Đặc điểm sinh học tôm càng xanh
Đặc điểm về hình thái
Dựa vào hình dạng và màu sắc để phân biệt giữa tôm càng và các
nhóm tôm khác. TCX có cơ thể thon dài, đối xứng hai bên. Con
trưởng thành thường có màu xanh dễ nhận, đôi khi có màu nâu
nhạt. Cấu tạo cơ thể gồm :
Phần đầu ngực phiá trước và phần bụng phiá sau. Phần đầu ngực lớn, có
dạng hơi giống hình trụ, gồm phần đầu với 5 đốt gần nhau, mang 5 đôi
phụ bộ và phần ngực với 8 đốt liền nhau mang 8 đôi phụ bộ. Phần đầu
ngực được bao dưới tấm vỏ dày gọi là giáp đầu ngực.
Phần bụng gồm có 6 đốt có thể cử động và một đốt đuôi. Mỗi đốt
mang một đôi phụ bộ gọi là chân bơi. Mỗi đốt bụng có tấm vỏ bao. Tấm
vỏ phía trước xếp chồng lên tấm vỏ phía sau. Tuy nhiên tấm vỏ của đốt
bụng thứ hai phủ lên cả hai tấm vỏ trước và sau nó. Các đốt bụng hơi
tròn trên mặt lưng và dẹp hai bên. Cơ thể có dạng hơi cong như hình dấu
phẩy, to ở phần đầu và thon nhỏ về phái sau.
Ở tôm nhỏ có màu trong sáng. Trên giáp đầu ngực có những sọc
xanh đen dọc hai bên. Tôm trưởng thành có những vệt màu xanh hơi
sậm ngang lưng xen kẽ với màu trắng trong của cơ thể.
Tôm có chủy dài vượt vảy râu, uống cong lên từ đoạn giữa chủy,
gốc chủy ở nơi hốc mắt nhô cao lên thành mào. Chủy có 11-16 răng trên
chủy (2-3 răng sau hốc mắt) và 10-15 răng dưới chủy.
Các phụ bộ có hình dạng, kích cỡ và chức năng khác nhau với
hai đôi râu có chức năng xúc giác, một đôi hàm lớn, hai đôi hàm nhỏ và
ba đôi chân hàm có chức năng giữ và nghiền mồi, năm đôi chân ngực có
chức năng để bò, năm đôi chân ngực để bơi và một đôi chân đuôi có
chức năng như bánh lái. Hai đôi chân ngực đầu tiên của tôm chuyển hoá
thành hai đôi càng, đôi càng thứ hai to dùng để bắt mồi và tự vệ.
Đặc điểm về kích cỡ, màu sắc, hình dạng và các gai trên đôi càng
sẽ thay đổi theo từng giai đoạn thành thục của tôm, nhất là ở tôm đực.
Quá trình thay đổi được thể hiện qua các giai đoạn như: tôm nhỏ, tôm
càng cam nhạt, tôm càng cam đậm, tôm càng cam đậm chuyển tiếp càng
xanh, tôm càng xanh nhạt, tôm càng xanh đậm và tôm già.
Vòng đời và tập tính sống
Theo Ling S.W và Omerica A.B (1962); Nguyễn Thanh Phương (2003),
vòng đời TCX được chia thành 4 giai đoạn: trứng, ấu trùng, hậu ấu trùng
và tôm trưởng thành. Khi tôm đã trưởng thành, chúng thường sống ở
vùng nước ngọt như: sông, rạch, ao hồ…. Cũng chính nơi này sẽ xảy ra
quá trình thành thục, phát dục và giao vĩ đẻ trứng. Nhưng khi ôm trứng
chúng có xu thế bơi ra vùng nước lợ từ 6-18o/oo, ở đó ấu trùng được nở
ra và sống trôi nổi theo kiểu phù du. Sau 11 lần lột xác với 12 giai đoạn
biến thái, ấu trùng (Nauplii) biến thành hậu ấu trùng (Post larvae) lúc
này tôm con di cư về vùng nước ngọt, sống và lớn lên ở đây.
Ấu trùng có tính hướng quang mạnh, vận động trôi nổi trong nước. Sang
thời kỳ hậu ấu trùng và giai đoạn trưởng thành, tôm có tập tính sống ở
đáy, bám vào cây cỏ; giá thể… Tôm trưởng thành ít hoạt động và
thường ẩn náu vào ban ngày và tích cực hoạt động vào ban đêm. TCX có
tập tính ăn thịt lẫn nhau, điều này thể hiện rõ trong nuôi ở mật độ cao
hoặc khi bị thiếu thức ăn (Ismael và New, 2000). Vì vậy, việc dùng giá
thể tăng chổ ẩn nấp, hạn chế hiện tượng này để nâng cao tỷ lệ sống của
tôm đã được đề xuất trong nuôi thương phẩm (Ling, 1969; Fujimuta và
Okamoto, 1972; Sandifer và Smith, 1975, 1977, 1983; Faria và Valenti,
1996; Sampaio, 1995; Alston và Sampaio, 2000).
Đặc điểm sinh sản
Phân biệt giới tính
Dựa vào hình thái ngoài có thể phân biệt được TCX đực và cái dễ dàng.
Ở tôm trưởng thành, tôm đực thường có kích thước lớn hơn con cái cùng
tuổi. Đầu ngực tôm đực to hơn và khoang bụng hẹp hơn so với con cái.
Bên cạnh đó, đôi càng thứ hai dài, thô và to hơn. Tôm đực trưởng thành
thường có đôi càng màu xanh dương đậm. Các gốc chân ngực của tôm
đực cũng được xếp khít nhau hơn so với tôm cái, cạnh đốt gốc của đôi
chân ngực thứ 5 có 2 lỗ sinh dục đực. Ngoài ra, tôm đực còn có nhánh
phụ đực nằm kế nhánh trong của chân bụng thứ hai và điểm cứng ở giữa
mặt bụng của đốt bụng thứ nhất.
Tôm cái thường có kích thước nhỏ hơn tôm đực, có phần đầu ngực và
đôi càng thon nhỏ. 3 tấm bụng đầu tiên ở tôm cái rộng và dài tạo thành
khoang bụng làm buồng ấp trứng. Quá trình nở rộng của các tấm bụng
này khi tôm tham gia sinh sản lần đầu tiên và đây chính là đặc điểm
quan trọng của tôm cái. Lỗ sinh dục của con cái nằm ở phần ức, ngay
gốc đôi chân ngực thứ 3, có dạng tam giác. Trên các đốt giữa của các
chân bơi còn có nhiều lông tơ hình thành ở thời kỳ lột xác tiền giao vĩ có
tác dụng cho trứng bám vào (Nguyễn Thanh Phương, 2003)
Buồng trứng của con cái nằm trên mặt lưng của phần đầu ngực, giữa dạ
dày và gan tụy. Khi buồng trứng thành thục sẽ có màu vàng có thể nhìn
thấy qua giáp đầu ngực, trải dài từ sau mắt đến đốt đầu của phần bụng.
Ống dẫn trứng nối từ buồng trứng ở trước tim chạy dọc hai bên về phía
bụng đổ về túi chứa tinh ở đốt gốc của chân ngực thứ ba (Nguyễn Thanh
Phương, 2003)
Thành thục, giao vĩ, đẻ và ấp trứng
Trong tự nhiên cũng như trong điều kiện nhân tạo, tôm thành thục và
giao vĩ xảy ra hầu như quanh năm. Mùa đẻ rộ của TCX ở đồng bằng
Nam Bộ tập trung từ tháng 4 - 6 và từ tháng 8 - 10 (Nguyễn Việt Thắng,
1993, Phạm Văn Tình, 1996; Nguyễn Thị Thanh Thủy, 2005). TCX cái
thành thục lần đầu tiên ở khoảng 3 - 3,5 tháng kể từ hậu ấu trùng 10 - 15
ngày (PL10-15). Kích cỡ tôm nhỏ nhất đạt thành thục từ 10 -13cm và 7,5g
(Nguyễn Việt Thắng, 1993)
Quá trình lột xác tiền giao vĩ của tôm cái sẽ tiết ra chất dẫn dụ có tác
dụng kích thích tôm đực tìm đến. Sau khi tôm lột xác 1 - 22 giờ, thường
3 - 6 giờ, tôm bắt đầu giao vĩ. Toàn bộ quá trình tiếp xúc và giao vĩ xảy
ra trong vòng 20 - 35 phút. Sau khi giao vĩ 2-5 giờ, có khi 6 - 24 giờ,
tôm cái bắt đầu đẻ trứng (Nguyễn Thanh Phương, 2003)
Tôm thường đẻ trứng vào ban đêm. Tôm cái thường di chuyển từ tầng
đáy lên tầng giữa hay tầng mặt để đẻ. Trong quá trình đẻ trứng, trứng
được thụ tinh khi đi ngang túi chứa tinh. Trứng sẽ lần lượt dính từng
chùm vào các lông tơ của các đôi chân bụng thứ tư, thứ ba, thứ hai và
thứ nhất. Thời gian đẻ trứng khoảng 10 - 60 phút và thông thường từ 15
- 25 phút. Những tôm cái thành thục chín muồi nhưng không được giao
vĩ vẫn đẻ trứng trong vòng 24 giờ sau khi lột xác. Những trứng này do
không được thụ tinh nên sẽ rụng sau 1-2 ngày (FAO, 1985).
Trong quá trình ấp trứng, tôm cái thường dùng chân bụng quạt nước, tạo
dòng nước, cung cấp dưỡng khí cho trứng thời gian ấp đến trứng nở có
thể từ 15-23 ngày phụ thuộc vào nhiệt độ nước .
Sức sinh sản
Tuổi thnh thục của tôm càng xanh thường l khoảng 180-270 ngy tuổi,
tuy nhin thời gian ny cịn tuỳ thuộc vo nhiều yếu tố môi trường đặc biệt l
nhiệt độ và dinh dưỡng. Buồng trứng của tơm pht triển ở phần đầu ngực