Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh sản và thử nghiệm sinh sản nhân tạo cá song da báo (Plectropomus leopardus Lacepède, 1802)

Ngành nuôi trồng thủy sản biển đóng vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế Việt Nam, với mục tiêu đa dạng hóa đối tượng nuôi và hoàn thiện quy trình sản xuất giống nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, việc sản xuất giống cho nhiều loài cá biển giá trị, đặc biệt là các loài cá song, vẫn đối mặt với nhiều thách thức, điển hình là tỷ lệ sống của ấu trùng thấp và sự thiếu hụt nghiên cứu về sinh học sinh sản cơ bản. Cá song da báo (Plectropomus leopardus), một loài có giá trị kinh tế cao nhưng nguồn lợi tự nhiên suy giảm và quy trình sinh sản nhân tạo còn nhiều hạn chế, đòi hỏi các nghiên cứu chuyên sâu. Luận án này ra đời nhằm làm rõ đặc điểm sinh học sinh sản và tối ưu hóa các yếu tố kỹ thuật trong sản xuất giống cá song da báo, hướng tới cung cấp nguồn giống chất lượng và bền vững cho ngành nuôi trồng thủy sản biển tại Việt Nam.

Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và quản lý tại các trại sản xuất giống cá, hợp tác xã, doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản; và các nhà hoạch định chính sách liên quan đến phát triển thủy sản bền vững.

Luận án trình bày bốn đóng góp quan trọng nhằm tối ưu hóa quy trình sản xuất giống cá song da báo (Plectropomus leopardus), một loài cá biển giá trị cao. Thứ nhất, nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm sinh học sinh sản của loài cá này trong điều kiện nuôi nhốt, bao gồm sự phát triển của tuyến sinh dục đực và cái qua năm giai đoạn, tỷ lệ cá cái chiếm ưu thế (73,3%), và mùa vụ sinh sản chính (tháng 4-5) với hệ số thành thục cao nhất. Thứ hai, luận án đã xác định các giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng thành thục của cá bố mẹ: bổ sung 2% DHA Selco vào thức ăn giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ thành thục (70%), tỷ lệ thụ tinh (87,93%) và tỷ lệ nở (77,03%); việc sử dụng GnRHa 50 µg/kg còn kích thích cá thành thục sớm hơn bốn tháng và đạt tỷ lệ đẻ 100%. Thứ ba, nghiên cứu đã xác định các yếu tố tối ưu cho giai đoạn ương cá bột lên cá hương, bao gồm công thức thức ăn sống (luân trùng kết hợp nauplii Copepoda), mật độ ương 10 con/L, chế độ chiếu sáng phù hợp và bổ sung Bio-MosTM + IgY vào thức ăn sống để thúc đẩy sinh trưởng và tỷ lệ sống. Cuối cùng, luận án thiết lập các thông số kỹ thuật tối ưu cho ương cá hương lên cá giống, nhấn mạnh việc kết hợp thức ăn công nghiệp với thức ăn tự nhiên, mật độ ương 500-1.000 con/m³ và khẩu phần ăn 5% khối lượng thân 2-3 lần/ngày để đạt hiệu quả cao về sinh trưởng, tỷ lệ sống và hệ số chuyển đổi thức ăn. Những kết quả này không chỉ cung cấp cơ sở khoa học vững chắc mà còn là tiền đề quan trọng để hoàn thiện quy trình sản xuất giống cá song da báo, góp phần phát triển bền vững nghề nuôi trồng thủy sản biển, giảm áp lực khai thác tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam.