Già hóa dân số trong kỷ nguyên suy giảm sinh: Thách thức tồn vong và con đường phát triển bền vững cho Việt Nam

Già hóa dân số và suy giảm tổng tỉ suất sinh (TTSS) là những xu hướng tất yếu trên toàn cầu, đặt ra thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Đặc biệt, khi TTSS duy trì dưới mức sinh thay thế trong nhiều thập kỷ, việc khôi phục mức sinh trở nên cực kỳ khó khăn, bất chấp các chính sách hỗ trợ tốn kém. Bối cảnh này đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam, đe dọa trực tiếp đến tương lai dân số và tiềm năng phát triển. Nghiên cứu này nhằm phân tích sâu sắc thực trạng, nguyên nhân gốc rễ của hiện tượng suy giảm sinh và già hóa dân số, đồng thời đề xuất những giải pháp chiến lược nhằm chuyển hóa thách thức thành cơ hội phát triển bền vững cho Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, nhà kinh tế, nhà xã hội học, nhà nhân khẩu học và sinh viên quan tâm đến các vấn đề dân số, phát triển bền vững và chính sách công.

Bài viết này tập trung phân tích hiện tượng già hóa dân số và suy giảm tổng tỉ suất sinh (TTSS) - một xu hướng toàn cầu đang đặt ra những thách thức tồn vong cho nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Nghiên cứu chỉ ra rằng khi TTSS giảm xuống dưới 2,1 và kéo dài trong nhiều thập kỷ, việc khôi phục mức sinh thay thế là cực kỳ khó khăn, bất chấp các chính sách hỗ trợ quy mô lớn. Thông qua việc phân tích dữ liệu nhân khẩu học, kinh tế và xã hội từ hơn 40 quốc gia, cùng với các khảo sát điển hình tại TP. Hồ Chí Minh và Nhật Bản, tác giả đã xác định năm nguyên nhân gốc rễ của hiện tượng suy giảm sinh. Từ đó, bài viết đề xuất một hệ thống giải pháp toàn diện nhằm chuyển hóa quá trình già hóa dân số không bền vững sang phát triển bền vững. Các giải pháp trọng tâm bao gồm đảm bảo lương đủ sống cho gia đình 4 người, cải cách hệ thống bảo hiểm xã hội, phát triển nhà ở và trường mầm non công lập, thúc đẩy bình đẳng giới, gìn giữ văn hóa gia đình, giáo dục ý thức công dân và tạo môi trường thân thiện cho phụ nữ, trẻ em. Bài viết nhấn mạnh rằng, nếu không có những thay đổi chính sách dân số quyết liệt từ 2025-2050, dân số Việt Nam có nguy cơ giảm đáng kể. Ngược lại, việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp Việt Nam đạt được mục tiêu về người già hạnh phúc, quốc gia thịnh vượng và phát triển bền vững.