BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
PHẠM THỊ HẢI CHÂU
KHAI THÁC YẾU TỐ THỰC TIỄN
TRONG DẠY HỌC TOÁN TIỂU HỌC
THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGHỆ AN - 2021
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
PHẠM THỊ HẢI CHÂU
KHAI THÁC YẾU TỐ THỰC TIỄN
TRONG DẠY HỌC TOÁN TIỂU HỌC
THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC
Chuyên ngnh: Lý luận v phương pháp dạy học bộ môn Toán
M s: 9140111
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. ĐỖ TIẾN ĐẠT
2. TS. PHẠM XUÂN CHUNG
NGHỆ AN - 2021
MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN
MỘT SỐ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................... 4
3. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................................. 5
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................................. 5
5. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ........................................................................ 5
6. Giả thuyết khoa học ................................................................................................ 5
7. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 5
8. Những đóng góp của đề tài ..................................................................................... 6
9. Những luận điểm đưa ra bảo vệ .............................................................................. 6
10. Cấu trúc của đề tài ................................................................................................. 7
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC KHAI THÁC
YẾU TỐ THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN TIỂU HỌC THEO
HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC ............................................................................... 8
1.1. Tổng quan những công trình nghiên cứu về khai thác yếu tố thực tiễn
trong dạy học môn Toán ............................................................................................. 8
1.1.1. Những công trình trên thế giới ...................................................................... 8
1.1.2. Những công trình trong nước...................................................................... 13
1.2. Về dạy học môn Toán gắn với thực tiễn ............................................................ 16
1.2.1. Cơ sở tri thức luận của việc kết nối Toán học với thực tiễn ....................... 16
1.2.2. Xu thế gắn liền Toán học với thực tiễn ....................................................... 20
1.2.3. Yêu cầu dạy học môn Toán gắn với thực tiễn trong nhiều năm qua ở
Việt Nam .................................................................................................... 22
1.2.4. Quan điểm tăng cường gắn thực tiễn vào dạy học toán ở trường phổ
thông thể hiện qua Chương trình giáo dục phổ thông môn Toán ở
Việt Nam .................................................................................................... 23
1.3. Một số vấn đề về dạy học môn Toán ở tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ..... 25
1.3.1. Quan điểm về dạy học theo hướng tiếp cận năng lực ................................. 25
1.3.2. Mục tiêu, ý nghĩa và đặc điểm của dạy học theo hướng tiếp cận năng lực ...... 27
1.3.3. Dạy học môn Toán ở tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ..................... 31
1.4. Định hướng khai thác yếu tố thực tiễn trong dạy học toán tiểu học theo
hướng tiếp cận năng lực ............................................................................................ 38
1.4.1. Một số khái niệm cơ bản ............................................................................. 39
1.4.2. Các dạng bối cảnh thực tiễn thường sử dụng trong dạy học môn Toán
ở tiểu học .................................................................................................... 43
1.4.3. Phân chia các dạng tình huống thực tiễn có bối cảnh thực trong dạy
học toán tiểu học ........................................................................................ 46
1.4.4. Điều kiện của một tình huống thực tiễn có bối cảnh thực trong dạy học
toán tiểu học ................................................................................................ 48
1.4.5. Sự phù hợp của việc dạy học môn Toán tiểu học thông qua tình huống
thực tiễn có bối cảnh thực .......................................................................... 50
1.4.6. Định hướng về khai thác tình huống thực tiễn có bối cảnh thực trong
dạy học môn Toán tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ........................ 51
1.5. Thực trạng khai thác yếu tố thực tiễn trong dạy học môn Toán tiểu học
theo hướng tiếp cận năng lực .................................................................................... 53
1.5.1. Mục đích khảo sát ....................................................................................... 53
1.5.2. Đối tượng khảo sát ...................................................................................... 53
1.5.3. Nội dung khảo sát ....................................................................................... 54
1.5.4. Phương pháp khảo sát ................................................................................. 54
1.5.5. Kết quả thu được qua khảo sát .................................................................... 54
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .......................................................................................... 64
Chương 2. BIỆN PHÁP KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG TÌNH HUỐNG THỰC
TIỄN CÓ BỐI CẢNH THỰC TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TIỂU
HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC ...................................................... 65
2.1. Nguyên tắc xây dựng biện pháp khai thác và sử dụng tình huống thực tiễn
có bối cảnh thực trong dạy học toán tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ............ 65
2.2. Đề xuất các biện pháp khai thác và sử dụng tình huống thực tiễn có bối
cảnh thực trong dạy học toán tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ....................... 66
BIỆN PHÁP 1. Thiết kế tình huống thực tiễn có bối cảnh thực thông qua khai
thác dữ liệu thực tế, diễn tả bằng ngôn ngữ toán học và dùng mô
hình hóa toán học để giải quyết ........................................................... 66
BIỆN PHÁP 2. Tăng cường tổ chức hoạt động học tập, thực hành giải quyết
vấn đề gắn với tình huống thực tiễn có bối cảnh thực cho học
sinh trong quá trình dạy học môn Toán ở tiểu học ......................... 91
BIỆN PHÁP 3. Thiết kế các bài tập kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Toán
của học sinh gắn với tình huống thực tiễn có bối cảnh thực .........121
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ........................................................................................130
Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ................................................................131
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm .......................................................................131
3.2. Tổ chức thực nghiệm sư phạm .........................................................................131
3.2.1. Nội dung....................................................................................................131
3.2.2. Thời gian ...................................................................................................131
3.2.3. Các bước tổ chức ......................................................................................131
3.2.4. Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ..............................133
3.2.5. Bài dạy thực nghiệm sư phạm ..................................................................133
3.2.6. Phân tích chất lượng học sinh trước khi tiến hành thực nghiệm ..............133
3.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ...........................................................137
3.3.1. Đánh giá kết quả hoạt động 1 ...................................................................137
3.3.2. Đánh giá kết quả hoạt động 2 ...................................................................138
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ........................................................................................146
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................................147
NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ............................................................161
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................150
PHỤ LỤC
