Nâng cao nhận thức quyền tiếp cận nước sạch và vệ sinh thông qua giáo dục pháp luật và phục vụ cộng đồng tại Trường Đại học Mở Hà Nội

Trong bối cảnh toàn cầu chứng kiến khủng hoảng về nước sạch và vệ sinh, quyền tiếp cận các dịch vụ thiết yếu này đã được Liên hợp quốc công nhận là quyền con người cơ bản. Tuy nhiên, tại Việt Nam, thực tiễn cho thấy vẫn còn khoảng cách đáng kể giữa các quy định pháp luật tiến bộ và khả năng thực thi hiệu quả, dẫn đến nhiều thách thức trong việc đảm bảo quyền này cho người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn và trong các tranh chấp tại đô thị. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, trong đó giáo dục pháp luật đóng vai trò then chốt. Nghiên cứu này nhằm làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý của quyền nước sạch, xác định những khoảng trống trong việc bảo đảm quyền này, và đề xuất một mô hình giáo dục pháp luật tích hợp tại Trường Đại học Mở Hà Nội nhằm nâng cao nhận thức và năng lực hành động cho sinh viên và cộng đồng.

Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên luật, nhà hoạch định chính sách, và các tổ chức xã hội quan tâm đến quyền nước sạch, giáo dục pháp luật và phát triển bền vững.

Nghiên cứu này phân tích sâu sắc tầm quan trọng của quyền tiếp cận nước sạch và vệ sinh, vốn được công nhận là quyền con người thiết yếu trong bối cảnh khủng hoảng môi trường và an sinh xã hội toàn cầu. Mặc dù Việt Nam đã có nhiều tiến bộ trong khuôn khổ pháp lý, thực tiễn vẫn tồn tại những khoảng trống đáng kể trong việc thực thi, đặc biệt là tại các khu vực nông thôn ô nhiễm và tranh chấp dịch vụ cấp nước đô thị. Để giải quyết thách thức này, bài báo sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp phân tích tài liệu (các chuẩn mực quốc tế, pháp luật Việt Nam) và nghiên cứu trường hợp điển hình về tranh chấp cấp nước, cùng với việc rà soát chương trình đào tạo luật hiện hành tại Trường Đại học Mở Hà Nội (HOU).

Kết quả nghiên cứu đề xuất một mô hình tích hợp sáng tạo trong giáo dục pháp luật. Mô hình này tập trung vào việc lồng ghép nội dung quyền nước sạch vào học phần “Pháp luật về quyền con người”, áp dụng các phương pháp giáo dục pháp luật lâm sàng (CLE) như Street Law, moot court và tư vấn pháp luật mô phỏng. Các phương pháp này không chỉ củng cố kiến thức pháp lý mà còn phát triển kỹ năng thực hành và ý thức trách nhiệm xã hội cho sinh viên. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất phát triển khóa học trực tuyến mở đại chúng (MOOC) mang tên “Nước sạch, vệ sinh và pháp luật: Hiểu quyền để sống xanh” nhằm lan tỏa kiến thức và nâng cao nhận thức cho cộng đồng. Mô hình này kỳ vọng không chỉ nâng cao năng lực cho sinh viên và cộng đồng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn cung cấp một giải pháp khả thi, có thể nhân rộng để thúc đẩy việc hiện thực hóa quyền nước sạch tại Việt Nam, góp phần đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững.