T×nh h×nh ph¸t triÓn ch¨n nu«i vµ c«ng t¸c
gièng bß thÞt ë ViÖt Nam
§ç Kim Tuyªn
§Æt vÊn ®Ò
D©n sè ViÖt Nam trªn 80 triÖu ng−êi, ®êi sèng
cña n«ng d©n ë c¸c vïng n«ng th«n hÇu hÕt
dùa vµo lao ®éng s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm tõ
n«ng nghiÖp. Ch¨n nu«i tr©u bß g¾n liÒn víi
nghÒ trång lóa n−íc vµ cã vai trß quan träng
®èi víi nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp truyÒn thèng
cña n−íc ta. Thu nhËp tõ ch¨n nu«i chiÕm
kho¶ng 30% gi¸ trÞ tæng s¶n phÈm n«ng
nghiÖp, ch¨n nu«i bß kh«ng nh÷ng cung cÊp
søc kÐo vµ ph©n bãn cho c©y trång mµ cßn lµ
nguån thøc ¨n giµu dinh d−ìng vµ nguån ®¹m
quan träng cho x· héi.
Bß vµng ViÖt Nam lµ gièng bß ®Þa ph−¬ng cã
nh−îc ®iÓm chÝnh lµ tÇm vãc bÐ vµ s¶n l−îng
thÞt thÊp so víi c¸c gièng bß trªn thÕ giíi. Tuy
nhiªn bß vµng ®· thÝch nghi tèt víi ®iÒu kiÖn
sèng kham khæ vµ thêi tiÕt khÝ hËu nãng Èm
nhiÖt ®íi. §èi víi nÒn n«ng nghiÖp truyÒn
thèng cña ViÖt Nam th× tr©u bß lµ nh÷ng ng−êi
b¹n th©n kh«ng thÓ thiÕu ®−îc cña n«ng d©n
ta, ngoµi cung cÊp søc kÐo, thÞt vµ ph©n bãn ra
tr©u bß cã thÓ tËn dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶
c¸c s¶n phÈm phô cña n«ng nghiÖp vµ sö dông
hîp lý c¸c lao ®éng phô nh− ng−êi giµ vµ trÎ
em trong gia ®×nh n«ng d©n ë n«ng th«n.
Tæng ®µn bß hiÖn nay cña ViÖt Nam lµ 4,2
triÖu con, trong dã cã kho¶ng 1 triÖu con
(chiÕm kho¶ng 25% tæng ®µn) lµ c¸c lo¹i bß
lai Zª bu vµ bß ngo¹i thuÇn nh− Red sindhi,
Sahiwal vµ Brahman. ChiÕn l−îc vÒ ph¸t triÓn
bß thÞt ë ViÖt Nam bao gåm khai th¸c tiÒm
n¨ng di truyÒn cña c¶ c¸c gièng bß ®Þa ph−¬ng
vµ bß nhËp ngo¹i tõ c¸c n−íc trªn thÕ giíi. §Ó
khai th¸c tiÒm n¨ng di truyÒn vµ −u thÕ lai cña
c¸c gièng bß trong vµ ngoµi n−íc, ngoµi nhËp
tinh ®«ng l¹nh ta ®· nhËp mét sè gièng bß
nhiÖt ®íi trªn thÕ giíi. C¸c c«ng thøc lai t¹o bß
thÞt kÓ c¶ nh©n gièng thuÇn chñng ®· tiÕn hµnh
vµ thö nghiÖm trong kho¶ng thêi gian h¬n 30
n¨m qua. Nh−ng cho ®Õn nay th× sè l−îng bß
lai Zª bu vµ c¸c gièng bß ngo¹i thuÇn vÉn cßn
rÊt h¹n chÕ, míi chiÕm kho¶ng 1/4 tæng ®µn bß
cña c¶ n−íc. Do vËy viÖc lùa chän mh÷ng bß
c¸i lai tèt, tiÕp tôc cho phèi gièng víi tinh bß
®ùc ngo¹i lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p tèt ®Ó
khai th¸c nhanh chãng tiÒm n¨ng di truyÒn cña
c¸c gièng bß ®Þa ph−¬ng vµ c¸c gièng bß nhËp
ngo¹i gãp phÇn t¨ng nhanh kh¶ n¨ng s¶n xuÊt
thÞt bß cña ViÖt Nam.
KÕ ho¹ch c¶i tiÕn ®µn bß vµ chän läc nh÷ng bß
c¸i tèt cho ch−¬ng tr×nh lai t¹o ®· tõng b−íc
n©ng cao sè l−îng vµ n¨ng suÊt ®µn bß VÞªt
Nam. Ngoµi c¸c biÖn ph¸p vÒ gièng, t¨ng
c−êng chÕ ®é dinh d−ìng, ch¨m sãc vµ qu¶n
lý, th× kü thuËt thô tinh nh©n t¹o hiÖn nay cã
vai trß rÊt quan träng ®èi víi c«ng t¸c gièng vµ
lai t¹o ®Ó ®¸p øng nhu cÇu cña thÞ tr−êng trong
n−íc vÒ thÞt bß chÊt l−îng cao trong nh÷ng
n¨m tíi.
T×nh h×nh ch¨n nu«i bß thÞt
Sè l−îng ®µn bß
Bß ®Þa ph−¬ng cña ta chñ yÕu sö dông cho søc
kÐo vµ ph©n bãn v× thÕ kh¶ n¨ng cho thÞt thÊp.
C¬ cÊu ®µn bß cña nhiÒu ®Þa ph−¬ng cã
kho¶ng 45% lµ sö dông cµy kÐo, c¶ bß ®ùc vµ
bß c¸i ®Òu ®−îc sö dông cho môc ®Ých nµy.
Ngµy nay, c¬ khÝ nhá trong n«ng th«n ®ang
dÇn dÇn thay thÕ cho søc kÐo cña tr©u bß, v×
vËy sè l−îng, c¬ cÊu ®µn vµ môc ®Ých sö dông
cña ®µn bß còng sÏ thay ®æi theo viÖc c¬ giíi
ho¸ trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp.
Tèc ®é t¨ng ®µn hµng n¨m cña tr©u bß trong
thêi gian 1990-1995 lµ 2,84% ®èi víi bß vµ
0,73% ®èi víi tr©u. Tèc ®é t¨ng ®µn cña bß
203
thay ®æi mét c¸ch râ rÖt nhÊt lµ thêi gian tõ
1993 cho ®Õn nay, thêi gian mµ s¶n l−îng
l−¬ng thùc cña n−íc ta t¨ng tr−ëng nhanh,
ngoµi ®¸p øng ®−îc nhu cÇu tiªu dïng trong
n−íc, ViÖt Nam cßn trë thµnh n−íc xuÊt khÈu
g¹o lín, ®øng vµo hµng thø 2 trªn thÕ giíi.
Kho¶ng 54,5% sè l−îng ®µn bß ®−îc ph©n bè
trªn 5 vïng sinh th¸i kh¸c nhau cña ®Êt n−íc,
lµ nguån søc kÐo chñ yÕu cña n«ng nghiÖp cho
c¸c vïng trªn.
B¶ng 1. Sè l−îng thèng kª ®µn tr©u bß cña c¶ n−íc trong nh÷ng n¨m qua
N¨m §µn Tr©u §µn Bß Tæng sè
1990 2.854.100 3.120.800 5.974.900
1991 2.855.600 3.151.000 6.006.600
1992 2.883.400 3.193.800 6.087.200
1993 2.960.800 3.353.000 6.313.800
1994 2.971.100 3.466.700 6.437.800
1995 2.963.100 3.638.700 6.601.800
1996 2.953.700 3.800.300 6.754.000
1997 2.943.600 3.904.800 6.848.400
1998 2.951.300 3.984.100 6.935.400
1999 2.955.500 4.063.500 7.060.000
2000 2.960.000 4.160.000 7.120.000
2001 2.980.000 4.200.000 7.180.000
HiÖn nay, s¶n l−îng thÞt tr©u bß hµng n¨m cña
ta chØ ®¹t kho¶ng trªn 130 ngh×n tÊn trong tæng
sè 1,7 triÖu tÊn thÞt c¸c lo¹i gia sóc gia cÇm,
tæng s¶n l−îng s÷a t−¬i s¶n xuÊt trong n¨m
kho¶ng 60-70 ngh×n tÊn, ®¸p øng 10% l−îng
s÷a tiªu dïng trong n−íc. N−íc ta, tæng sè thÞt
tiªu dïng b×nh qu©n ®Çu ng−êi trªn n¨m
kho¶ng 22 kg thÞt h¬i, trong ®ã chØ cã kho¶ng
1,7 kg lµ thÞt tr©u bß vµ gia sóc nhai l¹i nãi
chung (d−íi 10%), cßn chñ yÕu lµ thÞt lîn vµ
gia cÇm (trªn 90%).
Ph©n bè tù nhiªn cña ®µn bß
Ph©n bè tù nhiªn cña ®µn bß n−íc ta ®−îc tr×nh
bµy ë b¶ng 2. Kho¶ng 45% tæng sè ®µn bß cña
c¶ n−íc tËp trung ë c¸c tØnh miÒn trung ViÖt
nam, ®©y lµ vïng cung cÊp bß cµy cho vïng
®ång b»ng s«ng Cöu long vµ vïng ®ång b»ng
ch©u thæ S«ng Hång.
T©y nguyªn lµ vïng ®Êt réng lín, cã nhiÒu ®Êt
®ai vµ ®ång cá phï hîp cho ch¨n nu«i bß
nh−ng t¹i ®©y sè l−îng bß chØ chiÕm kho¶ng
10,7% tæng sè bß cña c¶ n−íc.
B¶ng 2. Ph©n bè ®µn bß theo vïng sinh th¸i
Vïng sinh th¸i Tû lÖ ®µn bß
(%)
1. MiÒn nói phÝa b¾c 18,7
2. §ång b»ng S«ng Hång 8.7
3. B¾c khu bèn cò 22.5
4. Duyªn H¶i miÒn Trung 23.0
5. T©y Nguyªn 10,7
6. MiÒn §«ng Nam bé 11,9
7. §ång b»ng S«ng Cöu long 4,5
Tæng sè 100
204
C¸c gièng bß vµ mét sè chØ tiªu s¶n xuÊt
Kho¶ng 75% tæng ®µn bß cña c¶ n−íc lµ bß
vµng ®Þa ph−¬ng cã träng l−îng tr−ëng thµnh
rÊt h¹n chÕ, träng l−îng trung b×nh con ®ùc lµ
180-200 kg vµ bß c¸i tõ 150-160 kg. Bß néi cã
tû lÖ thÞt xÎ thÊp kho¶ng 40-44% so víi träng
l−îng sèng.
Bß Zª bu vµ bß lai Zª bu chiÕm kho¶ng 24-
25% tæng sè bß c¸i cña c¶ n−íc, c¸c gièng bß
lai hiÖn nay chñ yÕu lµ lai Sind, lai Sahiwal vµ
Brahman b»ng sö dông bß ®ùc ngo¹i cã tªn
trªn cho lai víi bß c¸i ®Þa ph−¬ng. Bß ngo¹i vµ
bß lai h−íng thÞt chiÕm kho¶ng 1/4 tæng sè
®µn bß, bß lai cã tèc ®é t¨ng träng vµ sinh
tr−ëng nhanh, cã träng l−îng tr−ëng thµnh tõ
250-300 kg vµ tû lÖ thÞt xÎ cao biÕn ®éng tõ
49-50%.
B¶ng 3. Mét sè chØ tiªu s¶n xuÊt cña bß vµng VN vµ bß lai Zª bu
C¸c chØ tiªu §¬n vÞ Bß vµng Red Sinhi Sahiwal Brahman
Träng l−îng s¬ sinh Kg 14 20,1 22 23
TL. 6 th¸ng Kg 63,7 97,5 105 107,5
TL. 12 th¸ng Kg 85 140 160 165
TL. 24 th¸ng Kg 140 200 220 230
TL. Tr−ëng thµnh Kg 180 250 280 290
Ngµy cho s÷a Ngµy 150 240 270 200
S¶n l−îng s÷a Kg 400 1000 14000 600
Tû lÖ thÞt xÎ % 44,2 49,6 49,5 50
Ch−¬ng tr×nh gièng bß thÞt cña ViÖt
Nam
NhiÒu n−íc nhiÖt ®íi trªn thÕ giíi ®· t¨ng
c−êng viÖc nhËp bß tõ n−íc ngoµi vÒ víi môc
tiªu ®Ó n©ng cao kh¶ n¨ng s¶n xuÊt cña gièng
bß ®Þa ph−¬ng vµ t¨ng c−êng s¶n l−îng thÞt bß
s¶n xuÊt trong n−íc. ViÖt Nam còng ®· nhËp
khÈu nhiÒu gièng bß ®Ó lai t¹o ®µn bß thÞt, bß
s÷a, t×m c«ng thøc lai thÝch hîp cã thÓ thÝch
nghi víi ®iÒu kiÖn thêi tiÕt vµ khÝ hËu nhiÖt ®íi
cña ®Êt n−íc. Cuèi thËp kû 60 vµ nh÷ng n¨m
®Çu cña thËp kû 70, nhiÒu gièng bß cña n−íc
ngoµi ®· ®−îc nhËp vµo ViÖt Nam, c¸c gièng
bß chñ yÕu nhËp vµo n−íc ta nh÷ng n¨m qua lµ
Red Sinhdi, Sahiwal, bß Brahman vµ mét sè
c¸c gièng bß s÷a.
ChiÕn l−îc vÒ c¶i tiÕn c«ng t¸c gièng bß thÞt
cña n−íc ta ®−îc chia lµm 2 giai ®o¹n chÝnh:
Giai ®o¹n 1 lµ ch−¬ng tr×nh c¶i tiÕn dµn bß
vµng cßn gäi lµ ch−¬ng tr×nh Sind ho¸ hay Zª
bu ho¸ ®µn bß vµ giai ®o¹n 2 lµ ch−¬ng tr×nh
ph¸t triÓn bß thÞt chÊt l−îng cao.
Giai ®o¹n 1: Ch−¬ng tr×nh c¶i tiÕn ®µn bß
vµng ViÖt Nam
Ch−¬ng tr×nh lai c¶i tiÕn hay lai 2 m¸u: S¶n
xuÊt ra con lai cã 50% m¸u bß ngo¹i. Trong
ch−¬ng tr×nh nµy, bß vµng ViÖt nam d−îc c¶i
tiÕn b»ng sö dông c¸c gièng bß ®ùc ngo¹i nh−
Red Sindhi vµ bß Zª bu cho phèi gièng víi bß
c¸i ®Þa ph−¬ng ®Ó t¹o ra con lai cã n¨ng suÊt
cao h¬n bß ®Þa ph−¬ng nh− khèi l−îng tr−ëng
thµnh, tèc ®é t¨ng träng, s¶n l−îng thÞt vµ kh¶
n¨ng cho s÷a.
C¸c gièng bß Zª bu ®· ®−îc nhËp vµo n−íc ta
trong thêi gian qua trong ch−¬ng tr×nh c¶i t¹o
®µn bß quèc gia nh− sau:
- Bß Red Sinhi nhËp tõ Pakistan n¨m 1987
205
- Bß Sahiwal nhËp tõ Pakistan n¨m 1987
- Bß Brahman dá vµ tr¾ng nhËp tõ Cu ba
n¨m 1987 vµ Australia n¨m 2001, 2002.
C¸c gièng bß lai trong n−íc nãi chung lµ phï
hîp víi ph−¬ng thøc s¶n xuÊt ®a canh cña ta,
thÝch nghi tèt víi ®iÒu kiÖn thêi tiÕt nãng Èm,
nghÌo dinh d−ìng còng nh− ®iÒu kiÖn ch¨m
sãc qu¶n lý cña ViÖt Nam, bß lai cã tèc ®é
sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn tèt, −u viÖt h¬n h¼n
gièng bß ®Þa ph−¬ng (B¶ng 3).
Ch−¬ng tr×nh c¶i tiÕn ®µn bß vµng cña ViÖt
nam ®· ®−îc nghiªn cøu vµ thùc hiÖn trong
h¬n 40 n¨m qua, nh−ng trë thµnh dù ¸n Quèc
gia kho¶ng 30 n¨m tõ thËp kû 70. Cho ®Õn nay
sè l−îng bß lai cña ta vÉn cßn h¹n chÕ, míi
chiÕm kho¶ng 1/4 tæng ®µn ®µn bß cña c¶
n−íc.
Giai ®o¹n 2: Ch−¬ng tr×nh nh©n gièng bß
thÞt chÊt l−îng cao
Khi ®· t¹o ®−îc bß lai Zª bu, ta cã thÓ sö
dông chóng nh− lµ c¸i nÒn ®Ó tiÕp tôc lai t¹o
víi c¸c gièng bß thÞt cao s¶n phï hîp víi ®iÒu
kiÖn nhiÖt ®íi t¹o ra gièng bß thÞt chÊt l−îng
cao cho ViÖt Nam.
Lai 3 m¸u t¹o ra c¸c con lai cã 75% m¸u bß
thÞt ngo¹i trë lªn, phï hîp víi ®iÒu kiÖn khÝ
hËu vµ sinh th¸i cña n−íc ta. B»ng sö dông bß
c¸i lai Zª bu cho lai víi tinh bß thÞt cao s¶n ®Ó
t¹o ra gièng bß thÞt cao s¶n, hÇu hÕt c¸c c«ng
thøc lai tr−íc ®©y chñ yÕu tiÕn hµnh ë c¸c ViÖn
nghiªn cøu vµ h¹n chÕ ë ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt bëi
v× c¸c gièng bß thÞt chÊt l−îng cao cÇn chÕ ®é
nu«i th©m canh vµ chÕ ®é qu¶n lý chÆt chÏ.
Mét sè bß thÞt «n ®íi nh− Charolais, Limousin,
Hereford, Santa Gertrudit, Shorthorn,
Droughmaster vµ Simmental lµ nh÷ng gièng bß
thÞt cao s¶n víi tèc ®é t¨ng träng ngµy tõ
1.000-1.200 gr/ngµy vµ tû lÖ thÞt xÎ cao, cã thÓ
®¹t tõ 60-65%. VÝ dô: bß lai sö dông c«ng
thøc nh− sau c¸i lai Red Sindhi cho lai víi tinh
bß thÞt Charolais, con lai cã thÓ t¨ng träng
500-800 gr/ngµy, khi ®¹t 24 th¸ng tuæi träng
l−îng h¬i cã thÓ ®¹t 300 kg víi tû lÖ thÞt xÎ
kho¶ng 52-54%.
HÖ thèng thô tinh nh©n t¹o bß
C«ng ty kü thuËt truyÒn Gièng gia sóc ®−îc
thµnh lËp th¸ng 10 n¨m 2001. C«ng ty nµy trùc
thuéc Tæng c«ng ty ch¨n nu«i ViÖt nam
(Vinalinetsco). Chøc n¨ng chÝnh cña c«ng ty
nµy lµ: dÞch vô nh©n gièng bß, s¶n xuÊt tinh bß
®«ng l¹nh vµ cung cÊp dông cô TTNT cho c¶
n−íc. V¨n phßng chÝnh cña C«ng ty t¹i sè 6
NguyÔn C«ng Trø, Hµ néi, trung t©m bß ®ùc
gièng t¹i Ba V×, Hµ T©y vµ 4 tr¹m TTNT vïng
t¹i Thanh Ho¸, NghÖ An, Nha Trang vµ TP Hå
ChÝ Minh. Nh×n chung c¬ së vËt chÊt kü thuËt
cña C«ng ty hiÖn nay cßn nhiÒu h¹n chÕ, c«ng
ty cÇn ®−îc n©ng cÊp vµ ®Çu t− ®Ó c¸c dÞch vô
phèi gièng bß trong t−¬ng lai ®−îc tèt h¬n.
C¬ së vËt chÊt vµ hÖ thèng thô tinh nh©n
t¹o
HÖ thèng dÞch vô nh©n gièng bß bao gåm:
- Trung t©m s¶n xuÊt tinh bß ®«ng l¹nh
Moncada, Ba V× , Hµ T©y
NhiÖm vô cña Trung t©m: Lµ mét XÝ nghiÖp
c«ng Ých cña nhµ n−íc, Trung t©m cã nhiÖm vô
nu«i c¸c gièng bß thÞt vµ bß s÷a cao s¶n, s¶n
xuÊt tinh ®«ng l¹nh cung cÊp cho ch−¬ng tr×nh
gièng bß thÞt vµ bß s÷a trong c¶ n−íc. HiÖn
nay Trung T©m cã 60 bß ®ùc gièng, trong ®ã
20 bß ®ùc gièng s÷a vµ 40 bß ®ôc gièng thÞt.
Gièng bß s÷a chñ yÕu lµ bß ®ùc Holstein
Friesian tõ Cuba, Mü: bß ®ùc Jersey tõ Mü vµ
bß ®ùc F2 3/4 m¸u HF ®−îc s¶n xuÊt t¹i ViÖt
Nam. C¸c gièng bß thÞt chñ yÕu lµ Red Sindhi,
Sahiwal, Brahman, Limousin, Chairolais vµ bß
Simmental, hiÖn nay gièng bß Droughmaster
®· ®−îc nhËp vµo ViÖt Nam.
H¬n 30 n¨m qua, tinh ®«ng l¹nh cña Trung
T©m Moncada ®· d−îc sö dông cho ch−¬ng
tr×nh c¶i tiÕn ®µn bß vµ ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn
bß s÷a cña c¶c n−íc. Th«ng qua c¸c dù ¸n
trong vµ ngoµi n−íc, Trung t©m ®· ®−îc n©ng
cÊp vÒ c¬ së h¹ tÇng, t¨ng c−êng chÊt l−îng bß
®ùc gièng vµ thiÕt bÞ kü thuËt cho s¶n xuÊt vµ
206
chÕ biÕn tinh. HiÖn nay ®Ó phôc vô cho ch−¬ng
tr×nh bß thÞt bß s÷a ta cã hai d¹ng tinh ®«ng
l¹nh chñ yÕu do Trung t©m s¶n xuÊt ®ã lµ tinh
viªn vµ tinh cäng r¹.
Kü thuËt s¶n xuÊt tinh viªn ®−îc ®−a vµo n−íc
ta tõ nh÷ng n¨m 1970, do sù gióp ®ì vÒ tµi
chÝnh vµ c«ng nghÖ cña Cuba ®−îc xem hµ
hiÖn ®¹i nhÊt thêi ®ã, nh−ng sau 30 n¨m kü
thuËt nµy hiÖn ®· qu¸ l¹c hËu so víi thÕ giíi,
song do c¸c ®Þa ph−¬ng ch−a chuyÓn ®æi kÞp
vÒ kü thuËt còng nh− dông cô cho TTNT nªn ta
vÉn duy tr× s¶n xuÊt tinh viªn.
D©y chuyÒn s¶n xuÊt tinh cäng r¹ theo kü thuËt
hiÖn ®¹i, thiÕt bÞ cña h·ng Minitub, §øc; hÖ
thèng nµy ®−îc l¾p ®Æt n¨m 1997 bëi kinh phÝ
cña TiÓu phÇn khuyÕn n«ng ch¨n nu«i trong
Dù ¸n Phôc Håi N«ng nghiÖp Cr. 5261 VN do
Ng©n Hµng ThÕ giíi tµi trî, c«ng suÊt cña d©y
truyÒn nµy tõ 800 ngh×n ®Õn 1 triÖu liÒu trªn
n¨m nh−ng ta ch−a sö dông hÕt 1/ 4 c«ng
xuÊt.
- C¸c xÝ nghiÖp cung øng vËt t− kü thuËt vµ
dÞch vô phèi gièng bß
+ C¸c xÝ nghiÖp vïng: C¸c xÝ nghiÖp
nµy cã c¸c nhiÖm vô nh− sau: 1) dÞch vô cung
cÊp tinh ®«ng l¹nh vµ c¸c vËt t− phèi gièng cho
c¸c tr¹m tØnh, huyÖn vµ c¸c c¸ nh©n lµm TTNT
bß, 2) tæ chøc c¸c líp tËp huÊn vÒ kü thuËt
TTNT bß cho cÊp tØnh vµ huyÖn 3) dÞch vô vµ
hîp ®ång phèi gièng bß b»ng TTNT trong
ph¹m vi vïng.
+ C¸c tr¹m TTNT tØnh: C¸c tr¹m nµy
cã c¸c nhiÖm vô nh− sau: 1) dÞch vô cung cÊp
tinh ®«ng l¹nh vµ c¸c vËt t− phèi gièng cho c¸c
tr¹m huyÖn vµ c¸c c¸ nh©n lµm TTNT bß, 2)
tæ chøc c¸c líp tËp huÊn vÒ kü thuËt TTNT bß
cho cÊp huyÖn, x· 3) chuyÓn giao c¸c tiÕn bé
kü thuËt vÒ ch¨n nu«i bß cho n«ng d©n, 4) dÞch
vô phèi gièng b»ng TTNT cho bß trong tØnh.
Ch−¬ng tr×nh thô tinh nh©n t¹o bß ë ViÖt
nam
Tõ nh÷ng n¨m 1960 n−íc ta ®· cã ch−¬ng
tr×nh c¶i tiÕn ®Ó n©ng cao n¨ng xuÊt cña ®µn bß
®Þa ph−¬ng b»ng c¸c gièng bß Zªbu nh− bß
Red Sindhi. Vµo nh÷ng n¨m 70 ngoµi c¸c
gièng bß thÞt nhiÖt ®íi nh− bß Red Sindhi,
Sahiwal vµ Brahman ra th× mét sè bß «n ®íi
nh− Limousin, Herefor, Simmental,
Santagestrudit.v.v. ®· ®−îc ®−a vµo ®Ó t¨ng
c−êng viÖc lai t¹o vµ c¶i tiÕn ®µn bß ®Þa
ph−¬ng trªn ph¹m vi vµ quy m« lín h¬n. Tuy
nhiªn cho ®Õn nay ®µn bß lai cña n−íc ta míi
chiÕm kho¶ng 25% tæng ®µn bß cña c¶ n−íc
th«ng qua c¸c ch−¬ng tr×nh vµ dù ¸n trong
n−íc, ngoµi n−íc sau ®©y:
- Dù ¸n bß thÞt cho c¸c tØnh Duyªn h¶i miÒn
trung vµ T©y nguyªn do FAO tµi trî n¨m
1988-1990. Dù ¸n ®· phèi gièng b»ng TTNT
®−îc 100.000 c¸i ®Þa ph−¬ng víi tinh bß thÞt
Limousin, Herefor, Droughmaster, Simmental
vµ cã 65.000 bª lai ra ®êi. Dù ¸n ®· trang bÞ vµ
t¨ng c−êng thiÕt bÞ kü thuËt TTNT vµ thuèc thó
y cho c¸c tØnh tham gia dù ¸n. Mét sè c¸n bé
tham gia dù ¸n ®· ®−îc tham quan, thùc tËp vµ
häc tËp t¹i n−íc ngoµi vÒ c¸c kh©u gièng, dinh
d−ìng, ®ång cá, thó y vµ qu¶n lý gièng còng
nh− TTNT cho bß.
- Dù ¸n khuyÕn n«ng c¶i t¹o ®µn bß thuéc dù
¸n Phôc håi N«ng nghiÖp 1995-1998, do kinh
phÝ cña Ng©n hµng ThÕ giíi ( Cr. 2561 VN),
tæng kinh phÝ 10 triÖu USD trong ®ã 7,7 triÖu
USD cña Ng©n hµng ThÕ giíi vµ 2,3 triÖu
USD cña ®èi t¸c ViÖt Nam. Dù ¸n hç trî phèi
gièng bß b»ng TTNT vµ lai t¹o b»ng phèi
gièng tù nhiªn cho ®µn bß ®Þa ph−¬ng trªn 27
tØnh cña c¶ n−íc. §Ó triÓn khai dù ¸n, c¸c líp
®µo t¹o dÉn tinh viªn vµ khuyÕn n«ng viªn cÊp
Quèc gia ®· ®−îc tiÕn hµnh ®Ó ®µo t¹o hµng
tr¨m tiÓu gi¸o viªn cho ®Þa ph−¬ng. C¸c tiÓu
gi¸o viªn ®· ®−îc trang bÞ c¸c kiÕn thøc vÒ
gièng, dinh d−ìng, vÖ sinh thó y, kü thuËt
TTNT bß, vç bÐo bß còng nh− kü n¨ng khuyÕn
n«ng vµ chuyÓn giao tiÕn bé kü thuËt ch¨n
nu«i bß thÞt th©m canh vµ cã hiÖu qu¶ kinh tÕ
cho n«ng d©n.
Dù ¸n ®· triÓn khai trªn 27 tØnh vµ thµnh phè
trªn c¶ n−íc ®Ó t¨ng c−êng ph¸t triÓn ch¨n
nu«i vµ ch−¬ng tr×nh nh©n gièng bß thÞt. Trong
207