BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN ĐỨC TOÀN
Sö DôNG DI SN V¡N HO¸ VïNG §åNG B»NG S¤NG CöU LONG
TRONG D¹Y HäC LÞCH Sö VIÖT NAM Tõ NGUåN GèC §ÕN N¡M 1918
ë TR¦êNG TRUNG HäC PHæ TH¤NG THµNH PHè CÇN TH¥
Chuyên ngành: Lý luận và PPDH môn Lịch sử
Mã số: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2022
Công trình đƣợc hoàn thành tại:
KHOA LỊCH SỬ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS NGUYỄN THỊ CÔI
Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Thành Nhân - Trường ĐHSP - Đại học Huế
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ - Viện Sử học
Phản biện 3: TS. Nguyễn Thị Phương Thanh - Trường ĐHSP Hà Nội
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào … giờ..., ngày... tháng… năm 2022.
Có thể tìm hiểu luận án tại thƣ viện: Thƣ viện Quốc Gia, Hà Nội
hoặc Thƣ viện Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nghị quyết 29 của BCH Trung Ương khoá XI, khi bàn về công tác giáo dục đã
chỉ rõ: “phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển
toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực
tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [2; tr.122].
Điều này đặt ra cho sự nghiệp giáo dục nói chung, nhà trường phổ thông nói riêng,
nhiệm vụ phải đào tạo thế hệ trẻ “phát triển toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng,
truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận
dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học
tập suốt đời” [2; tr.123]
Hiẹ n nay, giảng dạy về di sản đã là ye u c u với các tru ờng phổ tho ng Các dự án
đu a di sản vào tru ờng học đã mang lại những hiệu ứng tích cực nhu ng c n kho ng ít
thách thức đối với các nhà quản lý giáo dục, va n hóa Để hiẹ n thực hóa chính sách nói
tre n về viẹ c dạy và học về DSVH trong tru ờng học, Bọ Giáo dục và Đào tạo, Bọ Va n
hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Va n bản 73 HD - BGDĐT - BVHTTDL ngày
16/1/2013 hu ớng d n sử dụng di sản trong dạy học ở tru ờng phổ tho ng, trung ta m giáo
dục thu ờng xuye n. Viẹ c sử dụng DSVH trong dạy học ở tru ờng phổ tho ng hu ớng tới
đích gi p HS có những hiểu biết về những giá trị của các di sản, qua đó giáo dục HS ý
thức gìn giữ, bảo vẹ các DSVH
Theo dòng lịch sử, trải qua hơn 300 năm hình thành và phát triển, vùng ĐBSCL
cùng với cả nước đã hy sinh biết bao xướng máu chống xâm lăng, giữ vững bờ cõi cha
ông Và cũng trong khoảng thời gian này trên vùng đất Tây Đô nói riêng, ĐBSCL nói
chung đã hình thành và phát triển nhiều loại hình văn hóa, văn nghệ dân gian đặc sắc
như đờn ca tài tử, sân khấu cải lương, thơ văn yêu nước, những công trình kiến trúc cổ,
những di tích lịch sử cùng với biết bao lễ hội dân gian đặc sắc… Trải qua bao thăng
tr m của lịch sử, các giá trị DSVH ấy luôn được bảo lưu trao truyền, bổ sung, sáng tạo
qua các thế hệ theo chiều hướng tích cực, h a chung trong “d ng chảy” của cộng đồng
văn hóa của các dân tộc Việt Nam. Các DSVH vùng ĐBSCL không chỉ có giá trị trong
việc giáo dục tri thức, hình thành nhân cách con người, nhiều DSVH của vùng đã và
đang phát huy vai tr , tiềm năng, thế mạnh của mình trong việc quảng bá hình ảnh quê
hương, phát triển kinh tế du lịch, thu h t du khách đến với vùng đồng bằng sông nước,
có tác dụng to lớn trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho thế hệ trẻ.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề Sử dụng di sản văn hóa
vùng ĐBSCL trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến năm 1918 ở trường
THPT Thành phố Cần Thơ làm đề tài Luận án Tiến sĩ Khoa học giáo dục, chuyên
ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử, góp ph n nâng cao chất
2
lượng DHLS ở trường THPT nói chung, TP. C n Thơ nói riêng
2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
2.1 Đối tượng nghiên cứu: Là quá trình sử dụng DSVH (bao gồm DSVH vật thể
và DSVH phi vật thể) vùng ĐBSCL trong dạy học LSVN từ nguồn gốc đến năm 1918
ở các trường THPT TP. C n Thơ Trong đó, chủ yếu là các hình thức, biện pháp sử
dụng.
2.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung: nội dung nghiên cứu của đề tài được giới hạn trong chương
trình LSVN từ nguồn gốc đến năm 1918, chương trình Cải cách giáo dục hiện hành và
có tính đến chương trình mới được ban hành.
- Phạm vi điều tra: việc điều tra, khảo sát sẽ được tiến hành ở tất cả 25 trường phổ
thông trên địa bàn TP. C n Thơ.
- Phạm vi thực nghiệm: thực nghiệm sư phạm toàn ph n và từng ph n các biện
pháp được tiến hành ở 10 trường THPT trên địa bàn Thành phố C n Thơ
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở khẳng định vai tr , ý nghĩa của việc sử
dụng DSVH vùng ĐBSCL trong DHLS ở trường THPT TP. C n Thơ, luận án đi sâu
xác định nội dung DSVH vùng ĐBSCL có thể và c n khai, đề xuất các hình thức, biện
pháp sử dụng trong DHLS Việt Nam từ nguồn gốc đến năm 1918 ở trường THPT TP.
C n Thơ
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích trên, luận án tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:
Tìm hiểu lý luận Tâm lý học, Giáo dục học, Giáo dục lịch sử để làm rõ những vấn đề
lý luận liên quan đến đề tài; Tìm hiểu thực trạng sử dụng DSVH vùng ĐBSCL trong
dạy học LSVN ở các trường THPT TP. C n Thơ; Tìm hiểu chương trình, nội dung
SGK Lịch sử lớp 10, 11 ph n LSVN từ nguồn gốc đến năm 1918 và xác định nội dung
DSVH c n khai thác để DHLS Việt Nam ở các trường THPT TP. C n Thơ; Dựa vào
nội dung bài học, tài liệu khai thác, đối tượng và điều kiện dạy học để đề xuất các hình
thức, biện pháp sử dụng theo hướng phát huy năng lực của HS trong việc tổ chức dạy
học nội khóa cũng như hoạt động ngoại khóa; Thực nghiệm sư phạm làm cơ sở cho
việc rút ra các kết luận khoa học, để khẳng định tính khả thi của những biện pháp mà
đề tài nêu ra.
4. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở phương pháp luận: Cơ sở phương pháp luận của luận án: là những
quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm
của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề giáo dục, giáo dục lịch sử.
4.2. Phương pháp nghiên cứu: để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các
phương pháp sau
- Nghiên cứu lý thuyết
3
- Nghiên cứu thực tiễn:
- Thực nghiệm sư phạm:
- Sử dụng toán học thống kê
5. Giả thuyết khoa học của đề tài: Việc sử dụng DSVH vùng ĐBSCL sẽ góp
ph n nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, hoàn thành mục tiêu môn học, nếu xác định
được nội dung DSVH c n khai thác sử dụng trong dạy học LSVN từ nguồn gốc đến
năm 1918 ở trường THPT TP. C n Thơ và đề xuất các hình thức, biện pháp sử dụng
phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi, trình độ nhận thức của HS, đặc điểm vùng miền,
điều kiện dạy học...
6. Đóng góp của đề tài
Kết quả của đề tài sẽ góp ph n: Khẳng định rõ vai tr , ý nghĩa của việc sử dụng
DSVH vùng ĐBSCL trong dạy học LSVN ở các trường THPT TP. C n Thơ; Xác định
những nội dung DSVH của ĐBSCL c n khai thác, sử dụng trong dạy học LSVN từ
nguồn gốc đến năm 1918 ở trường THPT TP. C n Thơ; Đề xuất những hình thức, biện
pháp sử dụng DSVH vùng ĐBSCL trong DHLS Việt Nam từ nguồn gốc đến năm
1918 ở các trường THPT TP. C n Thơ góp ph n nâng cao chất lượng bộ môn
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
7.1. Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu của luận án góp ph n làm phong phú
thêm lý luận dạy học bộ môn về việc sử dụng DSVH trong DHLS nói chung và DHLS
Việt Nam nói riêng ở trường THPT.
7.2. Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận án góp ph n giúp cho GV
lịch sử các trường THPT ở TP. C n Thơ nói riêng, ĐBSCL nói chung vận dụng vào
dạy học góp ph n nâng cao chất lượng bộ môn Đồng thời luận án còn là tài liệu tham
khảo cho việc nghiên cứu phương pháp dạy học lịch sử của Nghiên cứu sinh, Học viên
cao học, sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng ngành Sư phạm Lịch sử.
8. Cấu trúc của luận án
Ngoài mở đ u, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận án
gồm có 4 chương:
Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Chương 2: Vấn đề sử dụng DSVH vùng ĐBSCL trong dạy học LSVN ở trường
THPT Thành phố C n Thơ Lý luận và thực tiễn
Chương 3: Sử dụng DSVH vùng ĐBSCL trong dạy học nội khoá ph n LSVN từ
nguồn gốc đến năm 1918 ở trường THPT TP. C n Thơ. Thực nghiệm sư phạm
Chương 4: Tổ chức HĐNK với DSVH vùng ĐBSCL trong dạy học LSVN từ
nguồn gốc đến năm 1918 ở trường THPT TP. C n Thơ. Thử nghiệm sư phạm