VIEÄN KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VIEÄT NAM
VIEÄN PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG VUØNG NAM BOÄ
--------------
NGUYEÃN VAÊN THUÛY
NGHEÀ GOÁM ÔÛ BÌNH DÖÔNG
TÖØ CUOÁI THEÁ KYÛ XIX ÑEÁN NAÊM 1975
CHUYEÂN NGAØNH: LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM
MAÕ SOÁ: 60.22.54
LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC LÒCH SÖÛ
HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. BUØI CHÍ HOAØNG
THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH, THAÙNG 08/2008
LỜI CÁM ƠN
Luận văn được hoàn thành là một quá trình tổng hợp các nguồn
tư liệu lưu trữ, sự đóng góp của các đồng nghiệp đi trước, công tác điền
dã, nhất là sự góp ý quí báu của các chủ lò gốm lâu đời của Bình
Dương như: Chủ lò lu Đại Hưng của ông Bùi Xuân Giang ở xã Tương
Bình Hiệp, chủ lò chén Lý Thỏ của ông Mai Văn Chính ở phường
Chánh Nghĩa, về qui trình sản xuất gốm mà các ông đã tích luỹ hàng
trăm năm kinh nghiệp trong nghề.
Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn thầy hướng dẫn - Tiến sĩ Bùi
Chí Hoàng đã tận tình hướng dẫn phương pháp nghiên cứu suốt từ lúc
lập đề cương đến khi luận văn hoàn thành những trang cuối cùng.
Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của các anh chị em,
Ban quản lý di tích, Nhà bảo tàng, Thư viện, UBND phường Chánh
Nghĩa, Thị trấn Lái Thiêu, Tân Phước Khánh,… đã cung cấp tư liệu,
hình ảnh trong quá trình làm luận văn của tôi.
Bình Dương, tháng 08 năm 2008
Nguyễn Văn Thuỷ
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là sản phẩm khoa học do tôi thực
hiện trên cơ sở xử lý tư liệu từ các nguồn tư liệu lưu trử ở Thư viện,
Bảo tàng và Ban quản lý di tích,… cũng như quá trình đi điền dã xuống
các lò gốm để gặp gỡ các nghệ nhân, nhân chứng là những người làm
lò gốm lâu năm trong tỉnh Bình Dương để thu thập tư liệu, hình ảnh,….
Các số liệu kết quả là trung thực.
Bình Dương, tháng 08 năm 2008
Nguyễn Văn Thuỷ
Muïc luïc
Trang
Lôøi caùm ôn
Lôøi cam ñoan
Muïc luïc
MÔÛ ÑAÀU.......................................................................................................01
1. Lyù do choïn ñeà taøi - muïc ñích nghieân cöùu...........................................01
2. Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà.................................................................02
3. Ñoái töôïng - phaïm vi nghieân cöùu ........................................................03
4. Caùc phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn taøi lieäu.................................04
5. Nhöõng ñoùng goùp môùi cuûa ñeà taøi.........................................................05
Chöông I
NGHEÀ GOÁM BÌNH DÖÔNG TRONG BOÁI CAÛNH KINH TEÁ - CHÍNH TRÒ
- XAÕ HOÄI CUÛA VUØNG ÑAÁT ÑOÀNG NAI - GIA ÑÌNH XÖA
1. Tình hình kinh teá - chính trò - xaõ hoäi cuûa vuøng ñaát Ñoàng Nai - Gia Ñònh
töø giöõa theá kyû XVII ñeán cuoái theá kyû XIX .....................................................06
1.1 Vuøng ñaát Ñoàng Nai - Gia Ñònh töø giöõa theá kyû XVII - cuoái theá kyû
XIX ........................................................................................................06
1.2 Bình Döông trong boái caûnh chính trò - kinh teá - xaõ hoäi cuûa vuøng
ñaát Ñoàng Nai - Gia Ñònh .....................................................................11
2. Ñieàu kieän hình thaønh vaø phaùt trieån ngheà goám ôû Bình Döông ...................15
2.1 Ñieàu kieän töï nhieân .........................................................................15
2.2 Ñieàu kieän lòch söû ...........................................................................21
2.3 Ñieàu kieän xaõ hoäi ............................................................................26
Chöông II
NGHEÀ GOÁM ÔÛ BÌNH DÖÔNG - CAÙC GIAI ÑOAÏN PHAÙT TRIEÅN
1. Khôûi nguoàn................................................................................................31
1.1 Goám thôøi tieàn - sô söû .....................................................................31
1.2 Nguoàn goác ra ñôøi cuûa goám söù Bình Döông....................................33
2. Ngheà goám ôû Bình Döông töø cuoái theá kyû XIX ñeán naêm 1954....................38
2.1 Vuøng phaân boá caùc loø goám..............................................................38
2.2 Kyõ thuaät truyeàn thoáng cuûa goám söù Bình Döông ...........................40
2.2.1 Nguyeân lieäu .......................................................................40
2.2.2 Xöû lyù nguyeân lieäu ...............................................................41
2.2.3 Taïo daùng saûn phaåm ..........................................................43
2.2.4 Myõ thuaät treân goám............................................................44
2.3. Nung saûn phaåm.............................................................................48
2.3.1 Kyõ thuaät xaây loø oáng ...........................................................49
2.3.2 Kyõ thuaät xaây loø bao (loø baàu).............................................57
2.4 Caùc loaïi saûn phaåm goám söù Bình Döông .......................................58
2. 5 Thò tröôøng.....................................................................................60
2.5.1 Thò tröôøng trong nöôùc........................................................60
2.5.2 Thò tröôøng nöôùc ngoaøi .......................................................61
3. Ngheà goám ôû Bình Döông giai ñoaïn 1954 – 1975 ......................................62