MÔN ĐO ĐC KINH DOANHẠ Ứ
TS. BÙI QUANG XUÂN
Đo đc kinh doanhạ ứ
Đo đc kinh doanh là m t trong nh ng v n đ quan tr ng nh t nh ng đng th iạ ứ ộ ữ ấ ề ọ ấ ư ồ ờ
cũng là đi u d gây hi u nh m nh t trong th gi i kinh doanh ngày nay. Trong vòngề ễ ể ầ ấ ế ớ
h n 20 năm v a qua, đo đc kinh doanh đã tr thành m t v n đ thu hút đc nhi uơ ừ ạ ứ ở ộ ấ ề ượ ề
quan tâm. Ngày nay, các doanh nghi p ph i đi m t v i s c ép c a ng i tiêu dùng vệ ả ố ặ ớ ứ ủ ườ ề
các hành vi đo đc, các quy đnh pháp lu t cũng đc thi t k khuy n khích các hànhạ ứ ị ậ ượ ế ế ế
vi t t c a doanh nghi p – t ho t đng marketing đn b o v môi tr ng. Ho t đngố ủ ệ ừ ạ ộ ế ả ệ ườ ạ ộ
kinh doanh tác đng đn t t c các lĩnh v c c a cu c s ng xã h i, nên nhà kinh doanhộ ế ấ ả ự ủ ộ ố ộ
cũng c n ph i có đo đc ngh nghi p và không th ho t đng ngoài vòng pháp lu tầ ả ạ ứ ề ệ ể ạ ộ ậ
mà ch có th kinh doanh nh ng gì pháp lu t xã h i không c m. Ph m ch t đo đcỉ ể ữ ậ ộ ấ ẩ ấ ạ ứ
kinh doanh c a nhà doanh nghi p là m t trong nh ng y u t c b n t o nên uy tín c aủ ệ ộ ữ ế ố ơ ả ạ ủ
nhà kinh doanh, đm b o cho ho t đng kinh doanh c a doanh nghi p đt đc nh ngả ả ạ ộ ủ ệ ạ ượ ữ
thành công trên th ng tr ng, t n t i và phát tri n b n v ng.ươ ườ ồ ạ ể ề ữ
H ng d n h c Đ h c t t bài này, sinh viên c n tham kh o các ph ng pháp h cướ ẫ ọ ể ọ ố ầ ả ươ ọ
sau:
H c đúng l ch trình c a môn h c theo tu n, làm các bài luy n t p đy đọ ị ủ ọ ầ ệ ậ ầ ủ
và tham gia th o lu n trên di n đàn. ả ậ ễ
Đc tài li u: TS. Bùi quang Xuân (ch biên) (2011): Giáo trình Văn hóaọ ệ ủ
kinh doanh. Nhà xu t b n. Đng Nai ấ ả ồ
1
Sinh viên làm vi c theo nhóm và trao đi v i gi ng viên tr c ti p t i l pệ ổ ớ ả ự ế ạ ớ
h c ho c qua email. ọ ặ
Tham kh o các thông tin t trang Web môn h c. ả ừ ọ
Khái ni m đo đc ệ ạ ứ
T "đo đc" có g c t latinh Moralital (luân lý) – b n thân mình c x và g c t Hyừ ạ ứ ố ừ ả ư ử ố ừ
l p Ethigos (đo lý) – ng i khác mu n ta hành x và ng c l i ta mu n h . ạ ạ ườ ố ử ượ ạ ố ọ Ở
Trung Qu c, "đo" có nghĩa là đng đi, đng s ng c a con ng i, "đc" có nghĩaố ạ ườ ườ ố ủ ườ ứ
là đc tính, nhân đc, các nguyên t c luân lý. Đo đc là t p h p các nguyên t c, quyứ ứ ắ ạ ứ ậ ợ ắ
t c, chu n m c xã h i nh m đi u ch nh, đánh giá hành vi c a con ng i đi v i b nắ ẩ ự ộ ằ ề ỉ ủ ườ ố ớ ả
thân và trong quan h v i ng i khác, v i xã h i. T giác đ khoa h c, “đo đc làệ ớ ườ ớ ộ ừ ộ ọ ạ ứ
m t b môn khoa h c nghiên c u v b n ch t t nhiên c a cái đúng – cái sai và phânộ ộ ọ ứ ề ả ấ ự ủ
bi t khi l a ch n gi a cái đúng – cái sai, tri t lý v cái đúng – cái sai, quy t c hayệ ự ọ ữ ế ề ắ
chu n m c chi ph i hành vi c a các thành viên cùng m t ngh nghi p. (T đi nẩ ự ố ủ ộ ề ệ ừ ể
Đi n t American Heritage Dictionary). ệ ử
Ch c năng c b n c a đo đc là đo đc đi u ch nh hành vi c a con ng i theo cácứ ơ ả ủ ạ ứ ạ ứ ề ỉ ủ ườ
chu n m c và quy t c đo đc đã đc xã h i th a nh n b ng s c m nh c a sẩ ự ắ ạ ứ ượ ộ ừ ậ ằ ứ ạ ủ ự
thôi thúc l ng tâm cá nhân, c a d lu n xã h i, c a t p quán truy n th ng và c aươ ủ ư ậ ộ ủ ậ ề ố ủ
giáo d c. Đo đc quy đnh thái đ, nghĩa v , trách nhi m c a m i ng i đi v iụ ạ ứ ị ộ ụ ệ ủ ỗ ườ ố ớ
b n thân cũng nh đi v i ng i khác và xã h i. ả ư ố ớ ườ ộ
Vì th đo đc là khuôn m u, tiêu chu n đ xây d ng l i s ng, lý t ng m i ng i.ế ạ ứ ẫ ẩ ể ự ố ố ưở ỗ ườ
Nh ng chu n m c và quy t c đo đc g m: đ l ng, khoan dung, chính tr c,ữ ẩ ự ắ ạ ứ ồ ộ ượ ự
khiêm t n, dũng c m, trung th c, tín, thi n, tàn b o, tham lam, kiêu ng o, hèn nhát,ố ả ự ệ ạ ạ
ph n b i, b t tín, ác…ả ộ ấ
Khái ni m đo đc kinh doanh ệ ạ ứ
Đo đc kinh doanh là m t t p h p các nguyên t c, chu n m c có tác d ng đi uạ ứ ộ ậ ợ ắ ẩ ự ụ ề
ch nh, đánh giá, h ng d n và ki m soát hành vi c a các ch th kinh doanh. ỉ ướ ẫ ể ủ ủ ể
Đo đc kinh doanh chính là đo đc đc v n d ng vào trong ho t đng kinh doanh.ạ ứ ạ ứ ượ ậ ụ ạ ộ
Đo đc kinh doanh là m t d ng đo đc ngh nghi p: Đo đc kinh doanh có tínhạ ứ ộ ạ ạ ứ ề ệ ạ ứ
đc thù c a ho t đng kinh doanh – do kinh doanh là ho t đng g n li n v i các l iặ ủ ạ ộ ạ ộ ắ ề ớ ợ
ích kinh t , do v y khía c nh th hi n trong ng x v đo đc không hoàn toànế ậ ạ ể ệ ứ ử ề ạ ứ
gi ng các ho t đng khác: Tính th c d ng, s coi tr ng hi u qu kinh t là nh ngố ạ ộ ự ụ ự ọ ệ ả ế ữ
đc tínhứ
t t c a gi i kinh doanh nh ng n u áp d ng sang các lĩnh v c khác nh giáo d c, y t ...ố ủ ớ ư ế ụ ự ư ụ ế
ho c sang các quan h xã h i khác nh v ch ng, cha m con cái thì đó l i là nh ngặ ệ ộ ư ợ ồ ẹ ạ ữ
thói x u b xã h i phê phán. Song c n l u ý r ng đo đc kinh doanh v n luôn ph iấ ị ộ ầ ư ằ ạ ứ ẫ ả
ch u s chi ph i b i m t h giá tr và chu n m c đo đc xã h i chung. ị ự ố ở ộ ệ ị ẩ ự ạ ứ ộ
Các nguyên t c và chu n m c c a đo đc kinh doanh o Tính trung th c: Không dùngắ ẩ ự ủ ạ ứ ự
các th đo n gian d i, x o trá đ ki m l i. Gi l i h a, gi ch tín trong kinhủ ạ ố ả ể ế ờ ữ ờ ứ ữ ữ
doanh. Nh t quán trong nói và làm. Trung th c trong ch p hành lu t pháp c a Nhàấ ự ấ ậ ủ
2
n c, không làm ăn phi pháp nh tr n thu , l u thu , không s n xu t và buôn bánướ ư ố ế ậ ế ả ấ
nh ng m t hàng qu c c m, th c hi n nh ng d ch v có h i cho thu n phong m t c.ữ ặ ố ấ ự ệ ữ ị ụ ạ ầ ỹ ụ
Trung th c trong giao ti p v i b n hàng (giao d ch, đàm phán, ký k t) và ng i tiêuự ế ớ ạ ị ế ườ
dùng: Không làm hàng gi , khuy n m i gi , qu ng cáo sai s th t, s d ng trái phépả ế ạ ả ả ự ậ ử ụ
nh ng nhãn hi u n i ti ng, vi ph m b n quy n, phá giá theo l i ăn c p. Trung th cữ ệ ổ ế ạ ả ề ố ướ ự
ngay v i b n thân, không h i l , tham ô, th t két, "chi m công vi t ". ớ ả ố ộ ụ ế ư
Tôn tr ng con ng i: Đi v i nh ng ng i c ng s và d i quy n, tôn tr ng ph mọ ườ ố ớ ữ ườ ộ ự ướ ề ọ ẩ
giá, quy n l i chính đáng, tôn tr ng h nh phúc, tôn tr ng ti m năng phát tri n c aề ợ ọ ạ ọ ề ể ủ
nhân viên, quan tâm đúng m c, tôn tr ng quy n t do và các quy n h n h p phápứ ọ ề ự ề ạ ợ
khác. Đi v i khách hàng: Tôn tr ng nhu c u, s thích và tâm lý khách hàng. Đi v iố ớ ọ ầ ở ố ớ
đi th c nh tranh, tôn tr ng l i ích c a đi th . ố ủ ạ ọ ợ ủ ố ủ
G n l i ích c a doanh nghi p v i l i ích c a khách hàng và xã h i, coi tr ng hi u quắ ợ ủ ệ ớ ợ ủ ộ ọ ệ ả
g n v i trách nhi m xã h i. o Bí m t và trung thành v i các trách nhi m đcắ ớ ệ ộ ậ ớ ệ ặ
bi t.Đi t ng đi u ch nh c a đo đc kinh doanh: ệ ố ượ ề ỉ ủ ạ ứ
Đó là ch th ho t đng kinh doanh. Theo nghĩa r ng, ch th ho t đng kinh doanhủ ể ạ ộ ộ ủ ể ạ ộ
g m t t c nh ng ai là ch th c a các quan h và hành vi kinh doanh: o T ng l pồ ấ ả ữ ủ ể ủ ệ ầ ớ
doanh nhân làm ngh kinh doanh: Đo đc kinh doanh đi u ch nh hành vi đo đcề ạ ứ ề ỉ ạ ứ
c a t t c các thành viên trong các t ch c kinh doanh (h gia đình, công ty, xíủ ấ ả ổ ứ ộ
nghi p, t p đoàn) nh Ban giám đc, các thành viên H i đng qu n tr , công nhânệ ậ ư ố ộ ồ ả ị
viên ch c. S đi u ch nh này ch y u thông qua công tác lãnh đo, qu n lý trong m iứ ự ề ỉ ủ ế ạ ả ỗ
t ch c đó. Đo đc kinh doanh đc g i là đo đc ngh nghi p c a h . o Kháchổ ứ ạ ứ ượ ọ ạ ứ ề ệ ủ ọ
hàng c a doanh nhân: Khi là ng i mua hàng thì hành đng cu h đu xu t phát tủ ườ ộ ả ọ ề ấ ừ
l i ích kinh t c a b n thân, đu có tâm lý mu n mua r và đc ph c v chu đáo.ợ ế ủ ả ề ố ẻ ượ ụ ụ
Tâm lý này không khác tâm lý thích "mua r , bán đt" c a gi i doanh nhân, do v yẻ ắ ủ ớ ậ
cũng c n ph i có s đnh h ng c a đo đc kinh doanh. Tránh tình tr ng kháchầ ả ự ị ướ ủ ạ ứ ạ
hàng l i d ng v th "Th ng đ" đ xâm ph m danh d , nhân ph m c a doanhợ ụ ị ế ượ ế ể ạ ự ẩ ủ
nhân, làm xói mòn các chu n m c đo đc. Kh u hi u "Bán cái th tr ng c n chẩ ự ạ ứ ẩ ệ ị ườ ầ ứ
không ph i bán cái mình có" ch a h n đúng!ả ư ẳ
Ph m vi áp d ng c a đo đc kinh doanh Đó là t t c nh ng th ch xã h i, nh ng tạ ụ ủ ạ ứ ấ ả ữ ể ế ộ ữ ổ
ch c, nh ng ng i liên quan, tác đng đn ho t đng kinh doanh: Th ch chính trứ ữ ườ ộ ế ạ ộ ể ế ị
(XHCN), chính ph , công đoàn, nhà cung ng, khách hàng, c đông, ch doanhủ ứ ổ ủ
nghi p, ng i làm công…ệ ườ
NH NG V N Đ CÙNG NHAU TRAO ĐI MÔN ĐO ĐC KINH DOANHỪ Ấ Ề Ổ Ạ Ứ
Trao đi 1: ổAnh ch hãy nêu và phân tích khái ni m, đc đi m ch c nâng c a đo đcị ệ ặ ể ứ ủ ạ ư
?
N i dung ý 1: ộ
T "đoừ ạ đc" có g cứ ố t latinh Moralital(luânừ lý)- b nả thân mình c x vàư ử
3
g c t Hyố ừ l p Ethigos(đo lý)- ng i khác mu nạ ạ ườ ố ta hành x và ng c l i ử ượ ạ ta
mu n h .ố ọ
Trung Qu c, "đo" có nghĩa là đng đi, đng s ng c a conng i, "đc" cóỞ ố ạ ườ ườ ố ủ ườ ứ
nghĩa là đc tính, nhân đc, các nguyên t c luân lý.ứ ứ ắ
Đoạ đcứ là t pậ h pợ các nguyên t c,ắ quy t c,ắ chu nẩ m cự xã h iộ nh m đi u ch nh,ằ ề ỉ
đánh giá hành vi c a con ng i đi v i b n thân và trong quan h v i ng i khác,ủ ườ ố ớ ả ệ ớ ườ
v i xã h iớ ộ
N i dung ý 2: ộ
V i t cách là m t hình thái ý th c xã h i, đo đc có đc đi mớ ư ộ ứ ộ ạ ứ ặ ể
Đo đc có tính giai c p, ạ ứ ấ
Tính khu v c, ự
Tính đa ph ng.ị ươ
N iộ dung các chu nẩ m cự đoạ đcứ thay điổ theo nh ng đi uữ ề ki nệ l ch s c th . ị ử ụ ể
N i dung ý 3: ộ
Ch c năng c b n c a đo đc là đo đc đi u ch nh hành vi c a conứ ơ ả ủ ạ ứ ạ ứ ề ỉ ủ ng i theoườ
các chu n m c và quy t c đo đc đã đc xã h i th a nh n b ng ẩ ự ắ ạ ứ ượ ộ ừ ậ ằ s cứ
m nh c a s thôi thúc l ng tâm cá nhân, c a d lu n xã h i, c a t pquán truy nạ ủ ự ươ ủ ư ậ ộ ủ ậ ề
th ng và c a giáo d c.ố ủ ụ
Đo đc quy đnh thái đ, nghĩa v , trách nhi m c a m i m i ng i đi v i b nạ ứ ị ộ ụ ệ ủ ỗ ỗ ườ ố ớ ả
thân cũng nh đi v i ng i khác trong xã h i ư ố ớ ườ ộ
Nh ng chu n m cữ ẩ ự và quy t c đo đ c g m:đ l ng, khoan dung,ắ ạ ứ ồ ộ ượ chính tr c,ự
khiêm t n, dũng c m, trung th c, tín, thi n, tàn b o, tham lam, kiêu ng o, hèn nhát,ố ả ự ệ ạ ạ
ph n b i, b t tín, ác…ả ộ ấ
Trao đi 2:ổ Anh ch hãy nêu và phân t ch khía c nh kinh t trong trách nhi m xãị ị ạ ế ệ
h i c a m t doanh nghi pộ ủ ộ ệ ?
N i dung ý 1: ộ
Khía c nh kinh t trong trách nhi m xã h i c a m t doanh nghi pạ ế ệ ộ ủ ộ ệ
Là ph i s n xu t hàng hóa và d ch v mà xã h i c n và mu n v i m t m c giá cóả ả ấ ị ụ ộ ầ ố ớ ộ ứ
th duy trì doanh nghi p y và làm th a mãn nghĩa v c a doanh nghi p v i các nhàể ệ ấ ỏ ụ ủ ệ ớ
đu t ; ầ ư
Là tìm ki m ngu n cung ng lao đng, phát hi n nh ng ngu n tài nguyên m i, thúcế ồ ứ ộ ệ ữ ồ ớ
đy ti n b công ngh , phát tri n s n ph m; ẩ ế ộ ệ ể ả ẩ
Là phân ph i các ngu n s n xu t nh hàng hoá và d ch v nh th nào trong hố ồ ả ấ ư ị ụ ư ế ệ
th ng xã ốh i.ộ
4
N i dung ý 2:ộ
Đi v i ng i lao đng, khía c nh kinh t c a doanh nghi p là t o công ăn vi cố ớ ườ ộ ạ ế ủ ệ ạ ệ
làm v i m c thù lao x ng đáng c h i vi c làm nh nhau.ớ ứ ứ ơ ộ ệ ư
Đi v i ng i tiêu dùng, trách nhi m kinh t c a doanh nghi p là cung c p hàngố ớ ườ ệ ế ủ ệ ấ
hoá và d ch v .ị ụ
Đi v i ch s h u doanh nghi p, trách nhi m kinh t c a doanh nghi p là b oố ớ ủ ở ữ ệ ệ ế ủ ệ ả
t n và phát tri n các giá tr và tài s n đc u thác. ồ ể ị ả ượ ỷ
N i dung ý 3:ộ
Nh ng giá tr và tài ữ ị s n này có th là c a xã h i ho c cá nhân đc h tả ể ủ ộ ặ ượ ọ ự
nguy n giao phó.ệ
Đi v i các bên liên đi khác, nghĩa v kinh t c a doanh nghi p là mang l i l iố ớ ớ ụ ế ủ ệ ạ ợ
ích t i đa và công b ng cho h . ố ằ ọ
Nghĩa v này đc th c hi nụ ượ ự ệ b ng vi c cung c p tr c ti p nh ng l i ích này choằ ệ ấ ự ế ữ ợ
h qua hàng hoá,ọ vi c làm,giá c , ch t l ng, l i nhu n đu t , v.v… ệ ả ấ ượ ợ ậ ầ ư
Khía c nh kinh t trong trách nhi m xã h i c a m t doanh nghi p là cạ ế ệ ộ ủ ộ ệ ơ s cho cácở
ho t đng c a doanh nghi pạ ộ ủ ệ .
Ph n l n các nghĩa v kinh t trong kinh doanh đu đc th ch hoá thành cácầ ớ ụ ế ề ượ ể ế
nghĩa v pháp lýụ
Trao đi 3: ổAnh ch hãy nêu và phân tích khía c nh đo đc trong trách nhi m xãị ạ ạ ứ ệ
h i c a m t doanh nghi pộ ủ ộ ệ ?
N i dung ý 1: ộ
Khía c nh đo đc trong trách nhi m xã h i c a m t doanh nghi p ạ ạ ứ ệ ộ ủ ộ ệ
Là nh ng hành vi và ho t đng mà xã h i mong đi doanh nghi p nh ng khôngữ ạ ộ ộ ợ ở ệ ư
đc quy đnh trong h th ng lu t pháp, không đc th ch hóa thành ượ ị ệ ố ậ ượ ể ế lu t.ậ
Nó ch nh ng hành vi và ho t đng mà các thành viên c a t ch c, c ng đng và xãỉ ữ ạ ộ ủ ổ ứ ộ ồ
h i mong đi t phía các doanh nghi p dù cho chúng không đc vi t thành lu t.ộ ợ ừ ệ ượ ế ậ
N i dung ý 2: ộ
Các công ty ph i đi x v i các c đông và nh ng ng i có quan tâmả ố ử ớ ổ ữ ườ
trong xã h i b ng m t cách th c có đo đc vì làm ăn theo m t cách th cộ ằ ộ ứ ạ ứ ộ ứ phù h pợ
v i các tiêu chu n c a xã h i và nh ng chu n t c đo đc là vô cùng ớ ẩ ủ ộ ữ ẩ ắ ạ ứ quan tr ng.ọ
N i dung ý 3: ộ
Khía c nh đo đc c a m t doanh nghi p th ng đc th hi n thông qua nh ngạ ạ ứ ủ ộ ệ ườ ượ ể ệ ữ
nguyên t c, giá tr đo đc đc tôn tr ng trình bày trong b n s m nh và chi n l cắ ị ạ ứ ượ ọ ả ứ ệ ế ượ
c a công ty. ủ
5
