
508
Phan Thành Huấn
Nguyễn Ánh Ngọc
Võ Tấn Tài
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,
Đại học Quốc gia Tp.HCM
Tóm tắt: Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và xu thế toàn cầu hoá đã tạo ra một
động lực thúc đẩy nền giáo dục phát triển và có những biến đổi sâu sắc. Đặc biệt là
tác động mạnh mẽ đến hoạt động dạy và học trong lĩnh vực giáo dục. Trong bài viết
này, chúng tôi trình bày những tác động của kỷ nguyên số đến hoạt động dạy và học.
Đồng thời, chúng tôi giới thiệu một số mô hình học tập hiện đại trong kỷ nguyên số,
giúp người dạy và cơ sở đào tạo lựa chọn mô hình học tập phù hợp cho người học.
Từ khóa: kỷ nguyên chuyển đổi số, mô hình học tập, toàn cầu hóa.
1. Đặt vấn đề
Ngày nay, đa phần cuộc sống hiện đại của con người không thể tách rời với
công nghệ ở tất cả các khía cạnh. Trong đó, nền giáo dục cũng không phải là một
ngoại lệ. Nếu chúng ta so sánh việc dạy và học của thế kỷ này với thế kỷ trước,
sự khác biệt là rất rõ ràng. Có thể thấy những sự thay đổi này đã ngày càng ảnh
hưởng và tác động đến những phương pháp giảng dạy truyền thống. Bản thân mỗi
người dạy cũng như người học phải không ngừng học hỏi và vận dụng cái mới
trong công việc của bản thân để có thể theo kịp tốc độ phát triển của xã hội và
không bị lạc hậu. Tuy nhiên, cần xác định các phương pháp dạy học truyền thống
vẫn luôn là những phương pháp quan trọng. Đổi mới không phải là loại bỏ mà
cần phải tạo ra sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại sao cho vừa hạn chế được
những nhược điểm vừa nâng cao được hiệu quả của mỗi phương pháp dạy học.
Do đó, thay đổi cách dạy trong một nền giáo dục mới, trong thế giới công
nghệ là một nhiệm vụ đặc biệt cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
- Những năm 90 thế kỷ trước, Internet đã làm thay đổi mọi thứ trong lĩnh
vực giáo dục.
- Chính công cụ đầy hấp dẫn này đã làm thay đổi toàn bộ các quan niệm
truyền thống về học đường, về dạy và về học.

509
2. Đặc điểm của kỷ nguyên công nghệ
2.1. Lớp học học kiểu truyền thống
Trong hầu hết các giai đoạn, người dạy cho người học các bài kiểm tra ở
mức độ chuẩn cao, phản ánh người học học các kỹ năng và mục tiêu đề ra tới
mức độ nào. Việc thông thạo nội dung quy định theo sách giáo khoa/ giáo trình
là thước đo khác về việc học tập của người học.
Người dạy xem giảng dạy là hành động có mục đích, giảng dạy là người
học học chứ không phải người dạy nói.
Giai đoạn cuối cùng được thực hiện dựa trên khả năng, phẩm chất chuyên
môn và kinh nghiệm của cá nhân người dạy sẽ khiến họ phải đi tìm những kỹ
năng và tài liệu mới để giảng dạy hiệu quả hơn và bắt đầu một chu trình mới.
Theo mô hình dạy học truyền thống, người dạy đứng lớp phải thiết kế hoạt
động học tập cho kết quả cụ thể. Lớp học xem như một “hệ thống”, nên có quan
niệm cho rằng càng cải tiến “hệ thống” thì điểm số sẽ càng cao. Tuy nhiên, quan
niệm này giống như đào tạo (training) chứ không phải giáo dục (education).
Quá trình hoạch định chương trình học truyền thống không có nhiều thay
đổi: sử dụng tài liệu chuẩn và đã được định trước, tiêu chí đánh giá không phong
phú,….
2.2. Lớp học theo kiểu công nghệ
Trong thời đại công nghệ mới, các quy tắc đều thay đổi: chương trình học,
cách chuyển tải, mối quan hệ giữa người dạy và người học cũng thay đổi.
Người học có nhiều cách tiếp cận không hạn chế với nguồn thông tin toàn
cầu, không giới hạn về thời gian hay không gian, không phụ thuộc vào người
dạy, không theo trình tự cố định.
Thông tin mà người học tiếp cận không phải là chương trình học theo như
định nghĩa truyền thống, vì không có phạm vi và trình tự.
Người học là trọng tâm vì họ “kiểm soát” các phương tiện học tập và tự do
lựa chọn bất cứ “chương trình học” nào theo mong muốn cá nhân.
Học tập không chỉ một chiều và không theo trình tự.
Nguồn thông tin trên Internet là nguồn thông tin cao cấp và là công cụ học
tập siêu việt. Điều này đã làm phá vỡ tính độc quyền của nhà trường và thay đổi
định nghĩa về chương trình học.
Vai trò của người dạy và người học không còn là mối quan hệ lệ thuộc -
người dạy sẽ có vai trò khác, thể hiện ở 8 cách sử dụng Internet như sau:
- Người dạy, người học & phụ huynh sẽ giao tiếp bằng email
- Website bổ trợ và làm phong phú thêm việc học ở trường lẫn ở nhà

510
- Người dạy có thể cá nhân hóa việc học tập cho người học bằng cách
thay đổi thiết kế chương trình cho phù hợp
- Internet mang đến nhiều thông tin thú vị và vui nhộn
- Người dạy có thể dạy học tích hợp, liên kết ngành cho người học ứng dụng
kiến thức các môn khác nhau, kết nối thành các vấn đề, đề tài, lĩnh vực thú vị.
- Người học có trải nghiệm thực tế ảo đến nhiều nơi trên thế giới
- Internet có thể giúp người học phát triển kỹ năng và luyện tập trong
nhiều lĩnh vực. Đặc biệt, các kỹ năng phê bình và sáng tạo cũng được phát triển.
- Internet là công cụ học tập cao cấp và hỗ trợ nghiên cứu độc lập.
10 THAY ĐỔI NHỜ SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ TRONG GIÁO DỤC
PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC
TRUYỀN THỐNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC
KỶ NGUYÊN CÔNG NGHỆ
- Giảng dạy: người dạy là trung tâm
- Kích thích chỉ duy nhất một giác quan
- Sự phát triển một chiều
- Một phương tiện
- Công việc đơn độc
- Chuyển tải thông tin
- Học tập thụ động
- Học tập các sự kiện, biết chữ biết viết
- Người học trả lời câu hỏi
- Bối cảnh cô lập và nhân tạo
- Giảng dạy: người học là trung tâm
- Kích thích nhiều giác quan
- Sự phát triển đa chiều
- Đa phương tiện
- Công việc phối hợp
- Trao đổi thông tin
- Học tập tham gia giao tiếp lẫn nhau
- Học tập khám phá, điều tra
- Người học xây dựng vấn đề
- Bối cảnh như thật, thế giới có thật
3. Sự tác động của kỷ nguyên chuyển đổi số đến việc dạy và học
3.1. Các ưu điểm của kỷ nguyên chuyển đổi số trong việc dạy và học
+ Đối với người dạy
- Giảm gánh nặng lưu trữ thông tin và ghi chép;
- Phản hồi về quá trình học tập của người học nhiều hơn và chi tiết hơn;
- Người dạy giao tiếp tốt hơn với phụ huynh, với đồng nghiệp và cán bộ
tư vấn trong trường;
- Việc người học vắng mặt không gây ảnh hưởng lớn đến quá trình học tập.
+ Đối với người học
- Thu được nhiều điều từ các công nghệ mới;
- Nắm rõ những sự kiện đang xảy ra ở trường và trong lớp học;

511
- Có nhiều thời gian tiếp cận các bài kiểm tra và các nguồn tài liệu;
- Có nhiều cơ hội nói chuyện cá nhân với người dạy hơn;
- Nhận được phản hồi ngay về các phần bài tập của mình;
- Tự chọn chỗ học riêng, tự kiểm soát cách học.
+ Đối với phụ huynh
- Có thông tin kịp thời: tiến bộ trong học tập và hoạt động xã hội của người học;
- Bài tập về nhà được gửi kèm cho phụ huynh;
- Người học ốm bệnh nghỉ học có thể truy cập bài tập thuận tiện ở những
nơi có kết nối Internet;
- Có cơ hội được đào tạo và giáo dục thường xuyên dưới nhiều hình thức.
3.2. Một số bất cập của kỷ nguyên chuyển đổi số trong việc dạy và học
+ Đối với người dạy
- Cần nhiều thời gian nghiên cứu mở rộng thêm các lĩnh vực khác cho
chuyên môn giảng dạy;
- Cần hiểu rõ và làm chủ thông tin giúp định hướng và giải đáp thắc mắc
cho người học;
- Phụ thuộc công nghệ và điện, máy tính;
- Thay đổi tư duy và nhận định về vị thế giữa người dạy và người học.
+ Đối với người học
- Mất nhiều thời gian để đọc thông tin trong trang web mà đôi khi thông
tin ấy lại không gây hứng thú với họ;
- Bị quá tải thông tin và thiếu kỹ năng đọc chọn lọc có phê phán;
- Sự trao đổi thông tin qua Internet có khả năng gây sai sót/ thất lạc thông tin;
- Các website được đưa vào giảng dạy có khả năng bị xóa khỏi Internet,
hoặc thông tin trong các trang dễ trở nên lỗi thời, thông tin quá rộng hoặc quá chi
tiết, một số thông tin bị sai lệch, không chính xác, thiếu khoa học.
- Mỗi lần “cá mập cắn cáp” thì việc tìm tài liệu, học tập qua Internet là
một cực hình khi tải trang quá chậm hoặc không thể tải về tài liệu học tập.
+ Đối với phụ huynh
- Dành nhiều thời gian để quan sát thông tin người học;
- Kiến thức, kỹ năng của phụ huynh thấp hơn nhu cầu học của con.
3.3. Một vài giả định để định hướng việc dạy và học
- Cả người học lẫn người dạy sẽ là người học;
- Định dạng tri thức để giúp người học nhận ra ý nghĩa của tri thức;
- Vai trò chủ yếu của người dạy là hướng dẫn, cố vấn và phụ đạo;
- Việc học tập đòi hỏi phải sử dụng một tổ hợp các kỹ năng học tập;

512
- Môi trường học tập sẽ phải thay đổi hoàn toàn nhằm thúc đẩy quá trình
cá nhân hóa kinh nghiệm học tập;
- Hầu hết các kinh nghiệm học tập là ở hiện tại hoặc tương lai chứ không
hướng về quá khứ;
- Không tiêu chuẩn hóa công tác đánh giá người học.
3.4. Sự thay đổi trong nhà trường
Để chuyển đổi từ hình thức dạy học như thế kỷ 19-20 sang hình thức mới
của thế kỷ 21, nhà trường phải đầu tư rất lớn vào trang thiết bị và công tác đào
tạo. Tuy nhiên, sau khoản đầu tư ban đầu khổng lồ này, nhà trường có thể cắt
giảm lớn về chi phí cơ sở vật chất, lương người dạy, tiền mua sách giáo khoa,…
nếu sử dụng công nghệ một cách sáng tạo. Công nghệ sẽ giúp nhà trường tìm ra
cơ sở tài chính để phát triển trường học thêm vững mạnh.
3.5. Tác động của thời đại kỷ nguyên mới đến việc dạy và học
+ Đối với người dạy
- Chọn người học làm trung tâm;
- Không sử dụng tư duy vĩnh cửu trong kiến thức mà phải là sự phù hợp
trong quan điểm chứ không khẳng định sai hoặc đúng;
- Chọn cách khuyến khích khả năng học tập chủ động trong người học;
- Kết hợp đa phương tiện trong việc giảng dạy;
- Tạo các tình huống dạy học để kích thích nhiều giác quan;
- Tạo môi trường trao đổi thông tin và có sự tương tác với người học.
+ Đối với người học
- Có khả năng tự học rất cao;
- Chủ động trong nội dung và phương pháp học;
- Đặt nhiều câu hỏi và cần nhiều thời gian được người dạy giải đáp;
- Là người giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn của người dạy;
- Học tập theo hướng khám phá, điều tra, giao tiếp lẫn nhau.
+ Tương quan giữa việc dạy và học trong kỷ nguyên mới
- Người dạy thiết kế nội dung bài học dựa trên sự tiếp nối các kiến thức và
kinh nghiệm mà người học có được;
- Vai trò người dạy là phát triển năng lực của mỗi cá nhân người học chứ
không còn vai trò cung cấp thông tin;
- Người học tiếp nhận được nhiều thông tin và có phản hồi ngược lại cho
người dạy, tạo môi trường tác động kép giữa việc dạy và học.
- Môi trường học tập đa dạng, liên kết đa ngành tảo điều kiện cho người
học liên kết lại với nhau thành các chủ đề thú vị nhờ mạng Internet.

