285
PHÁTTRIỂNNĂNGLỰCSỐVÀKỸNĂNGHÀNHNGHỀ
PHÁPLÝCHOSINHVIÊNLUẬTTRONGKỶNGUYÊN
CHUYỂNĐỔISỐ
BùiThịNga,PhạmThịNinh2
Email:ngabt@ehou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1045
Tómtắt:Trongbốicảnhchuyểnđổisốđangdiễnramạnhmẽtrêntoàncầu,lĩnhvực
phápluậtcũngchịutácđộngsâusắctừsựpháttriểncủacôngnghệsố.Đặtrayêucầucấp
thiếtđốivớicáccơsởđàotạoluậttrongviệctrangbịchosinhviênkhôngchỉkiếnthức
chuyênmônpháplý,màcònnănglựcsốvàkỹnănghànhnghềphùhợpvớimôitrườnglàm
việcmới.Bàiviếtnàyphântíchvaitròcủanănglựcsốtronghoạtđộngpháplý,xácđịnh
nhữngkỹnăngsốcốtlõimàsinhviênluậtcầncó,đồngthờiđềxuấtmộtsốđịnhhướngvà
giảiphápnhằmpháttriểnnănglựcnàytrongquátrìnhđàotạo.Nghiêncứusửdụngphương
pháptổnghợp-phântíchtàiliệu.Kếtquảchothấyviệctíchhợpnộidungchuyểnđổisốvào
chươngtrìnhđàotạo,tăngcườngứngdụngcôngnghệthôngtintronggiảngdạy,vàhợptác
vớicáctổchứcnghềnghiệplànhữngyếutốthenchốtđểnângcaonănglựcsốvàkỹnăng
hànhnghềpháplýchosinhviên.Nghiêncứunàygópphầncungcấpluậncứkhoahọcvà
thựctiễnchoviệcđổimớigiáodụcphápluậttrongthờiđạisố.
Từkhóa:nănglựcsố,kỹnănghànhnghềpháplý,sinhviênluật,chuyểnđổisố,đàotạoluật
1TrườngĐạihọcMởHàNội
2VụCôngtácxâydựngvănbảnquyphạmphápluật,BộTưpháp.
I.Đặtvấnđề
Côngcuộcchuyểnđổisốquốcgia
đangtácđộngsâurộngđếnmọilĩnhvực,
baogồmcảgiáodụcđạihọcvàđàotạo
ngànhluật.Ngànhluậtvốnlàmộtngành
khoahọcxãhội,thườngđượcsửdụngcác
phươngpháptruyềnthốngtrongđàotạo
nay cũng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi
công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo
(AI), dữ liệu lớn (Big Data)và cácnền
tảngtrựctuyến.Thịtrườngpháplýhiện
nay đặt ranhiều yêu cầumới: từtưvấn
pháplýtrựctuyến,giảiquyếttranhchấp
điệntử(ODR)đếnviệcsửdụnghợpđồng
thông minh và đảm bảo an toàn dữ liệu
trong giao dịch. Nănglựcsử dụngcông
nghệsốđãtrởthànhtiêuchígầnnhưbắt
286
buộc đối với người hành nghề luật hiện
nay.Tuynhiên,thựctếchothấysinhviên
luậttạiViệtNamhiệncònhạnchếvềkỹ
năng số - nhiều sinh viên gặp khó khăn
trong việc tìm kiếm, tổng hợp thông tin
vàdễbịtụthậusovớinhữngđồngnghiệp
thànhthạocôngnghệhơn.Chínhvìvậy,
việcnghiêncứuđểxácđịnhkhungnăng
lựcsốcầncóchosinhviênluậtvàđềxuất
giảipháppháttriểncáckỹnănghànhnghề
pháplýthíchứngvớibốicảnhchuyểnđổi
sốlàhếtsứccầnthiếtvàcấpbách.Điều
này nhằm đảm bảo thế hệ cử nhân luật
mớitốtnghiệpcóthểhòanhậpvàomôi
trườngpháplýhiệnđạivànângcaochất
lượngnguồnnhânlựcpháplýchothờikỳ
sốhóa.
Mụctiêunghiêncứu
Nghiêncứutậptrungvàobahướng
chínhnhưsau:
1.Làmrõkháiniệmvàcấutrúccủa
năng lực sốcũngnhưcác kỹnăng hành
nghềpháplýtrongbốicảnhhiệnđại,qua
đóhiểuđược sinhviênluậtcầntrangbị
nhữnggìvềkiếnthứcvàkỹnăngsố.
2.Phântíchthựctrạngnănglựcsố
củasinhviênluậtViệtNam,baogồmmức
độtíchhợpcôngnghệtrongđàotạoluật
hiệnnayvànhữngđiểmcònhạnchế.
3. Đề xuất một hệ thống giảipháp
đồngbộnhằmpháttriểnnănglựcsốcho
sinhviênluật,quađónângcaochấtlượng
đàotạovàđápứngyêucầunguồnnhânlực
pháplýtrongkỷnguyênchuyểnđổisố.
II.Cơsởlýluậnvềnănglựcsốvà
kỹnănghànhnghềpháplý
2.1. Năng lực số (Digital
Competence)
Nănglựcsốhiệnđượchiểutheonhiều
cáchtiếpcậnkhácnhau.TheoUNESCO
(2022),đâylàkhảnăngtruycập,quảnlý,
đánhgiá,giaotiếpvàsángtạothôngtinmột
cáchantoànvàhiệuquảtrongmôitrường
số. Liênminh châu Âu phát triểnKhung
DigComp,xácđịnh21nănglựcthànhphần
thuộc5nhómchính:(1)xửlýthôngtinvà
dữliệu;(2)giaotiếp-hợptácsố;(3)sáng
tạonộidungsố;(4)antoànvàđạođứcsố;
(5)giảiquyếtvấnđềtrongmôitrườngsố
(LêTrungNghĩa,2021).
Trongđàotạoluật,nănglựcsốđược
hiểucụthểlàkhảnăngtìmkiếm,phântích
vàứngdụngthôngtinpháplýbằngcông
nghệ.Sinhviêncầnbiếttracứucơsởdữ
liệuphápluật,sửdụngcôngcụđọc-phân
tíchtàiliệu,tiếpcậnnguồnhọcthuậtđáng
tincậyvàkhaithácdữliệupháplýphục
vụhọctập,nghiêncứuvàcôngviệcsau
này,trongbốicảnhhầuhếtthôngtinpháp
luậtđãđượcsốhóa.
2.2. Kỹ năng hành nghề pháp lý
trongkỷnguyênsố
Nếutrướcđâykỹnănghànhnghề
pháplýchủyếuxoayquanhsoạnthảo,tư
vấntrựctiếp,đàmphánvàtranhtụngthì
hiệnnayphạmvinàymởrộngsangviệc
sửdụngthànhthạocáccôngnghệpháp
lý. Người hành nghề luật hiện đại phải
kết hợp kiến thức pháp lý với kỹ năng
côngnghệ.
Mộtsốnhómkỹnăngquantrọnggồm:
Khai thác cơ sở dữ liệu pháp luật
điệntử:Sửdụnghệthốngvănbảnpháp
luật,ánlệvàphầnmềmquảnlýtrựctuyến
để tra cứu nhanh và chính xác thay cho
phươngthứcthủcông.
Sửdụngphầnmềmpháplý:Thành
thạocôngcụquảnlýhồsơvụviệc,kýhợp
đồngđiện tử, lưu trữ tàiliệu sốvà ứng
dụngAItrongphântíchdữliệupháplý.
Bảo mậtdữliệu vàđạođức số:Ý
thứccaovềantoànthôngtin,tuânthủquy
287
địnhvềbảovệdữliệuvàliêmchínhnghề
nghiệp.Cácvụviệcbịchếtàidosửdụng
AItạorathôngtinsaichothấytầmquan
trọng của kiểm chứng và đạo đức nghề
luậttrongmôitrườngsố.
Nhưvậy,kỹnănghànhnghềpháp
lýtrongchuyểnđổisốkhôngchỉdựavào
kiếnthứcluậtmàcònđòihỏikhảnăng
sửdụngcôngcụsốđểhỗtrợnghiêncứu,
tưvấnvàtranhtụngmộtcáchhiệuquả
vàantoàn.
2.3.Mốiquanhệgiữanănglựcsố
vànănglựchànhnghềluật
Nănglựcsốvànănglựchànhnghề
pháplýcóquanhệbổtrợchặtchẽ.Năng
lực số là nền tảng để thực hiện hoạt
động nghề nghiệp hiện đại, bởi phần
lớn quy trình pháp lý đã chuyển sang
môi trường trực tuyến trong việc tra
cứuphápluật,quảnlýhồsơ,tươngtác
với khách hàng, hay phântíchdữ liệu:
Nănglựcsốchophépngườihànhnghề
luậtkhaitháchiệuquảcáccơsởdữliệu
pháp luật điện tử, án lệ, và phần mềm
quảnlýtrựctuyếnđểtracứuthôngtin
nhanhchóngvàchínhxác.Nănglựcsử
dụngphầnmềmpháplýgiúpquảnlýhồ
sơvụviệc,thựchiệnkýhợpđồngđiện
tử,vàlưutrữtàiliệusốmộtcáchcóhệ
thốngvàchuyênnghiệp.Kỹnăngsốhỗ
trợcáchìnhthứchànhnghềmớinhưtư
vấnpháplýtrựctuyếnvàthamgiagiải
quyết tranh chấp điện tử. Các công cụ
sốnhưAIhỗtrợphântíchdữliệupháp
lý,giúpnângcaochấtlượngnghiêncứu,
tưvấnvàtranhtụng.Thiếukỹnăngsố,
ngườihànhnghềkhólàmviệchiệuquả
dùcókiếnthứcpháplýtốt.
Đồng thời, năng lực pháp lý định
hướngcáchsửdụngcôngnghệmộtcách
đúngđắn,đặcbiệttrongcácvấnđềliên
quanđếnantoàn,bảomật,đạođứcnghề
nghiệp vàtuânthủphápluậtvề dữliệu.
Côngnghệhỗ trợnhưngkhôngthểthay
thế tư duy pháp lý vàtrách nhiệm nghề
nghiệp.Vìvậy,đàotạoluậtcầnđảmbảo
sự cân bằng: tăng cường tích hợp công
nghệnhưngvẫngiữvữngnềntảnglýluận
phápluật,xâydựngđộingũcửnhânluật
vừa giỏichuyên mônvừa thành thạo kỹ
năngsố.
III.Phươngphápnghiêncứu
Đốitượngnghiêncứucủađềtàilà
nănglựcsốvàkỹnănghànhnghềpháplý
củasinhviênluậttrongbốicảnhgiáodục
đạihọc.Nghiên cứu tậptrung xác định
các năng lực số cần thiết đối với sinh
viên luật và đánh giá thực trạng những
nănglựcnàytạicáccơsởđàotạoluậtở
ViệtNam giai đoạn 2020-2025, thời kỳ
chuyểnđổisốpháttriểnmạnhtronggiáo
dục và nghề luật. Một số kinh nghiệm
quốctếtừAnh,HoaKỳ,Singapore,Hàn
QuốcvàLiênminhchâuÂuđượctham
khảonhằmtạocơsởsosánhvàđốichiếu,
nhưng trọng tâm phân tích vẫn đặt vào
bốicảnhViệtNam.
Đểđạtmụctiêunghiêncứu,nhóm
tácgiảsửdụngkếthợpphươngphápphân
tích-tổnghợptàiliệuvàphươngphápso
sánh.Phầnphântích-tổnghợptậptrung
vàohệthốngvănbảnchínhsáchcủaViệt
Namliênquanđếnchuyểnđổisốvàgiáo
dục pháp luật, như Nghị quyết 57-NQ/
TW,Nghịquyết71-NQ/TWvàQuyếtđịnh
131/QĐ-TTg.Phươngphápsosánhđược
sử dụng để đối chiếu kinh nghiệm quốc
tếvàcáckhungnănglựccủaUNESCO,
EUDigComp,quađórútrabàihọcvàđề
xuấtgiảiphápphùhợpchođàotạoluậttại
ViệtNam.
288
IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận
4.1.Thựctrạngvềnănglựcsốvà
kỹnănghànhnghềpháplýcủasinhviên
ViệtNam
Mức độ chuyển đổi số trong đào
tạoluật
Trong những năm gầnđây, các cơ
sở đào tạo luật đã bước đầu triển khai
chuyểnđổisố,đặcbiệttronggiaiđoạnđại
dịchCOVID-19vớiviệcápdụngrộngrãi
cácnềntảngdạyhọctrựctuyến(Zoom,
Microsoft Teams, Google Meet, v.v.) và
môhình học kết hợp. Một số trường đã
thửnghiệmcôngnghệmớinhưphòngxử
ánảohoặcthựctếảo(VR)hỗtrợsinhviên
tươngtáctrựcquanvớitìnhhuốngpháplý
(Nguyễn&Đỗ,2025).Tuyvậy,mứcđộ
chuyểnđổisốnhìnchungcònhạnchếvà
thiếuđồngbộ.Việcứngdụngcôngnghệ
chủyếudừngởhoạtđộnggiảngdạy,trong
khinộidungchươngtrìnhhầunhưchưa
tíchhợpcácmônhọcvềcôngnghệpháp
lý,dữliệu,AIhaymôphỏngtốtụngsố.
Chẳnghạn,rấtíttrườngluậtViệtNamcó
mônhọcvềhợpđồngthôngminhhaybảo
vệdữliệusố,trongkhiđâylànhữngnội
dungđangnổilêntrênthếgiới.Việcmô
phỏngtòaánảođểrènkỹnăngtranhtụng
sốchosinhviêncũngchưađượctriểnkhai
rộngrãi.Nhìnchung,mứcđộchuyểnđổi
sốtrongđàotạoluậtcònởgiaiđoạnkhởi
đầu và chưa có định hướng chiến lược
thống nhất giữa các trường (Nguyễn &
Đỗ,2025).
Năng lực số của sinh viên luật
hiệnnay
Đasốsinhviênluậthiệnnaythuộc
thế hệ trẻ, khá thành thạo các kỹ năng
CNTTcơbảnnhưsoạnthảovănbản,trình
bàyslide,tracứuinternet.Tuynhiên,khi
đi vào các kỹ năng số chuyên sâu hơn
phụcvụchongànhluậtthìcònnhiềuhạn
chế.Khảnăngkhaithácvàphântíchdữ
liệupháplýcủasinhviêncònyếu-chưa
khaitháchiệuquảcácvănbảnphápluật
ởnguồnchínhthống(vídụCơsởdữliệu
quốcgiavềphápluật),hoặckhôngquen
sử dụng cáccơ sởdữ liệuán lệ,tạp chí
khoahọcpháplýtrựctuyến.Kỹnăngxử
lý thôngtincũngởmứccơ bản,thường
chỉdừngởviệcchépdẫnchiếuluậthoặc
tổnghợpthủcông,chưabiếtứngdụngcác
côngcụhỗtrợphântíchdữliệu(nhưphần
mềmquảnlýtàiliệu,phầnmềmphântích
bản án).Tư duy ra quyết định dựa trên
dữliệu-vídụsửdụngcácbáocáothống
kêsốliệuvụviệcđểđịnhhướnglậpluận
pháplý-vẫncònxalạvớinhiềusinhviên
luậtvốnquentiếpcậnsựviệcdướigócđộ
lýthuyếtthuầntúy.
Vềantoànthôngtin,nhiềusinhviên
chưachútrọngbảomậthồsơ,ítsửdụng
mậtkhẩuhoặcphânquyềnkhichiasẻtài
liệu,vàthiếukỹnăngxácthựcđayếutố.
Hiện tượng sao chép, lệ thuộc vào nội
dungtrựctuyếnhoặcsửdụngAIkhông
kiểmchứngcũngbiểuhiệnhạnchếvềđạo
đứcsố(Kosmyna&cộngsự,2025).
Nhìn chung, năng lực số của sinh
viênluậtViệtNamchưađápứngtốtyêu
cầuthựctiễn,nhấtlàởcáckỹnăngkhai
thácdữliệupháplý,phântíchthôngtin
vàtuânthủchuẩnmựcđạođức-anninh
số.Đâylàkhoảngtrốngmànhàtrườngvà
bảnthânsinhviêncầnnỗlựckhắcphục
trongthờigiantới.
Hạn chế trong kỹ năng hành nghề
pháplýcủasinhviên
Dochươngtrìnhđàotạochưagắn
kếtchặtchẽvớicôngnghệ,sinhviênluật
thiếutrảinghiệmthựchànhnghềnghiệp
trênnềntảngsố.
Thứ nhất, Phần lớn chưa từng sử
dụng phần mềm quản lý hồ sơ, công cụ
289
soạnthảohợpđồngsốhay hệthốnggiải
quyếttranhchấptrựctuyến.Việcrènluyện
kỹnăngtranhtụnghoặctưvấnvẫnchủyếu
theophươngthứctruyềnthốngthống(diễn
ántrựctiếp,tưvấntrêngiấy),thiếusựhỗ
trợ của mô phỏng số.Trongkhi đó, trên
thếgiớiđãxuấthiệncácphòngxửánảo
nơisinhviêncóthểluyệntậptranhtụngvà
đượcphầnmềmchấmđiểmdựatrêngiọng
điệu,cửchỉ...(Nguyễn&Đỗ,2025).
Thứhai,khoảngcáchgiữađàotạo
và thựctiễn công nghệvẫn lớndo thiếu
liênkếtgiữanhàtrườngvớidoanhnghiệp
LegalTechhoặcvănphòngluậtứngdụng
côngnghệ.Sinhviênvìthếkhótiếpcận
cácmôhìnhlàmviệchiệnđại,trongkhi
xuhướngquốctếchothấyAIvàcôngcụ
sốđangngàycàngphổbiếntrongđàotạo
vàhànhnghềluật.Mộtvídụđiểnhìnhvề
việcápdụngAIvàolớphọcvềphápluật
tạiTrườngLuậtSturm-ĐạihọcDenver
tạiHoaKỳ,trongkhóahọcvềluậttàisản
(Property Course), giảng viên ứng dụng
ChatGPTvàohoạtđộngthảoluậntạilớp
vàtiếnhànhmộtkhảosátđốivớisinhviên
thamgialớphọc,trongđó70%sinhviên
được khảo sát cho rằngAI hữu ích cho
việc học tập của họ, 80% sinh viên cho
rằngAIhữuíchchonhữngcuộcthảoluận
ngắntạilớpvà80%sinhviênchorằnghọ
nêncókiếnthứcvềviệcsửdụnghệthống
AI.HọchorằngcôngcụAIcóthểhỗtrợ
cho việc học tập pháp luật cho họ, mặc
dùrằngcómộtsốítkhôngđồngtìnhvới
quanđiểmnày,tuyvậycóthểthấyhầuhết
sinhviênđềuphátbiểuủnghộviệctích
hợpAI nhiều hơn vào quá trình họctập
phápluật(Bliss,2024).
Thứba,cơsởvậtchấtphụcvụđào
tạo số còn chênh lệch đáng kể giữa các
trường. Không phải cơ sở nào cũng có
phòngthựchànhhiệnđại,thưviệnđiệntử
phongphúhoặchệthốnginternetđápứng
nhucầuhọctậpsố.Sựthiếuđồngbộnày
ảnhhưởngrõrệtđếncơhộirènluyệnkỹ
năngnghềnghiệphiệnđạicủasinhviên.
Nhưvậy,nănglựcsốkhôngcònlà
mộtkỹnăngphụtrợmàlàmộtthànhtố
cốt lõi của kỹ năng hành nghề pháp lý.
Đào tạoluật phải đảmbảo sựcân bằng:
tăngcườngtíchhợpcôngnghệđểhỗtrợ
hiệuquảnghềnghiệp,nhưngvẫngiữvững
nềntảnglýluậnphápluậtđểduytrìtrách
nhiệmvàđạođứcsố.
4.2.Kinhnghiệmquốctếpháttriển
nănglựcsốchosinhviênluật
KinhnghiệmcủaAnhvàHoaKỳ
TạiAnh và Hoa Kỳ, việc tíchhợp
côngnghệvàođàotạoluậtđãđượctriển
khai sớm và bài bản. Các trường hàng
đầunhưHarvard,OxfordhayUniversity
College London (UCL) mở các khóa về
Luật và công nghệ, cũng như đưa vào
chươngtrìnhnhữnghọcphầnliênngành
như Law and Technology (luật và công
nghệ),LegalAnalytics(phântíchdữliệu
pháplý)hayAI&Law(trítuệnhântạovà
phápluật),đồngthờithànhlậpcáctrung
tâmnghiên cứu công nghệpháp lý, tiêu
biểu như CodeXcủa Đạihọc Stanford-
nơisinhviênluậtvàchuyêngiacôngnghệ
cùngpháttriểngiảiphápcôngnghệpháp
lý(Warren,2019).
Bên cạnh đó, các trường tại Hoa
Kỳứngdụngmạnhmôphỏngthựchành.
Môhìnhphiêntòagiảđịnh(mootcourt-
phiêntòagiảđịnh).Cácchươngtrìnhthí
điểmsửdụngcôngnghệthựctếảo(VR)
(vanDongen,2024)đượctriểnkhainhằm
tăng cường trải nghiệm học tập tại các
trường đào tạo luật khác như Oklahoma
vàUNTDallas,vớikếhoạchtíchhợpchi
tiết được trình bày trong Hội nghị Hiệp
hộiThưviệnLuậtHoaKỳ(AALL),trong