191
Lê Đức Thọ
Cao Thị Hồng Thêu
Trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng
Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu về xu thế đào tạo trực tuyến trong hệ thống giáo
dục nghề nghiệp trước tác động của cuộc cách công nghiệp 4.0 và tác động của đại
dịch Covid-19 hiện nay. Bài viết cũng chỉ ra thực trạng những kết quả và hạn chế trong
thực tế triển khai hình thức đào tạo trực tuyến tại trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng, từ
đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hình thức đào tạo trực tuyến tại
trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng.
Từ khóa: Đào tạo trực tuyến; giáo dục nghề nghiệp; Cao đẳng Nghề Đà Nẵng.
1. Mở đầu
Công nghệ thông tin chính là công cụ đắc lực hỗ trợ cho các cơ sở giáo dục
thực hiện đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, hỗ trợ đổi mới quản lý giáo
dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển giáo dục. Sự bùng nổ của
công nghệ thông nói riêng và khoa học công nghệ nói chung đang tác động mạnh
mẽ đến các cơ sở giáo dục với sự phát triển của tất cả các ngành trong xã hội. Vì
thế, giáo dục đào tạo, giáo dục nghề nghiệp không thể đứng ngoài xu thế đó, nhất
là trong quá trình triển khai thực hiện đề án Đổi mới căn bản, toàndiện giáo dục
– đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tiếp cận xu thế đó, trong những năm
học qua, Trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng đã tích cực triển khai hình thức đào
tạo trực tuyến trong toàn trường và bước đầu đã thu được những kết quả khả
quan. Nhất là trong bối cảnh tác động của đại dịch Covid-19 vừa qua, hầu hết các
môn học trong nhà trường đều phải thực hiện theo hình thức trực tuyến. Tuy
nhiên, thực tiễn triển khai hình thức đào tạo trực tuyến tại nhà trường gặp phải
không ít những khó khăn và thách thức. Chính vì vậy, nghiên cứu thực trạng và
đề xuất được mốt số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hình thức đào tạo trực
tuyến tại trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng hiện nay là việc làm cần thiết.
2. E-learing - hình thức đào tạo tối ưu trong thời đại công nghệ số
Giáo dục trực tuyến hay còn gọi là E-learning là phương thức đào tạo ảo
thông qua máy vi tính, điện thoại thông minh (smartphone) nối mạng đối với máy
chủ với vị trí xác định có lưu giữ sẵn bài giảng điện tử và phần mềm cần thiết để
192
có thể tương tác (hỏi/yêu cầu/ra đề) cho sinh viên đào tạo trực tuyến từ xa. Giảng
viên truyền tải hình ảnh và âm thanh qua đường truyền băng thông rộng hoặc kết
nối không dây (wifi, wimax), mạng nội bộ (LAN). E-learning là một giải pháp
đào tạo thời hội nhập.
Đào tạo trực tuyến có nhiều ưu điểm như: Không bị giới hạn bởi không gian
và thời gian nhờ có sự phổ cập rộng rãi của Internet, do dó có thể giúp cho nguời
học tiết kiệm thời gian; Tính hấp dẫn cao: Với sự hỗ trợ của công nghệ
multimedia, những bài giảng được tích hợp dạng văn bản với các dạng hình ảnh,
âm thanh, video… nguời học có thể tương tác với bài học; Tính dễ tiếp cận, truy
cập ngẫu nhiên cho phép học viên lựa chọn đơn vị tri thức, tài liệu một cách tùy
ý theo trình độ kiến thức và điều kiện truy nhập mạng của mình; Tính cập nhật:
nội dung khóa học thuờng xuyên được cập nhật và đổi mới để đáp ứng nhu cầu
nguời học; Có sự hợp tác, trao dổi giữa các học viên với nhau và giữa học viên
với giáo viên. Có thể tổng hợp những ưu điểm của đào tạo trực tuyến và so sánh
với đào tạo truyền thống như Bảng sau (Bảng 1):
Bảng 1: So sánh giữa đào tạo truyền thống và đào tạo trực tuyến
Yếu tố
Đào tạo truyền thống
Đào tạo trực tuyến
Lớp học
– Phòng học, kích thước
không gian giới hạn.
– Phải có đủ một số lượng
người học nhất định mới mở
được lớp học.
– Thụ động, học đồng bộ &
chỉ có thể học tập trung một
chỗ.
– Không giới hạn không gian, thời
gian.
– Hầu như không có khái niệm lớp
học, một người đăng ký vào 1 môn
học vẫn học bình thường.
– Trường hợp muốn mở 1 lớp học
theo 1 môn học nào đó vẫn tổ chức
được.
– Dễ tiếp cận, linh hoạt,
– Chủ động học mọi lúc, mọi nơi
– Tự định hướng
– Có thể triển khai Offline, Online.
Nội dung
– Powerpoint, máy chiếu;
– Sách giáo khoa, thư viện;
– Video;
– Tính tự học chưa được khai
thác tối đa;
– Đa phương tiện, mô phỏng;
– Thư viện số;
– Theo yêu cầu;
– Truyền thông đồng bộ hay không
đồng bộ;
193
Yếu tố
Đào tạo truyền thống
Đào tạo trực tuyến
– Nội dung không phong
phú, hạn chế, tiếp cận với
kiến thức mới chậm trễ.
Giao tiếp,
truyền
thông
– Hợp tác, trao đổi trực tiếp
tần số ít do sự e ngại của
người học;
– Chủ đề giao tiếp giới hạn,
số lượng người tham gia hạn
chế, chỉ thực hiện từng nhóm
nhỏ;
– Phân phối, thu nhận thông
tin chậm.
Thời gian
– Giảng viên, người học phải
theo tiến độ chung tổ chức
của lớp học;
– Tốn thời gian, gò bó về mặt
thời gian.
Thi, kiểm
tra chuẩn
hóa kiến
thức
– Tốn kém giấy tờ
– Mất nhiều thời gian chấm
bài
– Hệ thống tự động chấm bài và
đưa ra kết quả.
Chi phí
– Chi phí tổ chức, quản lý tốn
kém
– Chi phí tổ chức, quản lý thấp
194
Yếu tố
Đào tạo truyền thống
Đào tạo trực tuyến
– Chi phí in ấn, phân phối tài
liệu tốn kém cho cả người
dạy, người học
– Hầu như không có chi phí cho
việc in ấn tài liệu.
– Tiết kiệm chi phí đi lại, ăn ở cho
người dạy, người học.
Luyện
tập, thực
hành, tự
đánh giá
– Kỹ năng thực hành được
luyện tập tốt hơn khi tập
trung;
– Giới hạn về số luợng bài
tập;
– Bài tập tự đánh giá của học
viên phụ thuộc vào sự phản
hồi của giảng viên nhanh hay
chậm.
– Kỹ năng thực hành khó đáp ứng
tốt như khi tập trung;
– Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm
cho phép không giới hạn số luợng
bài tập;
– Hỗ trợ phản hồi ngay kết quả tự
động trên hệ thống công nghệ.
Như vậy, môn hình E-learning đã xây dựng nên những yếu tố quan trọng
làm thay đổi sâu sắc và khả thi vai trò của giáo dục và đào tạo; thời gian và không
gian sẽ là những yếu tố không còn bị ràng buộc chặt chẽ bởi các giới hạn của quỹ
đạo giáo dục, người học tham gia học tập và nghiên cứu trên miền xác định một
cách tự do, như một thế giới phẳng, mở. Sự chuyển giao tri thức không còn độc
tôn ở vị trí hàng đầu của giáo dục, người học phải học cách truy tìm và đào thải
thông tin mà bản thân cần, đánh giá kết quả và xử lý thông tin để biến thông tin
đã được xử lý thành tri thức của người học qua giao tiếp đa phương tiện; đó chính
là sư phạm thành công, nhà trường thông minh.
Đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
đã buộc các trường nghề phải thay đổi phương pháp đào tạo cũng như mở những
ngành nghề phù hợp. Từ đó tạo nên môi trường học tập tích cực, sinh động, phát
huy được tính chủ động, sáng tạo của người học. Trong điều kiện dịch viêm
đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona (Covid-19) diễn biến phức tạp,
các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiếp tục cho học sinh, sinh viên nghỉ học để
phòng, chống dịch, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần đẩy mạnh đào tạo trực
tuyến. Do đặc thù của giáo dục nghề nghiệp là đào tạo cầm tay chỉ việc, gắn với
thực hành, thực tập nên việc thực hiện đào tạo trực tuyến cần được nghiên cứu
cẩn thận, mức độ triển khai đến đâu. Bên cạnh thiết bị máy móc, công nghệ và
hạ tầng công nghệ thông tin cần có, đào tạo trực tuyến cần nguồn tài nguyên, học
liệu chuẩn cho người học.
195
3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hình thức đào tạo trực tuyến tại
trường cao đẳng nghề Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay
Trước tình hình diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19, Trường Cao đẳng
Nghề Đà Nẵng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo quá trình thực hiện phòng
chống dịch bệnh cũng như triển khai dạy và học online đối với tất cả các modul,
môn học. Nhà trường luôn coi đây là nhiệm vụ trước mắt và lâu dài, là tiền đề
phát triển nhà trường trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Chính vì thế,
nhà trường đã xây dựng các phương án vừa đảm bảo phòng, chống dịch bệnh vừa
có kế hoạch dạy và học trực tuyến để đảm bảo tiến độ đào tạo năm học.
Nhà trường cũng đã chuẩn bị cơ sở vật kỹ thuật phục vụ dạy học trực tuyến,
phân công giảng viên, tiếp nhận và thông tin đến học sinh sinh viên. Bắt đầu từ
năm học 2019 - 2020, đặc biệt từ năm 2020, đào tạo trực tuyến 70% các môn học
để ứng phó với đại dịch Covid-19; hoàn thiện phần mềm đào tạo trực tuyến tại
địa chỉ: http://cdndanang.lms.vnedu.vn. Nhằm khuyến khích tinh thần tích cực
sáng tạo của đội ngũ giảng viên, đầu năm 2021 nhà trường đã tổ chức Hội thi
thiết kế bài giảng E-Learning, số hóa bài giảng năm học 2020 - 2021, thông qua
hội thi nhà trường chọn ra những bài giảng được thiết kế sáng tạo và sử dụng
công nghệ mới để nhân rộng trong toàn trường, làm cơ sở cho việc giảng dạy E-
learning.
Tuy nhiên, việc triển khai hình thức dạy học trực tuyến tại nhà trường còn
gặp nhiều khó khăn, nhất là về đội ngũ giảng viên còn lúng túng, cơ sở vật chất
chưa đảm bảo, sinh viên chưa thật sự tích cực trong các giờ học trực tuyến nên
hiệu quả mang lại chưa cao. Chính vì vậy, trong thời gian tới, việc áp dụng
phương thức đào tạo trực tuyến trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp cần lưu ý
các vấn đề sau đây:
Một là, quản lý hạ tầng công nghệ dạy học trực tuyến có hiệu quả nhằm đáp
ứng tốt hơn nhu cầu của người sử dụng.
Đảm bảo hạ tầng máy chủ, mạng internet, tốc độ, đường truyền, băng
thông và hệ thống các phần mềm đáp ứng việc truy cập vào hệ thống của lượng
người sử dụng gồm sinh viên và đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên để thực hiện
các hoạt động, tương tác trong giảng dạy, học tập và hỗ trợ. Đảm bảo hạ tầng
công nghệ dạy học trực tuyến về khả năng an toàn, ổn định phục vụ các hoạt
động dạy học.
Đề xuất quy trình quản lý hạ tầng công nghệ dạy và học trực tuyến như sau:
Xác định nhu cầu về hạ tầng công nghệ dạy và học trực tuyến. Khảo sát hiện
trạng hạ tầng công nghệ dạy và học trực tuyến và các yêu cầu mời cho hệ thống
phần mềm. Lên kế hoạch đầu tư, phát triển, nâng cấp hệ thống trang thiết bị và
phần mềm dạy và học trực tuyến.