khoa luËt
ĐỖ THỊ PHƯỢNG
NH÷NG VÊN §Ò Lý LN Vµ THùC TIÔN VÒ THñ TôC
Tè TôNG §èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn trong
luËt tè tông h×nh sù viÖt nam
LuËn ¸n tiÕn sÜ luËt häc
Hµ Néi - 2008
®¹i häc quèc gia hµ néi
ĐỖ THỊ PHƯỢNG
NH÷NG VÊN §Ò Lý LUËN Vµ THùC TIÔN VÒ THñ TôC
Tè TôNG §èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn trong
luËt tè tông h×nh sù viÖt nam
Chuyên ngành : Luật hình s
Mã số : 62.38.40.01
LUẬN ÁN TIN SĨ LUẬT HC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. Trần Văn Độ
Hµ Néi - 2008
®¹i häc quèc gia hµ néi
khoa luËt
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU………………………………………………………………
1
Chương 1 - Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ thñ tôc tè tông h×nh
®èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn
11
1.1
Kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm, môc ®Ých cña thñ c tông h×nh ®èi víi
ng-êi ch-a thµnh niªn.............................................................................
11
1.2
Nh÷ng c¬ së quy ®Þnh thñ tôc tè tông h×nh sù ®èi víi ng-êi ch-a thµnh
niªn……………………………………………………………………..
29
1.3
Kh¸i qu¸t qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña thñ tôc tè tông h×nh sù ®èi víi ng-êi
ch-a thµnh niªn ……………………………………………...............
43
Chương 2 - nh÷ng Quy ®Þnh cña luËt tè tông h×nh sù n¨m
2003 vÒ thñ tôc tè tông ®èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn vµ
thùc tiÔn thi hµnh
59
2.1
Nh÷ng qui ®Þnh cña luËt tông h×nh sù n¨m 2003 thñ tôc tè
tông ®èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn.........................................................
59
2.2
Thùc tiÔn thi hµnh qui ®Þnh cña ph¸p luËt tè tông h×nh sù ®èi víi ng-êi
ch-a thµnh niªn...................................................................................................
95
Chương 3 nh÷ng gi¶i ph¸p hoµn thiÖn thñ tôc tông h×nh sù
®èi víi ng-êi ch-a thµnh niªn
132
3.1
c gi¶i ph¸p hoµn thiÖn Bé luËt tè tông h×nh sù n¨m 2003...................
132
3.2
C¸c gi¶i ph¸p hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ tæ chøc…………………………
158
KẾT LUẬN.............................................................................................
184
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GI
187
TÀI LIỆU THAM KHẢO
188
PHỤ LỤC
201
1
më ®Çu
1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ViÖt Nam ®· nhiÒu tiÕn ®¸ng trong
viÖc thùc hiÖn, b¶o quyÒn trÎ em nãi chung ng- êi ch- a thµnh niªn i
riªng. §Æc biÖt lµ viÖc thùc hiÖn, b¶o vÖ vµ thóc ®Èy c¸c quyÒn cña ng- êi ch- a
thµnh niªn trong lÜnh vùc t- ph¸p, ®- îc thÓ hiÖn trong qu¸ tr×nh khëi tè, ®iÒu
tra, truy tè xÐt c¸c ¸n h×nh sù. Thùc hiÖn c¸c NghÞ quyÕt cña §¶ng,
nhÊt lµ NghÞ quyÕt 08- NQ/TW, ngµy 02- 01- 2002 cña Bé ChÝnh tmét sè
nhiÖm träng m c«ng t¸c T- ph¸p trong thêi gian tíi NghÞ quyÕt 49-
NQ/TW ngµy 02- 06- 2005 cña ChÝnh trÞ ChiÕn l- îc c¶i c¸ch T- ph¸p
®Õn n¨m 2020, c«ng cuéc c¶i c¸ch t- ph¸p ®· ®¹t ®- îc nhiÒu kÕt qu¶. NhËn
thøc quan t©m ®èi víi c«ng t¸c t- ph¸p nhiÒu thay ®æi theo h- íng
tÝch cùc; chÊt l- îng ho¹t ®éng t- ph¸p ®· ®- îc n©ng lªn mét b- íc. ViÖc gi¶i
quyÕt c¸c ¸n do ng- êi ch- a thµnh niªn thùc hiÖn còng ®- îc quan m, chó
träng h¬n tr- íc. ViÖc x©y dùng ph¸p luËt vµ ho¹t ®éng ¸p dông ph¸p luËt ®èi
víi ng- êi ch- a thµnh niªn còng ®- îc c träng trong ®ã ph¶i ®Õn viÖc
nghiªn cøu ®Ó x©y dùng h×nh t- ph¸p th©n thiÖn ®èi víi ng- êi ch- a thµnh
niªn vµ thµnh lËp Toµ ¸n (TA) chuyªn tr¸ch TA ng- êi ch- a thµnh niªn.
luËt tông h×nh (BLTTHS) c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt kh¸c cña
ViÖt Nam ®· nhiÒu qui ®Þnh ®Æc biÖt vÒ thñ c tè tông liªn quan ®Õn
ng- êi ch- a thµnh niªn, trong ®ã ng- êi t¹m gi÷, can, c¸o, ng- êi
kÕt ¸n lµ ng- êi ch- a thµnh niªn. Tuy nhiªn, sau mét thêi gian thi hµnh, c¸c qui
®Þnh cña ph¸p luËt tông h×nh (TTHS) cßn nhiÒu ®iÓm ch- a ®¸p øng ®- îc
yªu u ho¹t ®éng tông ®èi víi nh÷ng ¸n ng- êi t¹m gi÷, can,
c¸o ng- êi ch- a thµnh niªn. Mét sè qui ®Þnh cßn mang tÝnh h×nh thøc nh-
qui ®Þnh viÖc tham gia tông cña gia ®×nh, nhµ tr- êng c¸c chøc
2
héi, qui ®Þnh b¾t ng- êi, m gi÷, t¹m giam võa kh«ng ®¶m b¶o ®îc
quyÒn lîi Ých hîp ph¸p cho ng- êi ch- a thµnh niªn, võa g©y khã kh¨n cho
viÖc ¸p dông. Thùc tiÔn khëi tè, ®iÒu tra, truy tè, xÐt thi hµnh ¸n h×nh
®èi víi ng- êi ch- a thµnh niªn ®· cho thÊy, sè l- îng ng- êi ch- a thµnh niªn bÞ
khëi tè, ®iÒu tra, truy tè, xÐt xö cã chiÒu h- íng gia t¨ng vµ diÔn biÕn téi ph¹m
cµng trë nªn phøc t¹p, ng- êi ch- a thµnh niªn ph¹m c¸c téi rÊt nghiªm
träng, ®Æc biÖt nghiªm träng ngµy cµng nhiÒu. C¸c quan tiÕn hµnh tông
®· nhiÒu g¾ng, vËn dông mét c¸ch linh ho¹t nh÷ng qui ®Þnh cña ph¸p
luËt h×nh sù TTHS ®Ó gi¶m t t×nh tr¹ng vi ph¹m nghiªm träng c¸c qui
®Þnh cña ph¸p luËt trong qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt ¸n. c vËy, viÖc gi¶i
quyÕt ¸n h×nh do ng- êi ch- a thµnh niªn thùc hiÖn vÉn n béc nhiÒu
h¹n chÕ. ChÝnh s¸ch h×nh ®èi víi ng- êi ch- a thµnh niªn vÉn cßn nhiÒu bÊt
cËp; ®éi ngò c¸n t- ph¸p, tt- ph¸p cßn thiÕu; tr×nh ®é nghiÖp vô,
hiÓu biÕt khoa häc gi¸o dôc ng- êi ch- a thµnh niªn cña nh÷ng ng- êi tiÕn
hµnh tông cßn yÕu, t×nh tr¹ng oan, sai trong ®iÒu tra, b¾t, giam gi÷, truy tè,
xÐt vÉn cßn x¶y ra. Thùc tr¹ng ®ã ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò ph¶i gi¶i quyÕt trong
®ã nhu cÇu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña c¸c qui ®Þnh ph¸p luËt TTHS víi vai trß
phßng, chèng téi ph¹m ng- êi ch- a thµnh niªn. LiÖu c¸c qui ®Þnh trong ph¸p
luËt TTHS ng- êi ch- a thµnh niªn ®· thùc sù hiÖu qu¶, phï hîp víi C«ng
- íc vÒ quyÒn trÎ em vµ c¸c chuÈn mùc quèc tÕ?
§Ó ®¸p øng kÞp thêi c¸c yªu cÇu c¶i ch t- ph¸p, ®Êu tranh phßng,
chèng téi ph¹m do ng- êi ch- a thµnh niªn thùc hiÖn, ®ång thêi b¶o tèt h¬n
c¸c quyÒn lîi Ých chÝnh ®¸ng cña , viÖc tiÕp tôc nghiªn cøu mét c¸ch cã
thèng mÆt luËn c¸c qui ®Þnh cña ph¸p luËt TTHS ®èi víi ng- êi ch- a
thµnh niªn, chØ ra nh÷ng n chÕ, v- íng m¾c trong thùc tiÔn ¸p dông, trªn
®ã ®- a ra nh÷ng c¨n khoa häc nh»m tiÕp tôc hoµn thiÖn thèng ph¸p
luËt TTHS nãi chung thñ tôc tông ®èi víi ng- êi ch- a thµnh niªn i
riªng lµ mét viÖc lµm cÇn thiÕt cña khoa häc luËt TTHS hiÖn nay.