỉ ổ ủ ừ ổ ọ ổ ư ệ
đ i kiêm Bí th T ng Quân u . Ông đ c phong hàm Đ i t ng vào ngày 25 thángộ ư ổ ỷ ượ ạ ướ
1 năm 1948 theo s c l nh 110/SL ký ngày 20 tháng 1 năm 1948, cùng đ t cóắ ệ ợ
Nguy n Bình đ c phong Trung t ng, Nguy n S n, Lê Thi t Hùng, Chu Văn T n,ễ ượ ướ ễ ơ ế ấ
Hoàng Sâm, Hoàng Văn Thái, Lê Hi n Mai, Văn Ti n Dũng, Tr n Đ i Nghĩa, Tr nế ế ầ ạ ầ
T Bình đ c phong Thi u t ng. Tháng 8 năm 1948, ông là y viên H i đ ngử ượ ế ướ ủ ộ ồ
Qu c phòng T i cao v a m i đ c thành l p.ố ố ừ ớ ượ ậ
T tháng 8 năm 1945 ông là m t trong 5 y viên Ban Th ng v Trung ng Đ ngừ ộ ủ ườ ụ ươ ả
C ng s n Đông D ng và tr thành y viên B Chính tr (thay th Ban Th ng vộ ả ươ ở ủ ộ ị ế ườ ụ
Trung ng) Đ ng Lao đ ng Vi t Nam t năm 1951.ươ ả ộ ệ ừ
Ông là m t ng i v n d ng chi n thu t du kích gi i. Ông cũng là ng i lên kộ ườ ậ ụ ế ậ ỏ ườ ế
ho ch và tr c ti p ch huy tr n đánh Đi n Biên Ph và th ng Pháp năm 1954.ạ ự ế ỉ ậ ệ ủ ắ
T ng Giáp báo cáo k ho ch t n công Đi n Biên Ph Các chi n d ch ông đã thamướ ế ạ ấ ệ ủ ế ị
gia v i t cách là T l nh chi n d ch - Bí th Đ ng y trong kháng chi n ch ngớ ư ư ệ ế ị ư ả ủ ế ố
Pháp:
Chi n d ch Vi t B c (thu đông 1947)ế ị ệ ắ
Chi n d ch Biên gi i (tháng 9 - 10, năm 1950)ế ị ớ
Chi n d ch Trung Du (tháng 12 năm 1950)ế ị
Chi n d ch Đ ng B ng (tháng 5 năm 1951)ế ị ồ ằ
Chi n d ch Đông B c (tháng ?? năm 1951)ế ị ắ
Chi n d ch Hòa Bình (tháng 12 năm 1951)ế ị
Chi n d ch Tây B c (tháng 9 năm 1952)ế ị ắ
Chi n d ch Th ng Lào (tháng 4 năm 1953)ế ị ượ
Chi n d ch Đi n Biên Ph (tháng 3 - 5 năm 1954)ế ị ệ ủ
Th ng l i c a chi n d ch Đi n Biên Ph mang đ m vi c t o th , t ch c h u c n,ắ ợ ủ ế ị ệ ủ ậ ệ ạ ế ổ ứ ậ ầ
thay đ i chi n thu t. Sau chi n d ch này, Hi p đ nh Genève v Đông D ng đ cổ ế ậ ế ị ệ ị ề ươ ượ
ký k t, đ t d u ch m h t cho s có m t c a ng i Pháp Vi t Nam sau h n 80ế ặ ấ ấ ế ự ặ ủ ườ ở ệ ơ
năm.
SAU CHI N D CH ĐI N BIÊN PHẾ Ị Ệ Ủ
T năm 1954 đ n năm 1976, Võ Nguyên Giáp ti p t c gi c ng v y viên Bừ ế ế ụ ữ ươ ị Ủ ộ
Chính tr - Bí th Quân y Trung ng, T ng T l nh quân đ i, B tr ng B Qu cị ư ủ ươ ổ ư ệ ộ ộ ưở ộ ố
phòng. Ông còn là Phó th t ng Chính ph , sau là Phó Ch t ch H i đ ng Bủ ướ ủ ủ ị ộ ồ ộ
tr ng (t năm 1955 đ n năm 1991).ưở ừ ế
Trong 21 năm (1954-1975) c a cu c Chi n tranh Vi t Nam, ông th c hi n nhi m vủ ộ ế ệ ự ệ ệ ụ
xây d ng Quân đ i Nhân dân Vi t Nam, tham gia xây d ng chi n l c chi n tranhự ộ ệ ự ế ượ ế
c a Vi t Nam Dân ch C ng hòa, tr c ti p t ch c và ch đ o các ho t đ ng c aủ ệ ủ ộ ự ế ổ ứ ỉ ạ ạ ộ ủ
Quân đ i Nhân dân trong chi n tranh. Ngoài ra, ông còn tham gia nhi u ho t đ ngộ ế ề ạ ộ
Đ ng C ng s n và Nhà n c khác.ả ộ ả ướ
Trong m t th i gian ng n t tháng 7 năm 1960 đ n tháng 1 năm 1963 ông kiêmộ ờ ắ ừ ế
thêm ch c v Ch nhi m y ban Khoa h c Nhà n c.ứ ụ ủ ệ Ủ ọ ướ
Năm 1980, ông thôi gi ch c B tr ng B Qu c phòng nh ng v n ti p t c là yữ ứ ộ ưở ộ ố ư ẫ ế ụ Ủ
viên B Chính tr (đ n năm 1982) và phó Th t ng ph trách Khoa h c - K thu t.ộ ị ế ủ ướ ụ ọ ỹ ậ
Ng i thay th ông B Qu c phòng là Đ i t ng Văn Ti n Dũng - T ng Thamườ ế ở ộ ố ạ ướ ế ổ
m u tr ng Quân đ i, m t trong nh ng c ng s lâu năm nh t c a ông.ư ưở ộ ộ ữ ộ ự ấ ủ
Năm 1983 ông đ c H i đ ng B tr ng phân công kiêm thêm vai trò Ch t ch yượ ộ ồ ộ ưở ủ ị Ủ
ban qu c gia dân s và sinh đ có k ho ch khi y ban này đ c thành l p (cùngố ố ẻ ế ạ Ủ ượ ậ
v i m t s B tr ng các B và T ch c khác làm phó).ớ ộ ố ộ ưở ộ ổ ứ
Năm 1991, ông thôi ch c y viên Trung ng, phó Th t ng, ngh h u tu i 80.ứ ủ ươ ủ ướ ỉ ư ở ổ
Ông đã đ c t ng th ng Huân ch ng Sao Vàng (1992), 2 Huân ch ng H Chíượ ặ ưở ươ ươ ồ
Minh, Huân ch ng Chi n th ng h ng nh t.ươ ế ắ ạ ấ
Ngày 25 tháng 8 năm 2007, Đ i t ng Võ Nguyên Giáp đã m ng sinh nh t th ngạ ướ ừ ậ ượ
th l n th 96. Ông là chính khách Vi t Nam s ng lâu nh t tính cho đ n th i đi mọ ầ ứ ệ ố ấ ế ờ ể
này (c Th t ng Ph m Văn Đ ng m t năm 2000, th 94 tu i).ố ủ ướ ạ ồ ấ ọ ổ
Th i gian g n đây tuy tu i cao, s c y u, nh ng ông v n quan tâm và đ a ra m t sờ ầ ổ ứ ế ư ẫ ư ộ ố
l i bình lu n trên m t báo v tình hình đ t n c nh có bài báo yêu c u ki m đ nhờ ậ ặ ề ấ ướ ư ầ ể ị
và báo cáo Đ i h i Đ ng C ng s n X v V PMU18, hay cu c g p g và khuy nạ ộ ả ộ ả ề ụ ộ ặ ỡ ế
khích doanh nhân làm xu t khâu nông s n[9]. Vào ngày 1 tháng 11 năm 2007 ôngấ ả
g i th trong đó bày t s ph n đ i ch tr ng xây d ng Nhà Qu c h i khu diử ư ỏ ự ả ố ủ ươ ự ố ộ ở
tích 18 Hoàng Di u. Ông cũng có bài vi t th c tr ng và ki n ngh 6 v n đ "c b nệ ế ự ạ ế ị ấ ề ơ ả
và c p bách" nh m tri n khai có k t qu công cu c đ i m i n n giáo d c và đàoấ ằ ể ế ả ộ ổ ớ ề ụ
t o c a Vi t Nam hi n nay.ạ ủ ệ ệ