KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA
QUYẾTĐỊNH TRONG QUẢN TRỊ
1.1. Khái niệm
Trong mọi tổchức luôn luôn tồn tại nhu cầu giải quyết các vấnđề nảy sinh trong
quá trình quản trị.Để giải quyết các vấnđề này ngời ta thờng phải xây dựng và lựa chọn
các phơng án tối u.
Việc này tất yếuđòi hỏi các nhà quản trịcân nhắc, lựa chọn và điđến quyếtđịnh.
1.2. Bản chất
Quyếtđịnh quản trịlà hành vi sáng tạo của nhà quản trịnhằmđịnh ra chơng trình và
tính chất hoạtđộng của tổchứcđể giải quyết một vấnđề đã chín muồi, trên cơsởsựhiểu
biết các quy luật vậnđộng khách quan của hệthống bịquản trịvà việc phân tích các thông
tin vềhiện tợng của hệthống đó.
1.3. Vai trò
Các quyết dịnh vềquản trịcó vai trò cực kỳquan trọng trong các hoạtđộng vềquản
trị. Bởi vì:
- Các quyếtđịnh luôn luôn là sản phẩm chủyếu và là trung tâm của mọi hoạtđộng
vềquản trị. Không thểnói đến hoạtđộng vềquản trịmà thiếu việc ra các quyếtđịnh, cũng
nh không thểnói đến việc kinh doanh mà thiếu dịch vụvà hàng hóa.
- Sựthành công hay thất bại trong các tổchức phụthuộc rất nhiều vào các quyết
định của các nhà quản trị.
- Xét vềmặt tổng thểthì không thểthay thếcác quyếtđịnh vềquản trịbằng tiền
bạc, vốn liếng, sựtựphát, sựtự điều chỉnh hoặc bất cứthứtự đồng bằng máy móc tinh xảo
nào.
- Mỗi quyếtđịnh vềquản trịlà một mắt xích trong toàn bộhệthống các quyếtđịnh
của một tổchức nên mứcđộ tơng tác ảnh hởng giữa chúng với nhau là cực kỳphức tạp và
hết sức quan trọng. Không thận trọng trong việc ra quếtđịnh thờng có thểdẫn tới những
hậu quảkhôn lờng.
1.4. Chức năng của các quyếtđịnh
Quyếtđịnh là trái tim của mọi hoạtđộng vềquản trị, nó cần phải thực hiệnđợc
những chức năng chủyếu sau:
- Lựa chọn phơng án tối u
-Định hớng
- Bảođảm các yếu tốthực hiện
- Phối hợp hành động
- Chức năng động viên, cỡng bức
- Bảođảm tính thống nhất trong thực hiện.
- Bảođảm tính hiệu quảtrong kinh doanh
- Bảođảm tính hiệu lực
2. LÝ THUYẾT QUYẾTĐỊNH LÀ CƠSỞKHOA HỌC CỦA VIỆC RA QUYẾT
ĐỊNH
Từxa đến nay quản lý xã hội, quản ly nhân sựlà một nghềnghiệp và cộng việc
quan trọng nhất của những ngời quản lý là ra các quyếtđịnh. Không phải chỉcó quan chức
cấp Chính phủhay giám đốc mộtđơn vịsản xuất kinh doanh là râ các quyếtđịnh, mà các
nhà quản lý ởcấp cơsở,địa phơng đều phải ra các quyếtđịnh. Vậy cơsởcủa việc ra các
quyếtđịnh ởnhững con ngời này là gì? Thực tếtừlâu đã chứng tỏrằng các quyếtđịnh
thiếu cơsởkhoa học thờng phải gánh chịu những hậu quảnặng nề.
Nghiên cứu những cơsởcủa việc ra quyếtđịnh một cách khoa học sẽgiúp ta nhận
thứcđúng đắn những cơsởkhoa học, những quy luật chi phối và lờng trớcđợc những hậu
quảtất yếu sẽxảy ra nếu nh các quyếtđịnh đợc chấp nhận.
Hầu hết những quyếtđịnh quản lý đều phải thực hiện trong những điều kiện bất
định vì các nhà quản trịhầu nh không có thông tin hoàn chỉnh vềnhững điều sẽxảy ra
trong tơng lai.
Trong 25 năm gầyđây các nhà quản lý đã sửdụng phơng pháp và kỹthuật suy luận
thống kê để giải quyết nhiều vấnđề mà thông tin nó bịthiếu, bấtđịnh, hoặc một sốtrờng
hợp hầu nh thiếu hoàn chỉnh. Lĩnh vực thóng kê mới này có tên gọi: Lý thuyết quyếtđịnh
thống kê hoặcđơn giản là Lý thuyết quyếtđịnh.
Lý thuyết này là công cụkhoa học nhất mà các nhà quản lý cần hiểu biết và dùng để
ra quyếtđịnh. Khi đa ra một vấnđề cần phải quyếtđịnh, cần phải kiểmđịnh giảthiết các
mặt chính của vấnđề, ta phải xem xét vấnđề kiểmđịnh là chấp nhận hay bịbác bỏ. Trong
lý thuyết quyếtđịnh chúng ta phải quyếtđịnh lựa chọnv ấnđề trong những điều có thể
(đợc gọi là hành động), nhờvào việc tính toán ảnh hởng của hành động dới dạng tiềnđề.
Một nhà quản lý, ngời phải lựa chọn từtrong sốnhững việcđầu t có giá trị, cần phải xem
xét những lợi nhuận hoặc những thiệt hại mà nó có thểlà hậu quảcủa mỗi hành động. Áp
dụng lý thuyết quyếtđịnh hợp lý vềcác hậu quảkinh tếcủa việc lựa chọn hành đồng đó.
Bởi vậy, các phơng pháp thờng đợc dùng để tính toán lợnhuận hoặc thiệt hại của từng
hành động.
3. NHỮNG VẤNĐỀ CHUNG CỦA LÝ THUYẾT QUYẾTĐỊNH
3.1. Môi trờng quyếtđịnh
Môi trờng ra quyếtđịnh là những lực lợng và yếu tốbên ngoài hệthống ra quyết
định, nhng lại có ảnh hởng sâu sắc tới việc ra quyếtđịnh.
Ví dụ: một nhà quản lý trong một tình huống gay cấn khi tình hình tài chính thì eo
hẹp củađơn vịmình, không thỏa mãn về điều kiện làm việc, không yên ổn vềgia đình, nội
bộthì không đoàn kết... thì sẽkhông thểnào lại bình tĩnh đa ra đợc các quyếtđịnh sáng
suốt, chính vì thếviệc nhận thựcđúng đắnảnh hởng của môi trờng để cải tạo, thích nghi
và để tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việcđa ra đợc những quyếtđịnh đúng đắn và
khoa học là một việc cần quan tâm.
Các yếu tốcấu thành môi trờng ra quyếtđịnh là:
Môi trờng bên ngoài ởtầm vi mô: xã hội, thu nhập quốc dân, tựnhiên,...
Môi trờng bên trong: văn hóa củađơn vị, cơcấu tổchức, cơsởvật chất, quan hệ...
- Môi trờng bên ngoài ởtầm vi mô: Đối thủcạnh tranh, khách hàng, ngời trung gian,
gia đình ngời ra quyếtđịnh.
Để tạo ra đợc môi trờng ra quyếtđịnh đợc thuận lợi, thoải mái ngời ta phải biết cách
phân tích ảnh hởng của môi trờng tới quá trình ra quyếtđịnh.
Nội dung của những cuộc phân tích này là nhằm vào việc phân tích cơchế, quy luật
ảnh hởng của từng yếu tố, môi trờng đến các khâu, các mặt của hoạtđộng ra quyếtđịnh.
Trên cơsởnhững kết luận vềmôi trờng ra quyếtđịnh ngời ta sẽtìm ra giải pháp thích hợp
để cải tạo, biếnđổi, thích nghi và tồn tại chung với chúng một cách có lợi nhất.
3.2. Những yếu tốchung của lý thuyết quyếtđịnh
3.2.1. Mục tiêu của quyếtđịnh
Khác với các loài động vật trong tựnhiên mọi hoạtđộng con ngời (bình thờng chứ
không phải là những ngời mất trí) đều cần nhằm vào một hay một sốmục tiêu nào đó. Các
hoạtđộng vềquyếtđịnh trong quản trịcũng vậy, muốn không bịlạcđờng, mất phơng
hớng đèu cần phải xác định rõ mục tiêu nhằm giải quyết những vấnđề gì? Thông thờng
mục tiêu đợc hiểu là cái đích để nhằm vào hay cầnđạt tớiđể hoàn thành nhiệm vụ. Nh vậy
mục tiêu của các quyếtđịnh là cái đích cầnđến trong các quyếtđịnh vềquản trị. Trong
thực tếchúng ta cũng gặp thuật ngữ“mụcđích” của các quyếtđịnh. Vậy mụcđích là gì?
Và quan hệcủa nó với mục tiêu ra sao? Theo quan điểm của tôi thì chúng ta nên thừa nhận
quan điểm “mụcđích” là cái đích cuối cùng cầnđạt tới, còn mục tiêu là cái đích cụthể
cuối cùng cầnđạt tới.
Sựcần thiết khách quan của mục tiêu là ởchỗkhông thểra quyếtđịnh quản lý mà
không có mục tiêu. Vì mục tiêu là lĩnh vực hoạtđộng tất yếu, là cơsở, là điểm xuất phát
của mọi hoạtđộng quản trịkhác.
Vai trò quan trọng của mục tiêu trong việc ra quyếtđịnh quản trịlà ởchỗnó có tính
định hớng cho các hoạtđộng, là cơsở để đánh giá các phơng án, các quyếtđịnh và là căn
cứ để đề ra các quyếtđịnh vềquản trị.
Việc xác định đúng đắn mục tiêu trong việc ra quyếtđịnh quản trịlà một yêu cầu
hết sức quan trọng. Nh vậy cần phải giải quyết vấnđề xác định mục tiêu nh thếnào là
khoa học nhất. Muốn làm đợc việc này phải xuất phát từcơsởkhoa học của nó. Sau đây là
những cơsởkhoa học chủyếu:
- Những vấnđề cốt lõi cần giải quyết khi phải ra quyếtđịnh là gì?
-Đòi hỏi của việc sửdụng các quy luật khách quan trong lĩnh vực ra quyếtđịnh và
thực hiện các quyếtđịnh vềquản trị.
- Khảnăng tổchức thực hiện các quyếtđịnh của những ngời thừa hành.
Những yêu cầu cơbảnđối với các mục tiêu ở đây thờng là:
- Phải rõ ràng
- Có tính khảthi
- Có thể đợc kiểm soát đợc.
- Phải phù hợp vớiđòi hỏi của các quy luật khách quan.
- Phải nhằm giải quyết những vấnđề then chốt quan trọng.
Hệthống mục tiêu: trớc khi ra quyếtđịnh cần phải xem xét toàn diện những vấnđề
có liên quan để đề ra các mục tiêu có tính hệthống khoa học là mộtđòi hỏi khách quan đối
với các nhà quản trịkhi đa ra các quyếtđịnh vềquản trị.
Các bớc xác định mục tiêu trong việc ra quyếtđịnh đợc mô tảtheo sơ đồ sau:
3.2.2. Những chiến lợc
Chiến lợc kinh doanh là phơng thức cụthểhóa cách thực hiện mục tiêu, là cơsở
quan trọng trong lĩnh vực ra quyếtđịnh quan trọng.
Chức năng của chiến lợc là:
-Định hớng chiến lợc cho hoạtđộng của tổchức.
- Bảođảm thếchủ động khi thực hiện các mục tiêu.
- Huy động, khai thác và tập trung sửdụng mọi nguồn lực trong cơsở.
-Đảm bảo tính thích nghi với mọiđiều kiện của môi trờng tác động đến quyếtđịnh.
- Phòng ngừa chiến lợc rủi ro và nguy cơnếu nó có khảnăng xuất hiện và tận dụng
mọi cơhội, thời vận trong tơng lai.
Nội dung của chiến lợc phụthuộc vào mục tiêu và nội dung của các quyếtđịnh.
2.3.2. Tình huống hậu quả
Những sựkiện xẩy ra ngoài sựkiểm soát của ngời ra quyếtđịnh thờng gọi là những
hậu quảhay những tình huống tựnhiên và sựtồn tại của chúng tạo nên nhiều khó khăn
hơn thuận lợi trong điều kiện bấtđịnh.
Để đa ra những quyếtđịnh sáng suốt các nhà quản trịcầnđa ra những giảthiết về
những tình huống có thểxẩy ra đối với những quyếtđịnh của mình từnhững giảthiết về
các tình huống có thểxảy ra, để đa ra các biện háp khắc phục những hậu quảxấu có thể
xảy ra và phát triển những mặt tích cực của hậu quả
2.2.4. Xác suất của tình huống hậu quả
Tính bấtđịnh gắn với những hậu quảhay tính huống tựnhiên sẽxuất hiện một cách
thực sự.