LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN…
228
MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ GẮN KẾT GIỮA
CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP TRONG BỐI CẢNH
CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
ThS. Nguyễn Thị Ngân
Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM
TÓM TẮT
Cách mạng công nghiệp 4.0 bùng nổ đã tạo ra sự thay đổi hàng loạt về công nghệ, về
quản trị, dẫn đến sự ra đời của nhiều ngành nghề mới. Áp lực về mặt đào tạo để cung cấp
cho thị trường nguồn lao động chất lượng cao, phù hợp với không gian làm việc trong
tương lai, thích ứng với môi trường làm việc trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 đòi
hỏi các trường và doanh nghiệp phải tư duy lại mô hình cũng như chiến lược phát triển của
mình. Liên kết và liên kết dài lâu giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp đã và đang là một
trong những giải pháp vượt trội để tạo ra được nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu
cầu của thị trường trong bối cảnh mới. Bài viết tập trung làm rõ thực trạng mối liên kết
giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong thời gian qua, những thành tựu đạt được cũng
như các hạn chế còn tồn tại; từ đó đề xuất một số giải pháp mang tính định hướng để tăng
cường hơn nữa mối liên kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.
Từ khóa: nhà trường, doanh nghiệp, mối liên kết giữa cơ sở giáo dục đào tạo và
doanh nghiệp.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra và sẽ tạo ra những thay đổi lớn về cung -
cầu lao động, cơ cấu lao động cũng như đặt ra thách thức cho thị trường lao động Việt Nam
nói riêng, thế giới nói chung. Vì vậy, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đang là vấn
đề cấp bách đặt ra cho hệ thống giáo dục Việt Nam; trong đó, đào tạo gắn liền với yêu cầu
thực tiễn thông qua phát triển các mô hình đào tạo gắn kết giữa cơ sở giáo dục (nhà trường)
với doanh nghiệp được xem là yêu cầu quan trọng, cốt lõi được đặt ra.
Trong liên kết đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp, nhà trường với trách nhiệm
là đơn vị chủ trì trong thực hiện nội dung đào tạo, chương trình đào tạo, đảm bảo chất
lượng đào tạo và là cầu nối giữa sinh viên với các doanh nghiệp, nhà tuyển dụng lao động.
Trong khi đó, doanh nghiệp – với tư cách là đơn vị hỗ trợ cho quá trình đào tạo, tham gia
tư vấn, thiết kế, xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp cơ sở thực tập cho sinh viên, tài
trợ, hỗ trợ, chia sẻ các nguồn lực chung về cơ sở vật chất, tài chính cho nhà trường và là
đơn vị sử dụng nguồn lao động mà phía nhà trường đào tạo ra.
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
229
Quan hệ hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp là mối quan hệ hợp tác hai bên
cùng có lợi. Từ mối liên kết này, các trường học sẽ đào tạo được nguồn lao động gắn với
nhu cầu của doanh nghiệp, chương trình đào tạo gắn với thực tế nghề nghiệp, rút ngắn thời
gian chuyển giao từ kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn cuộc sống; qua đó tạo ra tầng lớp sinh
viên được trải nghiệm thực tiễn nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Vì
vậy, chất lượng đầu ra được cải thiện và uy tín của cơ sở đào tạo cũng theo đó mà gia tăng.
Về phía doanh nghiệp, liên kết với các trường học sẽ là cơ hội để họ quảng bá hình
ảnh, thương hiệu đến nhiều tầng lớp xã hội. Không những vậy, các doanh nghiệp còn có
thể tận dụng được nguồn nhân lực chất lượng cao, ổn định, góp phần đưa họ vững vàng
trong cạnh tranh và vươn lên trong hội nhập.
2. THỰC TRẠNG MỐI LIÊN KẾT GIỮA CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO VỚI
DOANH NGHIỆP
Trong những năm qua, Việt Nam vẫn đang nỗ lực phát triển và nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực có chất lượng cao; theo đó, đẩy mạnh đào tạo nghề
theo nhu cầu phát triển của xã hội, có cơ chế và chính sách thiết lập mối liên kết chặt chẽ
giữa các doanh nghiệp với các cơ sở đào tạo là một trong giải pháp quan trọng để phát triển
nguồn nhân lực có chất lượng cao cho thị trường.
Chủ trương liên kết giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp với các doanh nghiệp nhằm
nâng cao chất lượng đào tạo, đào tạo gắn với thực tiễn, đáp ứng được yêu cầu của tổ chức,
doanh nghiệp, đặc biệt là để tránh hiện tượng mất cân đối về cung - cầu nhân lực chất lượng
cao đã được Chính phủ chỉ đạo tại nhiều văn bản, qua đó khuyến khích các trường đại học
liên kết với doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ...
Có thể kể đến như: Nghị quyết số 100/NQ-CP ngày 18/11/2016 của Chính phủ ban hành
Chương trình hành động của Chính phủ nhiệm kỳ 2016-2021; Nghị quyết của Chính phủ
về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh
tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước hàng năm; Thông tư số 29/2017/TT-BLĐTBXH,
ngày 15/12/2017 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội quy định về liên kết tổ chức
thực hiện chương trình đào tạo. Vì vậy, đã có nhiều mô hình liên kết với doanh nghiệp của
các trường học đã được triển khai hiệu quả trong thời gian qua như:
Mô hình của Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF) – một trong những trường
đại học đã có sự đầu tư mạnh mẽ trong việc kết nối giữa nhà trường – doanh nghiệp – sinh
viên. Hiện nay, UEF đang có sự liên kết với trên 300 doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực,
ngành nghề. Các doanh nghiệp ký kết hoạt động trong các lĩnh vực tương ứng với các
ngành đào tạo của Nhà trường như kế toán kiểm toán, chứng khoán, ngân hàng, truyền
thông, ngoại ngữ, giáo dục, bất động sản, dịch vụ du lịch - nhà hàng - khách sạn, công nghệ
thông tin, quản trị nhân lực,... Có thể kể đến những đại diện nổi bật như: Tập đoàn Savills,
Công ty chứng khoán SSI, Công ty Vinpearl, Công ty TNHH Phần Mềm SS4U, Ngân hàng
TMCP Bắc Á, Công ty Tư vấn – Kiểm toán Chuẩn Việt, Adecco Việt Nam, Khách sạn
LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN…
230
Winsor Plaza (5 sao), DEK Technoligies (Úc), Ngân hàng Kiên Long, Công Ty TNHH Tư
Vấn Phát triển Nguồn nhân lực Toàn cầu, Công ty cổ phần bất động sản GOLDEN LAND,
Công ty Cổ phần MISA,...
UEF hiện đã và đang triển khai mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp thông qua
nhiều hoạt động, diễn ra thường xuyên, liên tục như hợp tác xây dựng chương trình đào
tạo theo hướng ứng dụng nghề nghiệp, học bổng dành cho sinh viên vượt khó học giỏi,
thực tập và việc làm, hỗ trợ các cuộc thi chuyên môn, nghiên cứu khoa học và hoạt động
học thuật, giảng dạy chuyên đề, tọa đàm, hội thảo,... Đồng thời, các doanh nghiệp sẽ đồng
hành cùng UEF trong các sự kiện thường niên của Nhà trường như: ngày hội tuyển dụng,
từ giảng đường đến khởi nghiệp,... Thông qua mối liên kết, đại diện doanh nghiệp chia sẻ
về những kỹ năng cần thiết cho sinh viên tiếp cận các ngành nghề, tham gia góp ý đổi mới
chương trình, giáo trình, phương pháp giảng dạy của UEF theo nhu cầu doanh nghiệp và
đánh giá thực trạng mặt mạnh, điểm yếu của sinh viên hiện nay. Cùng với đó, nhà trường
lắng nghe, tiếp thu, cùng đánh giá thực trạng và tìm ra các giải pháp mới để phát triển bền
vững mối quan hệ giữa Nhà trường và doanh nghiệp, đổi mới nội dung, chương trình,
phương pháp đào tạo gắn kết, đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp. Từ đây sinh viên UEF tiếp
thu được nhiều kiến thức thực tế, được trau dồi kỹ năng nghề nghiệp, tăng cường kênh kiến
tập, thực tập, mang đến cho sinh viên UEF những nền tảng tốt, tạo lợi thế cạnh tranh giúp
các bạn dễ dàng ứng tuyển ngay sau khi tốt nghiệp, đảm nhận các vị trí quan trọng tại các
công ty, tập đoàn hàng đầu.
Một trường hợp khác, là mô hình của Đại học Công nghiệp Hà Nội. Năm 2014, Đại
học Công nghiệp Hà Nội đã thành lập Trung tâm Hợp tác với doanh nghiệp và đã xúc tiến
cho sinh viên của trường tham quan, thực tập tại các doanh nghiệp có liên kết như: Nissan
Techno, Samsung Việt Nam, Canon Việt Nam, Foxconn, Vinatop, COMA 18. Không
những vậy, Đại học Công nghiệp Hà Nội còn xúc tiến các hoạt động trao đổi cán bộ, giảng
viên, theo đó giảng viên của trường đến từ các Khoa chuyên môn sẽ có thời gian giảng dạy
tại các doanh nghiệp như: Denso Việt Nam, Canon Việt Nam, Pepsico Việt Nam, Phân lân
Văn Điển, Hanacans theo nhu cầu doanh nghiệp đặt hàng; đồng thời nhà trường cũng mời
các cán bộ của doanh nghiệp như Foxconn, Pepsico Việt Nam, Samsung Việt Nam, Canon
Việt Nam tham gia giảng dạy tại trường. Theo báo cáo của Trung tâm Hợp tác doanh
nghiệp – Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, năm 2017, tỷ lệ sinh viên sau khi tốt nghiệp
ra trường có việc làm ngay chiếm khoảng từ 58,6% - 65%, số lượng sinh viên có việc làm
sau 01 năm tốt nghiệp chiếm khoảng 86,9%. Song song với việc nâng cao chất lượng đào
tạo, Đại học Công nghiệp Hà Nội đang chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình đào tạo "những
gì thị trường sẽ cần", tiếp tục duy trì và mở rộng hợp tác với trên 2.000 doanh nghiệp trong
và ngoài nước như Panasonic, Samsung, DENSO… Một số chương trình hợp tác của
trường đã được Chính phủ, bộ, ngành đánh giá cao, như việc hợp tác với Tập đoàn Foxconn
để xây dựng Trung tâm Đào tạo kỹ thuật HaUI – Foxconn đặt tại trường với tổng mức đầu
tư gần 5 triệu USD, mỗi năm cung cấp khoảng từ 600- 1000 sinh viên tốt nghiệp. Đồng
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC
231
thời, Đại học Công nghiệp Hà Nội còn là một trong điển hình về công tác đào tạo gắn với
xuất khẩu lao động và hoạt động dịch vụ.
20
Một số trường đại học, cao đẳng cũng như cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác trên địa
bàn cả nước cũng đang phát triển rất nhiều hình thức hợp tác giữa nhà trường và doanh
nghiệp như: hình thức đào tạo theo hợp đồng – xu hướng hiện nay trong hợp tác giữa các
cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, thông qua việc thống nhất từ khâu tuyển
sinh, nội dung, mục tiêu, chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo đến các mô hình dạy nghề,
các kỹ năng, tiểu kỹ năng cho sinh viên theo đúng ngành nghề doanh nghiệp đặt hàng.
Nhiều trường và doanh nghiệp phối hợp để sinh viên sau khi học xong lý thuyết tại trường
được thực hành, thực tập tại doanh nghiệp. Các trường còn phối hợp với doanh nghiệp, tổ
chức cho giáo viên đi thực tế tại các công trình, trực tiếp hướng dẫn sinh viên ngay tại hiện
trường. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng hỗ trợ nhà trường trong việc đầu tư trang thiết
bị thực hành, thực tập nghề cho sinh viên; nhiều doanh nghiệp đã trực tiếp đầu tư trang
thiết bị cho các trường học để có thể đào tạo được những nghề ở những trình độ doanh
nghiệp mong muốn như Toyota Việt Nam, Hyundai…
Ngoài sự hợp tác trong đào tạo, trường học và doanh nghiệp còn có sự phối kết hợp
trong tư vấn nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên. Theo đó, doanh nghiệp sẽ tư vấn về
những công việc, yêu cầu của công việc mà một người lao động cần có để sinh viên có thể
lựa chọn ngành/nghề phù hợp với khả năng và sở thích của mình; nhà trường sẽ tư vấn,
giới thiệu về nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận với
các cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.
Bên cạnh các kết quả đạt được, hoạt động liên kết với doanh nghiệp trong đào tạo còn
bộc lộ nhiều hạn chế. Thứ nhất, sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa thực
sự liên tục, chưa phong phú và chưa liên kết toàn diện, chưa có sự ràng buộc chặt chẽ để
đảm bảo sự hữu hiệu và hiệu quả của hoạt động liên kết.
Qua khảo sát một số công trình nghiên cứu về thực trạng mối quan hệ giữa doanh
nghiệp với cơ sở đào tạo đại học ở Việt Nam thời gian qua cho thấy, chỉ có 4% doanh
nghiệp hợp tác với các cơ sở đào tạo đại học trong nghiên cứu khoa học và phát triển công
nghệ; 29% doanh nghiệp tham gia hội thảo, tọa đàm, giảng dạy ở các cơ sở đào tạo. Hầu
hết mối liên kết nhà trường và doanh nghiệp đều xuất phát từ nhu cầu trước mắt, kế hoạch
ngắn hạn của doanh nghiệp chứ không xuất phát từ tầm nhìn dài hạn (78% so với 22%).
Mức độ hợp tác chủ yếu là ở “sự hiểu biết phát triển ban đầu” (214 trong tổng số 493 trường
đại học mà các doanh nghiệp ghi là “có sự hợp tác với”), hoặc “hợp tác ngắn hạn” (174
trong tổng số 493). Chỉ có 58 và 47 trường đại học đang lần lượt được coi là “đối tác lâu
dài” và “đối tác chiến lược” của các doanh nghiệp.
21
20
Phát biểu của PGS.TS. Trần Đức Quý – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, https://bnews.vn/doanh-
nghiep-nha-truong-cung-dao-tao-nhan-luc-chat-luong-cao/80428.html
21
TS. Vũ Tiến Dũng (2016), Một số giải pháp tăng cường liên kết đào tạo giữa trường đại học và doanh nghiệp, Tạp
chí Lý luận chính trị, số 5-2016
LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN…
232
Thứ hai, mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp còn lỏng lẻo cả về trách nhiệm
và quyền lợi, nên trong thực tế, các trường vẫn chủ yếu đào tạo theo khả năng “cung” của
mình chứ chưa thực sự đào tạo theo “cầu” của doanh nghiệp. Thời gian qua, báo chí trong
nước vẫn thường xuyên đưa tin về tình trạng: chất lượng đào tạo ở nhiều ngành nghề của
Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng. Sinh viên tốt nghiệp bị từ chối
tuyển dụng sau khi phỏng vấn, thực hiện các bài test kỹ năng, tay nghề. Phần lớn các doanh
nghiệp sau khi tuyển dụng phải tiến hành đào tạo lại để đáp ứng được nhu cầu của họ. Phần
đông các doanh nghiệp Việt Nam chưa thực sự tin tưởng vào lợi ích mang lại khi tham gia
vào mối liên kết; nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ không chú trọng đến phát triển bền vững
nên ít đầu tư xây dựng nguồn nhân lực trong dài hạn. Chính sự thiếu lòng tin lẫn nhau giữa
nhà trường và doanh nghiệp cũng là một nguyên nhân khiến cho mối gắn kết giữa hai bên
còn lỏng lẻo, chắp vá, chưa đến nơi đến chốn.
Mặt khác, quan niệm về thực học, thực nghiệm tại các trường học chưa thực sự mạnh
mẽ nên việc đào tạo còn xa rời yêu cầu của thực tiễn. Rất nhiều sinh viên giỏi của trường
khi đi làm không đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng do thiếu các kỹ năng nghề
nghiệp cần thiết. Các sinh viên được đánh giá cao về mặt tuân thủ, am hiểu lý thuyết nhưng
thiếu sự linh hoạt, sự tinh tế trong xử lý nghiệp vụ. Không những thế, các trường học không
có đủ và không nắm bắt thường xuyên, liên tục các thông tin về nhu cầu sử dụng lao động
theo từng ngành nghề dẫn đến việc đào tạo còn xa rời yêu cầu của thực tiễn.
Thứ ba, doanh nghiệp chưa được tham gia hoặc tham gia nhưng với mức độ khiêm
tốn khi xây dựng chương trình đào tạo. Sự tham gia và đóng góp ý kiến về xây dựng chương
trình đào tạo một cách chi tiết, thường xuyên giữa doanh nghiệp với nhà trường đến nay
chưa có một trường/cơ sở giáo dục nào thực hiện được. Không những thế, sự tham gia của
doanh nghiệp vào hoạt động đào tạo tại nhà trường còn hạn chế, chưa có cơ chế, chính sách
để thu hút các cán bộ, nhân viên có kỹ năng, tay nghề cao của doanh nghiệp tham gia vào
quá trình đào tạo. Nguyên nhân chính xuất phát từ mặt nhận thức chưa đủ, chưa đúng về
nhu cầu gắn kết và hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, chưa có sự đồng điệu trong
tư duy, bắt nguồn từ sự thiếu thông tin, thiếu hiểu biết về lợi ích và thế mạnh của nhau.
Mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp đang tồn tại ở dạng tiềm năng vì trong ngắn
hạn, cả hai chủ thể chưa thực sự bức thiết, chưa ảnh hưởng tới lợi ích sống còn của cả
hai phía.
3. MỘT SỐ GIÁI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ GẮN KẾT GIỮA CÁC CƠ SỞ ĐÀO
TẠO VỚI DOANH NGHIỆP
Có thể nói rằng, mối liên kết giữa các cơ sở giáo dục đào tạo với doanh nghiệp ở Việt
Nam hiện nay, chưa được các chủ thể nhìn nhận một cách thấu đáo, sự liên kết giữa trường
học và doanh nghiệp diễn ra khá hời hợt, manh mún, hiệu quả chưa cao, hệ quả là tạo nên
sự mất cân đối về cung- cầu nhân lực chất lượng cao.
Kinh tế Việt Nam đang ngày càng hội nhập mạnh mẽ và tham gia ngày càng sâu vào