TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI
THUONGMAI UNIVERSITY
Chủ biên:
PGS.TS Mai Thanh Lan
TS. Nguyễn Thị Liên
GIÁO TRÌNH
ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN
NHÂN LỰC
Hà Nội, 7/2022
i
MỤC LỤC
MỤC LỤC .................................................................................................................. i
DANH SÁCH HÌNH, HỘP..................................................................................... iii
DANH SÁCH BẢNG BIỂU.................................................................................... iii
LỜI NÓI ĐẦU ........................................................................................................... v
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC ......... 1
1.1. Khái niệm, vai trò của đào tạo và phát triển nhân lực ......................................... 1
1.1.1. Khái niệm đào tạo và phát triển nhân lực ......................................................... 1
1.1.2. Vai trò của đào tạo và phát triển nhân lực ........................................................ 3
1.2. Hình thức, phương pháp đào tạo và phát triển nhân lực ...................................... 6
1.2.1. Các hình thức đào tạo và phát triển nhân lực .................................................... 6
1.2.2. Các phương pháp đào tạo và phát triển nhân lực .............................................. 9
1.3. Nội dung đào tạo và phát triển nhân lực ............................................................ 19
1.3.1. Đào tạo và phát triển nhân lực về kiến thức .................................................... 19
1.3.2. Đào tạo và phát triển nhân lực về kỹ năng ...................................................... 20
1.3.3. Đào tạo và phát triển nhân lực về phẩm chất nghề nghiệp ............................. 22
1.4. Quy trình đào tạo và phát triển nhân lực ............................................................ 23
1.4.1. Xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực ............................................ 23
1.4.2. Xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực ......................................... 24
1.4.3. Triển khai đào tạo và phát triển nhân lực ........................................................ 24
1.4.4. Đánh giá đào tạo và phát triển nhân lực .......................................................... 25
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến đào tạo và phát triển nhân lực ................................. 26
1.5.1. Các yếu tố bên ngoài tổ chức/doanh nghiệp ................................................... 26
1.5.2. Các yếu tố bên trong tổ chức/doanh nghiệp .................................................... 28
CHƯƠNG 2. XÁC ĐỊNH NHU CẦU ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC .. 36
2.1. Khái niệm, vai trò xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực .................. 36
2.1.1. Khái niệm xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực ........................... 36
2.1.2. Vai trò của xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực .......................... 37
2.2. Căn cứ xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực.................................... 38
2.2.1. Căn cứ thuộc về tổ chức, doanh nghiệp .......................................................... 38
2.2.2. Căn cứ thuộc về người lao động ..................................................................... 41
2.3. Nội dung xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực ................................ 42
2.3.1. Phân tích tổ chức/doanh nghiệp ...................................................................... 42
2.3.2. Phân tích nhiệm vụ .......................................................................................... 43
2.3.3. Phân tích nhân lực ........................................................................................... 44
2.4. Phương pháp xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực .......................... 45
2.4.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu ..................................................................... 46
2.4.2. Phương pháp bảng hỏi ..................................................................................... 49
2.4.3. Phương pháp phỏng vấn .................................................................................. 52
2.4.4. Phương pháp thảo luận nhóm.......................................................................... 51
ii
2.4.5. Phương pháp quan sát ..................................................................................... 46
CHƢƠNG 3. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN
NHÂN LỰC ............................................................................................................. 60
3.1. Khái niệm, vai trò xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực ............... 60
3.1.1. Khái niệm xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực ........................ 60
3.1.2. Vai trò của xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực ....................... 61
3.1.3. Phân loại kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực .......................................... 64
3.2. Nội dung xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực ............................. 65
3.2.1. Xây dựng kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực tổng thể ........................... 65
3.2.2. Xây dựng chính sách đào tạo và phát triển nhân lực ...................................... 73
3.2.3. Xây dựng chương trình đào tạo và phát triển nhân lực ................................... 78
3.2.4. Xây dựng kế hoạch ngân sách đào tạo và phát triển nhân lực ........................ 82
CHƢƠNG 4: TRIỂN KHAI ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC ........ 93
4.1. Khái niệm, vai trò của triển khai đào tạo và phát triển nhân lực ....................... 93
4.1.1. Khái niệm triển khai đào tạo và phát triển nhân lực ....................................... 93
4.1.2. Vai trò của triển khai đào tạo và phát triển nhân lực ...................................... 96
4.2. Nội dung triển khai đào tạo và phát triển nhân lực tại tổ chức/doanh nghiệp ........ 99
4.2.1. Lựa chọn, ký kết hợp đồng với đối tác và các đối tượng có liên quan ........... 99
4.2.2.Truyền thông về chính sách, kế hoạch, chương trình đào tạo và phát triển
nhân lực ................................................................................................................... 108
4.2.3. Chuẩn bị cơ sở vật chất, kỹ thuật, hệ thống học liệu và các kiện khác ......... 111
4.2.4. Tiến hành đào tạo và phát triển nhân lực ...................................................... 114
4.2.5. Triển khai hoạt động khen thưởng và kỷ luật với các đối tượng liên quan .. 118
4.2.6. Theo dõi quá trình triển khai đào tạo và phát triển nhân lực ........................ 120
CHƢƠNG 5. ĐÁNH GIÁ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC .......... 128
5.1. Khái niệm, vai trò của đánh giá đào tạo và phát triển nhân lực ....................... 128
5.1.1. Khái niệm đánh giá đào tạo và phát triển nhân lực ....................................... 128
5.1.2. Vai trò của đánh giá đào tạo và phát triển nhân lực ...................................... 130
5.2. Nội dung của đánh giá đào tạo và phát triển nhân lực ..................................... 131
5.2.1 Đánh giá việc xây dựng và triển khai kế hoạch đào tạo và phát triển
nhân lực................................................................................................................... 132
5.2.2. Đánh giá kết quả học tập ............................................................................... 146
5.2.3 Đánh giá tình hình thực hiện công việc sau đào tạo và phát triển nhân lực .......... 153
5.2.4 Điều chỉnh hoạt động đào tạo và phát triển nhân lực ..................................... 162
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 166
PHỤ LỤC ............................................................................................................... viii
iii
DANH SÁCH HÌNH, HỘP
Hình 1.1: Mô hình xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực trong DN ........ 23
Hình 2.1: Mô hình xác định thứ tự ưu tiên nhu cầu đào tạo của tổ chức/doanh nghiệp ........ 45
Hình 4.1: Ví dụ thư chào mừng học viên tham gia khóa đào tạo của công ty A .... 110
Hình 4.2: Giao diện website quản lý học tập trực tuyến của FPTError! Bookmark not defined.
Hình 5.1: Mô hình Kirkpatrick................................................................................ 135
Hộp 2.1: Ví dụ về “Mẫu phiếu khảo sát nhu cầu đào tạo nhân viên bán hàng mỹ phẩm” .... 47
Hộp 2.2: Ví dụ về những câu hỏi mở có thể được sử dụng trong phỏng vấn xác
định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực.............................................................. 49
Hộp 2.3: Danh mục những công việc được thực hiện khi tiến hành phỏng vấn
xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực ....................................................... 50
Hộp 3.1: Mẫu kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực tổng thể .............................. 72
Hộp 3.2: Ví dụ về tiêu đề của chính sách đào tạo và phát triển nhân lực ................. 74
Hộp 3.3: Ví dụ quy định chung trong chính sách đào tạo và phát triển nhân lực
của Tổng Công ty XYZ ............................................................................................. 74
Hộp 3.4: Ví dụ quy định về đối tượng, tiêu chuẩn, yêu cầu đối với đối tượng
được đào tạo và phát triển nhân lực của Tổng Công ty XYZ ................................... 75
Hộp 3.5: Ví dụ quy định về khen thưởng, kỷ luật đối với người được đào tạo tại
Tổng công ty XYZ .................................................................................................... 77
Hộp 3.6: Ví dụ khung chương trình đào tạo và phát triển nhân lực ......................... 78
Hộp 3.7: Thực trạng về ngân sách đào tạo của các doanh nghiệp ............................ 82
Hộp 4.1: Một số hoạt động triển khai đào tạo và phát triển nhân lực hướng tới
xây dựng tổ chức học tập tại Viettel ......................................................................... 98
Hộp 4.2: Ví dụ một số câu hỏi nhằm thu thập thông tin từ đối tác cung ứng dịch vụ
đào tạo và phát triển nhân lực .................................................................................... 100
Hộp 4.3: Ví dụ về phiếu đánh giá đối tác cung ứng khóa đào tạo kỹ năng giao
tiếp của công ty XYZ .............................................................................................. 102
Hộp 4.4: Ví dụ về một số điều khoản trong hợp đồng thuê giảng viên của công
ty XYZ..................................................................................................................... 106
Hộp 4.5: Ví dụ về tiêu chuẩn & quyền lợi đối với giảng viên nội bộ của một doanh nghiệp ... 107
Hộp 4.6: Ví dụ một số quy định về khen thưởng, xử lý vi phạm đối với các đối tượng
có liên quan trong triển khai đào tạo và phát triển nhân lực tại công ty XYZ ............... 119
Hộp 4.7: Ví dụ sử dụng checklist công việc trên ứng dụng Trello để theo dõi
triển khai đào tạo và phát triển nhân lực tại công ty XYZError! Bookmark not defined.
Hộp 5.1: Các nội dung đánh giá đào tạo và phát triển nhân lực tại Công ty cổ
phần Canifa ............................................................................................................. 132
Hộp 5.2: Ví dụ mẫu đo lường phản ứng của học viên ............................................ 141
Hộp 5.3: Ví dụ phiếu khảo sát sau đào tạo .............................................................. 143
Hộp 5.4: Một số câu hỏi kiểm tra kiến thức bộ phận của nhân viên tại Công ty
liên doanh TNHH KFC ........................................................................................... 147
Hộp 5.5: Sử dụng kết quả đánh giá kết quả học tập của nhân viên mới tại Công
ty liên doanh TNHH KFC ....................................................................................... 149
Hộp 5.6: Ví dụ bài kiểm tra nhân viên kinh doanh sau khóa đào tạo về kỹ năng
phát triển thị trường ................................................................................................. 150
Hộp 5.7: Một số câu hỏi trong bài kiểm tra cuối khóa về giá trị cốt lõi dành cho
nhân viên tại Công ty TNHH sản xuất, dịch vụ và Thương mại An Tâm .............. 151
Hộp 5.8: Đánh giá đào tạo nhân lực tại Công ty cổ phần Ống đồng Toàn Phát ..... 152
Hộp 5.9: Ví dụ Phiếu đánh giá sau đào tạo vị trí Trưởng phòng kinh doanh ......... 160
iv
DANH SÁCH BẢNG BIỂU
Bảng 1.1: Tổng hợp các phương pháp đào tạo và phát triển nhân lực phổ biến ....... 18
Bảng 1.2: Ví dụ một số nội dung đào tạo nhân viên bán hàng ................................. 22
Bảng 2.1: Xác định các cấp độ năng lực ................................................................... 43
Bảng 2.2: Tổng hợp các phương pháp xác định nhu cầu đào tạo và phát triển
nhân lực ..................................................................................................................... 52
Bảng 2.3: Ví dụ phiếu tổng hợp thông tin xác định nhu cầu đào tạo và phát triển
nhân lực ..................................................................................................................... 55
Bảng 3.1: Ví dụ sức cạnh tranh dựa trên chỉ số đào tạo nguồn nhân lực chủ yếu ................... 62
Bảng 3.2: Ví dụ một số chương trình đào tạo và phát triển nhân lực của doanh nghiệp ....... 79
Bảng 3.3: Ví dụ nội dung, cấu trúc chương trình đào tạo kỹ năng bán hàng dự án ......... 80
Bảng 3.4: Ví dụ một số chỉ tiêu đánh giá chương trình đào tạo và phát triển
nhân lực..................................................................................................................... 81
Bảng 3.5: Ví dụ mẫu kế hoạch phân bổ ngân sách đào tạo và phát triển nhân lực .......... 85
Bảng 4.1: Ví dụ danh sách nhà cung cấp dịch vụ đào tạo của một doanh nghiệp .. 101
Bảng 4.2: Ví dụ danh sách các đối tác cung ứng khóa đào tạo kỹ năng giao tiếp
của công ty XYZ ..................................................................................................... 102
Bảng 4.3: Mục đích công việc của người hướng dẫn, người huấn luyện và
người cố vấn............................................................................................................ 114
Bảng 4.4: Một số lợi ích của sử dụng checklist khi triển khai đào tạo và phát
triển nhân lực ........................................................................................................... 121
Bảng 4.5: Ví dụ bảng checklist theo dõi triển khai một chương trình đào tạo của
công ty XYZ ............................................................................................................ 121
Bảng 5.1: Công việc cần tiến hành khi đánh giá quá trình triển khai đào tạo và
phát triển nhân lực ................................................................................................... 133
Bảng 5.2: Ví dụ tính chi phí chương trình đào tạo của một khách sạn ................... 137
Bảng 5.3: Ví dụ tính lợi tức đầu tư ROI .................................................................. 138
Bảng 5.4: Tổng hợp tiêu chuẩn và phương pháp đánh giá chương trình đào tạo
và phát triển nhân lực .............................................................................................. 145
Bảng 5.5: Ví dụ mẫu phiếu đánh giá tình hình thực hiện công việc của trưởng
phòng bán hàng công ty X trước và sau khi tham gia đào tạo ................................ 155
Bảng 5.6: Ví dụ quan sát đánh giá tình hình thực hiện công việc sau đào tạo và
phát triển nhân lực ................................................................................................... 158