PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN THAN UYÊN
TRƯỜNG THCS HUA NÀ
TỔ KHOA HỌC TỰ NHIÊN
----------
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
GIÚP HỌC SINH GIẢI TỐT
BÀI TẬP QUANG HÌNH VẬT LÍ 9
Tác giả :Tạ Hùng Luân
Chức danh : Tổ trưởng
Hà Nội, Năm 2012
Phần mở đầu
I.Lí do chọn đề tài
Môn vật lý là một trong những môn học lý thú, hấp dẫn trong nhà trường phổ
thông, đồng thời nó cũng được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn đời sống hàng ngày
của mỗi con người chúng ta. Hơn nữa môn học này càng ngày lại càng càng yêu cầu
cao hơn để đáp ứng kịp với công cuộc CNH- HĐH đất nước, nhằm từng bước đáp
ứng mục tiêu giáo dục đề ra " Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân
tài", góp phần xây dựng Tổ quốc ngày một giàu đẹp hơn.
Đội ngũ học sinh là một lực lượng lao động dự bị nòng cốt và thật hùng hậu về
khoa học kỹ thuật, trong đó kiến thức, kỹ năng vật lý đóng góp một phần không nhỏ
trong lĩnh vực này. Kiến thức, kỹ năng vật lý cũng được vận dụng và đi sâu vào cuộc
sống con người góp phần tạo ra của cải, vật chất cho xã hội ngày một hiện đại hơn.
Thực tế qua các năm dạy chương trình thay sách lớp 9 bản thân tôi nhận thấy: Các bài
toán quang hình học lớp 9 mặc dù chiếm một phần nhỏ trong chương trình Vật lý 9,
nhưng đây là loại toán các em hay lúng túng, nếu các em được hướng dẫn một số
điểm cơ bản thì những loại toán này không phải là khó.
Từ những lý do trên, để giúp HS lớp 9 có một định hướng về phương pháp giải
bài toán quang hình học lớp 9 nên tôi lựa chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Giúp
học sinh giải tốt bài tập quang hình Vật lí 9”.
II. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
1. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm này được thực hiện trong phạm vi Trường THCS
Hua Nà-Huyện Than Uyên -Tỉnh Lai Châu,
1. Đối tượng nghiên cứu
Thời gian nghiên cứu: Tháng 2 năm 2012.
Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp giải bài toán quang hình học Vật lí 9.
Đối tượng khảo sát: Học sinh khối 9 Trường THCS Hua Nà
III.Mục đích nghiên cứu
Xây dựng một số biện pháp giúp học sinh giải bài tập quang hình học vât lí 9
IV. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Giúp học sinh giải tốt các bài tập quang hình học trong chương trình Vật lí 9 từ
đó các em không còn sợ học môn vật lí mà yêu thích môn học, ham tìm hiểu khoa
học kĩ thuật
Phần nội dung
I. Cơ sở lý luận.
1.Đặc điểm tình hình.
a, Thuận lợi
Ngày nay, do sự phát triển của khoa học – kĩ thuật đã giúp học sinh có nhiều
cơ hội thuận lợi hơn trong học tập. Các em đã dễ dàng mở rộng kiến thức hiểu biết
của mình qua nhiều nguồn như: Sách báo, phim ảnh, truyện tranh, truyền hình, mạng
Internet...
Những năm gần đây bộ môn Vật lí ngày càng được quan tâm dầu tư về mọi
mặt. Cơ sở vật chất, phương tiện dạy học ngày càng được tăng cường đầy đủ hơn.
ngoài sách giáo khoa, thiết bị thí nghiệm, thực hành còn có thêm các phần mềm mô
phỏng thí nghiệm ảo.
b, Khó khăn
Nhà trường mới được chia tách, cơ sở vật chất còn thiếu, trang thiết bị không
có. Các tiết học Vật lí chủ yếu là giáo viên thuyết trình các thí nghiệm dẫn đến chất
lượng dạy và học chưa cao.
2.Giải bài tập Vật lí là gì?
Vật lí học là cơ sơ khoa học của tất cả kĩ thuật và công nghệ, từ kĩ thuật thủ
công đến công nghệ hiện đại, Vật lí học mang tính khoa học và trìu tượng. Nó là sự
kết hợp của nhiều môn khoa học như Toán học, Hóa học... Một người làm khoa học
kĩ thuật giỏi trước tiên người đó phải giỏi Vật lí. Là người giáo viên ở trường phổ
thông nhất là Trung học cơ sở. Trong nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy chương
trình Vật lí mang tính chất khái quát các khái niệm Vật lí, thuyết Vật lí, định luật Vật
lí là tiền đề để các em học ở các lớp trên. Các em học sinh học phần Vật lí nói chung
và phần quang hình học nói riêng, khi làm các bài tập về quang hình rất nhiều em
lúng túng. Không biết làm như thế nào? Cách làm ra sao? bắt đầu từ đâu? Có một số
em giải được nhưng lập luận chưa chặt chẽ, ít có sự sáng tạo. Các bài toán tổng hợp
hoặc nâng cao thì hầu như các em không làm được. Qua quá trình tìm hiểu và thông
qua các bài kiểm tra, các bài tập về nhà, tôi nhận thấy các em không làm được là do
các em không nắm được phương pháp giải bài tập về quang hình học, không hiểu sâu
sắc về thấu kính, các tia sáng đặc biệt truyền qua thấu kính. Do đó không vẽ được
hình không giải được bài tập.
Giải bài tập Vật lí là vận dụng các khái niệm Vật lí, thuyết Vật lí, định luật Vật lí
để tìm ra đáp số của bài tập của bài tập định lượng hay lời giải thích chặt chẽ của bài
tập định tính.
3. Ý nghĩa của việc giải bài tập Vật lí:
Giải bài tập Vật lí nói chung và phần quang hình học nói riêng giúp cho các
em học sinh có một phương pháp tư duy logic, tính cẩn thận chu đáo chính xác trong
khi giải bài tập đồng thời giáo dục ý thức làm việc độc lập
4. Nhiệm vụ của dạy học sinh giải bài tập Vật lí:
Những điều vừa nói trên khẳng định sự cần thiết của việc giải bài tập Vật lí
một cách có hệ thống phương pháp yêu cầu hình thành và phát triển năng lực tư duy
Vật lí cho học sinh.
Giáo dục lòng ham khoa học Vật lí, hình thành phương pháp và thói quen làm
việc khoa học cho học sinh. Nói cách khác thông qua việc giải bài tập giúp học sinh
thích học và thấy được ý nghĩa của việc học phải làm cho các em thấy đó là một trong
những con đường tiếp cận được khoa học và công nghệ đặc biệt để tạo cho mình một
cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển.
Ngoài ra dạy giải bài tập Vật lí còn có các nhiệm vụ khác:
Đó là làm giầu kiến thức về khoa học tự nhiên cho học sinh:
+ Phát triển ngôn ngữ và tư duy quan sát cho học sinh
+ Giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm cho học sinh
II. THỰC TRẠNG GIẢI BÀI TOÁN QUANG HÌNH LỚP 9
1.Kết quả khảo sát (Khảo sát toán quang hình học lớp 9 )
Học sinh lớp 9 tôi dạy, tất cả các em là dân tộc Thái nên việc truyền thụ kiến
thức các trương trình mới của giáo viên gặp nhiều khó khăn. Các em hầu hết biết đọc
hiểu Tiếng việt còn rất hạn chế, có nhiều em đọc, nghe được nhưng chưa hiểu đúng
Có những em khả năng nghe, nói còn hạn chế, các em chưa có thói quen học tập.
Để đảm bảo cho học sinh nắm được kiến thức và vận dụng vào giải bài tập, tôi
đã khảo sát chất lượng học sinh. Kết quả như sau:
- Số bài đạt điểm trên trung bình là: 13/39=33,3%
(Trong đó tỉ lệ khá giỏi là: 4/39=12,12%)
- Số bài có điểm dưới trung bình là: 26/39= 66,7%
Kết quả khảo sát cho thấy tỉ lệ yếu kém rất cao, tôi đi sâu điều tra, phân tích
bài kiểm tra phân loại nhược điểm, tìm hiểu nguyên nhân và đề ra các biện pháp.
2. Một số nhược điểm của HS trong quá trình giải toán quang hình lớp 9:
a) Đọc đề hấp tấp, qua loa, khả năng phân tích đề, tổng hợp đề còn yếu, lượng
thông tin cần thiết để giẩi toán còn hạn chế.
b)Vẽ hình còn lúng túng. Một số vẽ sai hoặc không vẽ được ảnh của vật qua
thấu kính, qua mắt, qua máy ảnh do đó không thể giải được bài toán.
c) Một số chưa nắm được kí hiệu các loại kính, các đặt điểm của tiêu điểm, các
đường truyền của tia sáng đặc biệt, chưa phân biệt được ảnh thật hay ảnh ảo. Một số
khác không biết biến đổi công thức toán .
d) Chưa có thói quen định hướng cách giải một cách khoa học trước những bài
toán quang hình học lớp 9.
3. Nguyên nhân chính:
a) Do tư duy của học sinh còn hạn chế nên khả năng tiếp thu bài còn chậm,
lúng túng từ đó không nắm chắc các kiến thức, kĩ năng cơ bản, định lý, các hệ quả do
đó khó mà vẽ hình và hoàn thiện được một bài toán quang hình học lớp 9.
b) Đa số các em chưa có định hướng chung về phương pháp học lý thuyết,
chưa biến đổi được một số công thức, hay phương pháp giải một bài toán vật lý.
