Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
i
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
NGUYỄN KIẾN THỌ
THƠ CA DÂN TỘC HMÔNG - TỪ TRUYỀN THỐNG
ĐẾN HIỆN ĐẠI
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
THÁI NGUYÊN, NĂM 2012
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
ii
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
NGUYỄN KIẾN THỌ
THƠ CA DÂN TỘC HMÔNG - TỪ TRUYỀN THỐNG
ĐẾN HIỆN ĐẠI
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 62.22.01.21
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Thị Việt Trung
THÁI NGUYÊN, 2012
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
iii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu
trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được
ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Nguyễn Kiến Thọ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
iv
MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ ...................................................................................................... i
Lời cam đoan ............................................................................................................. iii
Mục lục ...................................................................................................................... iv
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ......................................................................................................... 2
2.1.Từ vấn đề nghiên cứu thơ ca Hmông truyền thống............................................... 3
2.2. Đến vấn đề nghiên cứu thơ ca Hmông thời kì hiện đại........................................ 6
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 9
3.1. Đối tượng nghiên cứu........................................................................................... 9
3.2. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 9
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 10
5. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................... 10
6. Đóng góp khoa học của luận án ............................................................................ 11
7. Cấu trúc của luận án .............................................................................................. 12
NỘI DUNG .............................................................................................................. 13
Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ DÂN TỘC HMÔNG Ở VIỆT NAM .................... 13
1.1. Lịch sử tộc người - những cuộc thiên di đầy nước mắt và máu ......................... 13
1.2. Kinh tế nương rẫy và tập quán du canh ............................................................ 18
1.3. Đời sống văn hóa- "tâm hồn và tiếng hát Hmông" ............................................ 22
1.3.1. Nhà ở- nét độc đáo trong kiến trúc của người Hmông.................................... 23
1.3.2. Trang phục- nét đặc trưng thẩm mĩ của người Hmông ................................... 25
1.3.3. Phong tục, tập quán- cơ sở của tính cố kết cộng đồng .................................... 29
1.3.4. Đời sống tâm linh - nơi trú ngụ của những niềm tin tôn giáo ......................... 38
1.3.5. Tiếng nói, chữ viết và truyền thống thơ ca ..................................................... 43
Chƣơng 2 QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA THƠ CA HMÔNG NHÌN TỪ
PHƢƠNG DIỆN NỘI DUNG PHẢN ÁNH .......................................................... 53
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
v
2.1. Giới thuyết về một số khái niệm cơ bản ......................................................... 53
2.1.1. Khái niệm "thơ ca" trong nội dung "thơ ca dân gian Hmông" ....................... 53
2.1.2. Khái niệm"truyền thống", "hiện đại" trong nội dung"từ truyền thống đến hiện đại" .. 54
2.2. Thơ ca Hmông và quá trình mở rộng đề tài, gắn liền với sự đổi thay, phát
triển của đời sống cộng đồng .................................................................................. 57
2.2.1. Thiên nhiên khắc nghiệt và hùng vĩ- chiếc nôi nuôi dưỡng tâm hồn, tích cách
dân tộc Hmông .......................................................................................................... 58
2.2.2. Tình yêu và cuộc sống-những giai điệu tâm hồn mạnh mẽ, quyết liệt ........... 64
2.3. Thơ ca Hmông và những mạch nguồn cảm hứng ......................................... 75
2.3.1. Cảm hứng cảm thương- bi kịch ... ................................................................... 76
2.3.2. Cảm hứng trữ tình- ngợi ca ............................................................................. 79
2.3.3. Cảm hứng suy tư - chiêm nghiệm với lối tư duy, cách diễn đạt mang đậm bản
sắc Hmông ................................................................................................................. 82
2.4. Sự vận động, phát triển của thơ ca Hmông gắn liền với quá trình nhận
thức về thế giới và con ngƣời ................................................................................. 86
2.4.1. Quan niệm về tự nhiên, vũ trụ ......................................................................... 86
2.4.2. Quan niệm về sự sống và cái chết ................................................................... 89
2.4.3. Sự đổi thay trong quan niệm nghệ thuật về thế giới và con người trong thơ ca Hmông ..... 93
Chƣơng 3 QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA THƠ CA HMÔNG NHÌN TỪ
PHƢƠNG DIỆN CẤU TRÚC NGHỆ THUẬT .................................................... 99
3.1. Sự vận động ở phƣơng diện cấu trúc thể loại .............................................. 100
3.1.1. Cấu trúc thể loại thơ Hmông truyền thống... ................................................. 100
3.1.2. Xu hướng đổi mới cấu trúc thể loại .............................................................. 106
3.2. Sự vận động ở phƣơng diện cấu trúc câu thơ .............................................. 109
3.2.1. Cấu trúc câu thơ Hmông truyền thống ......................................................... 109
3.2.2. Cấu trúc câu thơ Hmông thời kì hiện đại ...................................................... 115
3.3. Sự vận động của thơ ca Hmông gắn liền với việc mở rộng thế giới hình
ảnh, biểu tƣợng ...................................................................................................... 119
3.3.1. Thế giới hình ảnh phong phú, độc đáo .......................................................... 119