2
LỜI NÓI ĐẦU
Học phần “Tâm lý học giáo dục” được giới thiệu và giảng dạy cho sinh viên trường Đại
học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh trong học kỳ thứ hai hoặc học kỳ thứ ba (tùy theo chuyên
ngành) ngay sau khi sinh viên đã được tìm hiểu những kiến thức cơ bản của học phần “Tâm lý
học đại cương”.
Đây là học phần được xây dựng theo hướng tích hợp hai bộ môn thành phần: “Tâm lý
học giáo dục” và “Giao Tiếp Sư Phạm” trong thời lượng tìm hiểu là 60 tiết tại lớp.
Mục tiêu cơ bản của học phần là trang bị cho sinh viên các kiến thức về những cơ sở tâm
lý của hoạt động dạy học và giáo dục ở trường phổ thông, trên cơ sở đó hình thành và phát triển
tri thức, kỹ năng nghề nghiệp cần thiết cho bản thân trong hoạt động nghề nghiệp tương lai.
Xuất phát từ việc bản thân chủ đề cương là sinh viên đã từng học tập học phần này và
mong muốn biên tập lại một tập đề cương ôn tập sao cho phù hợp với đại chúng, theo tinh thần
tóm tắt ngắn gọn, tự học có hướng dẫn, tiến tới thúc đẩy sự tư duy, sáng tạo của các sinh viên
đang tiếp xúc với đề cương, chủ đề cương đã tổng hợp, biên tập, chỉnh sửa và hệ thống lại các
kiến thức cơ bản mà sinh viên cần nắm khi tham gia học tập học phần này.
Trong quá trình biên tập, tổng hợp, chủ đề cương đã kế thừa từ các nguồn tài liệu được
giảng viên giới thiệu cũng như những tài liệu từ các trang chính thống, mục đích là nhằm tạo ra
sự đa dạng, hệ thống cho tập đề cương của mình, giúp các bạn sinh viên hệ thống lại kiến thức dễ
dàng hơn và góp phần hướng dẫn tự ôn tập sao cho hiệu quả nhất.
Sau khi chủ để cương tiến hành sử dụng tài liệu trong thực tiễn thì đã rút ra được nhiều
kinh nghiệm cũng như thiếu sót, do đó, chủ đề cương đã tiến hành bổ sung, sửa đổi một số nội
dung sao cho phù hợp và cô đọng hơn, phục vụ tóm tắt lý thuyết và nội dung cần nhớ một cách
phù hợp và hiệu quả.
Xin trân trọng cảm ơn giảng viên và các bạn sinh viên đã động viên cũng như nhắc nhở
kỹ lưỡng nhằm giúp chủ đề cương có thể sửa chữa và biên tập đề cương không xa rời với chuẩn
kiến thức được giới thiệu.
Do đây là tập đề cương được biên tập theo quan điểm chủ quan của chủ đề cương, chắc
chắn sẽ có rất nhiều thiếu sót về hình thức, nội dung, cách trình bày. Chủ đề cương rất mong
muốn giảng viên và các bạn sinh viên có thể đóng góp thêm để giúp tập đề cương này tốt hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
3
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ............................................................................................................................... 1
MỤC LỤC...................................................................................................................................... 3
PHẦN I: TÂM LÝ HỌC GIÁO DỤC ......................................................................................... 7
CHƯƠNG 1: NHẬP MÔN TÂM LÝ HỌC GIÁO DỤC ........................................................... 8
1. Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu của TLHGD: ................................................................. 8
2. MQH giữa TLHGD với các chuyên ngành khác: (SV nên tham khảo tổng quát) ......... 8
3. Các phương pháp nghiên cứu Tâm lý học giáo dục: ......................................................... 9
3.1. Nghiên cứu mô tả (Descriptive Research): ..................................................................... 9
3.2. Nghiên cứu tương quan (Correlational Research): ......................................................... 9
3.3. Nghiên cứu thực nghiệm (Experimental Research): ...................................................... 9
CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CÁ NHÂN CỦA NGƯỜI HỌC .................................... 10
1. Những sai lầm trong các học thuyết về sự phát triển tâm lý cá nhân: .......................... 10
1.1. Thuyết tiền định (S.Auerbac, E.Thorndike,..): ............................................................. 10
1.2. Thuyết duy cảm: (Thomas Hobbes, John Locke,..) ...................................................... 10
1.3. Thuyết hội tụ hai yếu tố: (V.Stecno) ............................................................................. 10
2. Quan niệm duy vật biện chứng về sự phát triển tâm lý cá nhân: .................................. 10
2.1. Định nghĩa tổng quát: ................................................................................................... 10
2.2. Một số điểm đáng chú ý: .............................................................................................. 10
3. Những quy luật về sự phát triển tâm lý cá nhân: ............................................................. 11
4. Lứa tuổi và đặc điểm chuyển tiếp của các giai đoạn lứa tuổi: ........................................ 11
4.1. Định nghĩa về lứa tuổi: ..................................................................................................11
4.2. Đặc điểm chuyển tiếp các giai đoạn lứa tuổi: ................................................................11
4.3. Khủng hoảng lứa tuổi: .................................................................................................. 12
4.4. Sự phân chia các giai đoạn lứa tuổi: ............................................................................. 12
5. Dạy học, giáo dục và sự phát triển tâm lý ........................................................................ 12
6. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi thiếu niên và đầu thanh niên .................................................. 12
CHƯƠNG 3: CƠ SỞ TÂM LÝ CỦA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ........................................... 19
1.Dạy và hoạt động dạy: ........................................................................................................ 19
1.1. Dạy: .............................................................................................................................. 19
1.2. Hoạt động dạy:.............................................................................................................. 19
2. Học và hoạt động học: ........................................................................................................ 19
2.1. Học: .............................................................................................................................. 19
4
2.2. Hoạt động học:.............................................................................................................. 19
2.2.1. Định nghĩa:............................................................................................................ 19
2.2.2. Bản chất: ............................................................................................................... 20
3. Hình thành hoạt động học: ................................................................................................ 20
3.1 Hình thành động cơ học tập: .......................................................................................... 20
3.1.1. Nhóm động cơ hoàn thiện tri thức: ....................................................................... 20
3.1.2. Nhóm động cơ quan hệ xã hội: ............................................................................. 20
3.2. Hình thành mục đích học tập: ....................................................................................... 21
3.3. Hình thành hành động học tập: ..................................................................................... 21
3.3.1. Hành động phân tích: ............................................................................................ 21
3.3.2. Hành động mô hình hóa: ....................................................................................... 21
3.3.3. Hành động cụ thể hóa: .......................................................................................... 21
4. Quá trình hình thành khái niệm, kỹ năng, kỹ xảo cho người học: ................................ 21
4.1. “Khái niệm”: ................................................................................................................. 21
4.2. Mô hình của quá trình lĩnh hội khái niệm ở học sinh: .................................................. 21
4.3. Quá trình lĩnh hội khái niệm ở học sinh (cụ thể) .......................................................... 22
4.4. Kỹ năng, kỹ xảo: ........................................................................................................... 22
5. Học tập tích cực và dạy học tích cực: ............................................................................... 22
5.1. Học tập tích cực: ........................................................................................................... 22
5.2. Dạy học tích cực: .......................................................................................................... 22
6. Dạy học và phát triển trí tuệ: ............................................................................................ 23
6.1. Định nghĩa về “trí tuệ”: ................................................................................................ 23
6.2. Phát triển trí tuệ: ........................................................................................................... 23
6.3. Các chỉ số của sự phát triển trí tuệ: .............................................................................. 23
CHƯƠNG 4: CƠ SỞ TÂM LÝ CỦA HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC VÀ GIÁO
DỤC GIÁ TRỊ ............................................................................................................................. 24
1. Đạo đức và hành vi đạo đức: ............................................................................................. 24
1.1. Đạo đức: ....................................................................................................................... 24
1.2. Hành vi đạo đức: ........................................................................................................... 24
1.3. Quan hệ giữa nhu cầu đạo đức, động cơ đạo đức và hành vi đạo đức ......................... 24
1.4. Cấu trúc tâm lý của hành vi đạo đức: ........................................................................... 25
1.5. Một số hành vi vi phạm đạo đức trong trường học: ..................................................... 25
2. Giá trị và giáo dục giá trị: ................................................................................................. 25
5
CHƯƠNG 5: HỖ TRỢ TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG .................................................................... 27
1. Vài nét về Tâm lý học trường học (School Psychology) .................................................. 27
1.1. Khái niệm: .................................................................................................................... 27
1.2. Nguồn gốc: ................................................................................................................... 27
1.3. Mục đích: ...................................................................................................................... 27
1.4. Bản chất: ....................................................................................................................... 27
1.5. Nội dung: ...................................................................................................................... 27
2. Một số khó khăn tâm lý thường gặp ở học sinh: ............................................................. 28
2.1. Buồn chán trong lớp học ............................................................................................... 28
2.2. Lo âu học đường ........................................................................................................... 28
2.3. Rối loại lo âu: ............................................................................................................... 28
2.4. Nghiện game, Internet: ................................................................................................. 28
2.5. Trầm cảm (sự rối loạn cảm xúc) ................................................................................... 28
PHẦN II: GIAO TIẾP SƯ PHẠM ............................................................................................ 29
CHƯƠNG 6: GIAO TIẾP SƯ PHẠM ....................................................................................... 30
A. HỆ THỐNG LÝ LUẬN GIAO TIẾP SƯ PHẠM ........................................................... 30
1. Định nghĩa: ...................................................................................................................... 30
1.1. Giao tiếp: .................................................................................................................. 30
1.2. Giao tiếp sư phạm: (sự chuyên nghiệp) ................................................................... 30
2. Nguyên tắc giao tiếp sư phạm: (HẾT SỨC CHÚ Ý) ....................................................... 30
2.1. Nguyên tắc mô phạm: (tạo nên sự chuẩn mực của người giáo viên) ....................... 30
2.2. Nguyên tắc tôn trọng nhân cách của đối tượng: ...................................................... 31
2.3. Nguyên tắc thiện chí trong giao tiếp: ....................................................................... 31
2.4. Nguyên tắc đồng cảm: ............................................................................................. 32
3. Phong cách giao tiếp sư phạm: ........................................................................................ 32
3.1. Định nghĩa phong cách: ........................................................................................... 32
3.2. Các loại phong cách giao tiếp sư phạm: .................................................................. 32
3.2.1. Phong cách giao tiếp độc đoán: ........................................................................ 32
3.2.2. Phong cách giao tiếp dân chủ: .......................................................................... 33
3.2.3. Phong cách giao tiếp tự do: .............................................................................. 33
4. Kỹ năng giao tiếp sư phạm: ............................................................................................. 34
4.1. Định nghĩa:............................................................................................................... 34