Đánh giá năng lực xử lý kiến thức pháp luật thực định của các mô hình trí tuệ nhân tạo tạo sinh: Phân tích so sánh dựa trên bài kiểm tra trắc nghiệm pháp luật đại cương

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực then chốt thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển giáo dục đại học tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo pháp luật. Sự tích hợp của AI mang lại tiềm năng to lớn trong việc cá nhân hóa học tập, tự động hóa đánh giá và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI, đặc biệt là các mô hình AI tạo sinh, trong môi trường pháp lý đòi hỏi sự đánh giá khách quan về năng lực xử lý kiến thức pháp luật thực định cũng như những rủi ro tiềm ẩn. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu đánh giá khả năng của các mô hình AI tạo sinh trong việc xử lý kiến thức pháp luật thông qua phân tích so sánh kết quả từ một bài kiểm tra trắc nghiệm Pháp luật đại cương, từ đó làm rõ tiềm năng và hạn chế của chúng.

Giảng viên, nghiên cứu sinh trong lĩnh vực luật và trí tuệ nhân tạo; luật sư, chuyên gia pháp lý; sinh viên luật; nhà hoạch định chính sách liên quan đến ứng dụng AI và pháp luật.

Nghiên cứu này tiến hành đánh giá năng lực xử lý kiến thức pháp luật thực định của các mô hình trí tuệ nhân tạo tạo sinh hàng đầu, đồng thời phân tích tiềm năng và hạn chế của chúng trong bối cảnh học tập luật và thực hành nghề luật. Phương pháp nghiên cứu dựa trên việc thực hiện một bài kiểm tra trắc nghiệm môn Pháp luật đại cương, trong đó các mô hình ChatGPT, Grok, Gemini, Copilot, Deepseek và Notebook LLM được yêu cầu giải quyết 40 câu hỏi. Kết quả cho thấy các mô hình tiên tiến như ChatGPT và Deepseek đạt tỷ lệ trả lời đúng cao (97.5% và 95%), chứng tỏ khả năng xử lý kiến thức pháp luật tổng quát tốt. Tuy nhiên, các AI này vẫn gặp khó khăn đáng kể với các câu hỏi đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về quy định pháp luật chi tiết, phân biệt hành vi pháp lý phức tạp, hoặc tình huống pháp lý cụ thể, điển hình là những câu liên quan đến hành vi tham nhũng hoặc quyền sửa đổi Hiến pháp. Điểm nổi bật là rủi ro khi AI đưa ra đáp án sai nhưng lại rất thuyết phục, có thể dẫn đến lạm dụng thiếu kiểm soát trong tư vấn pháp luật và học tập, gây ra hậu quả pháp lý nghiêm trọng như các trường hợp thực tiễn đã được ghi nhận. Từ đó, nghiên cứu khẳng định trí tuệ nhân tạo là công cụ bổ trợ hữu ích cho việc học tập luật và ứng dụng AI trong nghề luật, giúp giảm thời gian tra cứu và hỗ trợ phân tích thông tin pháp lý cơ bản. Tuy nhiên, AI không thể thay thế chuyên môn của con người trong các quyết định pháp lý quan trọng. Việc tích hợp AI vào lĩnh vực luật pháp cần đi kèm với giám sát chặt chẽ, tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt, khung pháp lý rõ ràng và thay đổi phương pháp đào tạo để phát triển kỹ năng tư duy phản biện, đảm bảo hiệu quả, chính xác và an toàn.