Bài giảng Tâm lý học: Chương 3 - TS. Nguyễn Thị Hiền

Hoạt động nhận thức là một lĩnh vực trọng tâm trong nghiên cứu tâm lý học, đóng vai trò nền tảng trong cách chúng ta tương tác và hiểu về thế giới. Chương này đi sâu vào khái niệm cơ bản về nhận thức, đặc biệt là nhận thức cảm tính, bao gồm cảm giác và tri giác. Việc thấu hiểu các quá trình này không chỉ giúp làm rõ cách thông tin được thu nhận và xử lý ở cấp độ sơ khai mà còn là tiền đề để khám phá những hoạt động nhận thức phức tạp hơn như tư duy và tưởng tượng. Mục tiêu là cung cấp một cái nhìn tổng quan về các thành phần cốt lõi của quá trình nhận thức, làm nổi bật tầm quan trọng của chúng trong việc hình thành trải nghiệm chủ quan của con người.

Sinh viên, giảng viên ngành Tâm lý học, Giáo dục học, Khoa học nhận thức, hoặc những ai quan tâm đến các khía cạnh cơ bản của tâm lý con người và quá trình nhận thức.

Chương này tập trung phân tích sâu về "Hoạt động nhận thức", khởi đầu với nhận thức cảm tính, một giai đoạn cơ bản trong quá trình con người thu nhận thông tin từ môi trường. Tài liệu định nghĩa rõ ràng "cảm giác" là quá trình phản ánh riêng lẻ từng thuộc tính của sự vật, trong khi "tri giác" là sự phản ánh trọn vẹn, tổng thể các thuộc tính bề ngoài khi chúng trực tiếp tác động vào giác quan. Phần nội dung làm nổi bật những điểm giống và khác nhau căn bản giữa cảm giác và tri giác, nhấn mạnh cả hai đều là quá trình tâm lý phản ánh thuộc tính bên ngoài, tạo ra hình ảnh và có tính trực tiếp, cụ thể. Tuy nhiên, chúng khác biệt ở mức độ toàn vẹn của sự phản ánh và kết quả thu được. Một phần quan trọng của chương là việc trình bày các "quy luật" chi phối cảm giác và tri giác, bao gồm "ngưỡng cảm giác", "tính thích ứng" của cảm giác, và các quy luật như tính đối tượng, tính ý nghĩa, tính ổn định của tri giác. Ví dụ, "ngưỡng cảm giác" được giải thích là giới hạn kích thích tối thiểu hoặc tối đa cần thiết để gây ra cảm giác, và "tính thích ứng" là khả năng thay đổi độ nhạy cảm của giác quan để phù hợp với cường độ kích thích. Những quy luật này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn mang giá trị ứng dụng cao trong nhiều lĩnh vực. Việc hiểu rõ cách các giác quan hoạt động, cách chúng ta hình thành hình ảnh về thế giới và cách độ nhạy cảm có thể thay đổi là nền tảng cho việc thiết kế các môi trường học tập, giao diện người dùng hiệu quả, cũng như trong chẩn đoán và điều trị các vấn đề liên quan đến nhận thức. Cuối cùng, tài liệu cũng đề cập đến "trí nhớ" như một cầu nối quan trọng giữa nhận thức cảm tính và "nhận thức lý tính", với "tư duy" và "tưởng tượng" là các hoạt động cao hơn, cho thấy một bức tranh toàn diện về hệ thống nhận thức phức tạp của con người.