Ngh ch lý ti n l ngị ề ươ
N u nh cách đây 10 năm, m c l ng 1.500 USD M /tháng cho ng i trong n c làế ư ứ ươ ỹ ườ ướ
r t hi m hoi, ch y u các công ty có v n đ u t n c ngoài thì nay m c 3.000 USD,ấ ế ủ ế ở ố ầ ư ướ ứ
th m chí 5.000 USD không ph i là ít, ngay công ty trong n c. ậ ả ở ướ
Trong khi đó, l ng ph bi n c a công nhân tr c đây 10 năm ch ng 700.000 đ ng,ươ ổ ế ủ ướ ừ ồ
bây gi gi i l m cũng ch trên 1 tri u/tháng.ờ ỏ ắ ỉ ệ
Các công ty cung ng nhân l c cho r ng m c l ng trong 10 năm qua đã tăng nh ngứ ự ằ ứ ươ ư
không đ u - tăng r t m nh nh ng m c l ng đã cao s n và tăng r t y u lo i côngề ấ ạ ở ữ ứ ươ ẵ ấ ế ở ạ
vi c l ng th p. Nhi u kh o sát qui mô l n n c ngoài cho th y tình hình cũngệ ươ ấ ề ả ớ ở ướ ấ
t ng t các n c nh M , Trung Qu c... ươ ự ở ướ ư ỹ ố
N u hình dung th tr ng lao đ ng toàn c u là m t cái ch o kh ng l , đáy ch o làế ị ườ ộ ầ ộ ả ổ ồ ả
nh ng công vi c chân tay và ti n d n lên phía trên là nh ng công vi c đòi h i nhi uữ ệ ế ầ ữ ệ ỏ ề
k năng lao đ ng h n, thì 10 năm qua đã ch ng ki n nh ng thay đ i l n lao trên thỹ ộ ơ ứ ế ữ ổ ớ ị
tr ng này. Công vi c đ n gi n nh may m c, đóng giày, th m chí l p ráp máy mócườ ệ ơ ả ư ặ ậ ắ
đ c d ch chuy n linh ho t kh p n i trên th gi i đ t n d ng lao đ ng giá r . ượ ị ể ạ ắ ơ ế ớ ể ậ ụ ộ ẻ
Đ t nhà máy Bangladesh không có l i, nhà đ u t s chuy n sang Trung Qu c hayặ ở ờ ầ ư ẽ ể ố
Vi t Nam đ tăng biên đ l i nhu n; đ t nhà máy TP.HCM khó ki m lao đ ng ch uệ ể ộ ợ ậ ặ ở ế ộ ị
làm v i m c l ng th p, h s n sàng chuy n ra mi n Trung hay v mi n Tây. Vì th ,ớ ứ ươ ấ ọ ẵ ể ề ề ề ế
m c l ng c a công nhân không th nào tăng nhanh đ c. ứ ươ ủ ể ượ
Quan tr ng h n, các n c đã “nhu n nhuy n” v i bài h c toàn c u hóa b h n nh ngọ ơ ướ ầ ễ ớ ọ ầ ỏ ẳ ữ
công đo n ít làm ra lãi (và ai làm cũng đ c) nh s n xu t, l p ráp đ t p trung vàoạ ượ ư ả ấ ắ ể ậ
các ho t đ ng mang tính sáng t o h n nh nghiên c u, thi t k , r i ti p th hay xâyạ ộ ạ ơ ư ứ ế ế ồ ế ị
d ng th ng hi u. Và đ t i đa hóa l i nhu n, các t p đoàn đa qu c gia gán chi phíự ươ ệ ể ố ợ ậ ậ ố
cao nh t cho nh ng công đo n h v n đang th c hi n, ép m c chi phí th p nh t choấ ữ ạ ọ ẫ ự ệ ứ ấ ấ
nh ng công đo n h thuê bên ngoài làm. ữ ạ ọ
Máy tính xách tay c a Toshiba ch ng h n, do m t công ty nào đó Đài Loan s n xu t,ủ ẳ ạ ộ ở ả ấ
chi phí th p nh ng công đo n thi t k m u m i hay ti p th cho m t dòng máy m iấ ư ạ ế ế ẫ ớ ế ị ộ ớ
v n do Toshiba làm và t tr ng chi phí trong c c u giá thành s cao h n th c t nhi u.ẫ ỉ ọ ơ ấ ẽ ơ ự ế ề
Ch ng l gì l ng m t công nhân l p ráp máy tính xách tay Đài Loan tăng khôngẳ ạ ươ ộ ắ ở
đáng k trong 10 năm qua, nh ng l ng m t ng i ng i suy nghĩ m t chi n l c ti pể ư ươ ộ ườ ồ ộ ế ượ ế
th cho chi c máy này vào th tr ng châu Âu s tăng nhanh h n nhi u l n. ị ế ị ườ ẽ ơ ề ầ
ngay trong cùng m t n c, quá trình đi u ch nh ti n l ng cũng di n ra t ng t .Ở ộ ướ ề ỉ ề ươ ễ ươ ự
M t công ty nh n gia công ph n m m cho Nh t B n ch ng h n, s ph i tr l ng r tộ ậ ầ ề ậ ả ẳ ạ ẽ ả ả ươ ấ
cao cho ng i lo chuy n tìm h p đ ng và m c l ng này ph i tăng liên t c đ giườ ệ ợ ồ ứ ươ ả ụ ể ữ
chân ng i gi i, trong khi m c l ng c a ng i vi t ph n m m gia công theo đ n đ tườ ỏ ứ ươ ủ ườ ế ầ ề ơ ặ
hàng s không th tăng nhanh b ng. ẽ ể ằ
Tho t nhìn, cách tr l ng nh th là hoàn toàn h pạ ả ươ ư ế ợ
lý, nh ng th nhìn bình di n chung, khi m c tăngư ử ở ệ ứ
năng su t, hi u su t công vi c nh nhau thì m c tăngấ ệ ấ ệ ư ứ
l ng khác nhau là m t b t công, m t khi m khuy tươ ộ ấ ộ ế ế
do toàn c u hóa gây ra. Xin nh c l i, đây nói vầ ắ ạ ở ề
m c tăng l ng ch không ph i là m c l ng, vì rõứ ươ ứ ả ứ ươ
ràng giám đ c ph trách nghiên c u c a m t công ty t ph i có l ng cao h n k số ụ ứ ủ ộ ắ ả ươ ơ ỹ ư
ph trách s n xu t. ụ ả ấ
M t đ c đi m n a là công ngh thông tin đã tác đ ng r t l n vào k năng lao đ ng.ộ ặ ể ữ ệ ộ ấ ớ ỹ ộ
Công vi c lao đ ng chân tay ph i d ch chuy n c nhà máy nh ng công vi c thi t k ,ệ ộ ả ị ể ả ư ệ ế ế
nghiên c u có th linh ho t chuy n đi kh p th gi i đ n n i nào làm t t nh t, giá rứ ể ạ ể ắ ế ớ ế ơ ố ấ ẻ
nh t. ấ
M t k s hoàn t t b n v s n ph m m i Milan, dùng m ng Internet giao s n ph mộ ỹ ư ấ ả ẽ ả ẩ ớ ở ạ ả ẩ
cho m t công ty khác Chicago, n i này chuy n b n v đã duy t sang Thâm Quy nộ ở ơ ể ả ẽ ệ ế
th c hi n - t t c đã tr thành hi n th c ch không ph i là chuy n khoa h c vi nự ệ ấ ả ở ệ ự ứ ả ệ ọ ễ
t ng n a. Vì th , chuy n m t ng i VN thi t k qu ng cáo cho m t hãng th i trangưở ữ ế ệ ộ ườ ế ế ả ộ ờ
Pháp không có gì là xa v i và lúc đó, dù ng i C Chi, ng i này v n có th nh nở ờ ồ ở ủ ườ ẫ ể ậ
đ ng l ng c a th tr ng lao đ ng Paris. ồ ươ ủ ị ườ ộ
Đây đang là xu h ng và m t khi đã là xu h ng chung thì đ ng trông mong thay đ iướ ộ ướ ừ ổ
theo ý ch quan. Ch có đi u nó cho th y toàn c u hóa không h n là mi ng bánh chiaủ ỉ ề ấ ầ ẳ ế
đ u cho m i ng i. Ng i nông dân dù bán s n ph m ra toàn c u cũng ph i ch uề ọ ườ ườ ả ẩ ầ ả ị
mi ng bánh nh nh t, và k có ti n, tác đ ng đ c vào chu i giá tr tăng thêm c a s nế ỏ ấ ẻ ề ộ ượ ỗ ị ủ ả
ph m s giành cho mình ph n bánh l n h n c . ẩ ẽ ầ ớ ơ ả
Nh ng n c đang mu n tham gia dòng ch y toàn c u hóa r t c n xây d ng đ c m tữ ướ ố ả ầ ấ ầ ự ượ ộ
h th ng xã h i minh b ch đ ti n l ng không b bóp méo đi. L y ví d ngành mayệ ố ộ ạ ể ề ươ ị ấ ụ ở
m c, m t h th ng phân b quota không công b ng s t o đi u ki n cho nh ng ai loặ ộ ệ ố ổ ằ ẽ ạ ề ệ ữ
chuy n ch y quota m c thu nh p cao ng t, ép đ ng l ng c a công nhân đã th p càngệ ạ ứ ậ ấ ồ ươ ủ ấ
th p h n. ấ ơ
Và cu i cùng, n n giáo d c khi không đáp ng đ c th c t c a m t th tr ng laoố ề ụ ứ ượ ự ế ủ ộ ị ườ
đ ng nh th s càng làm gia tăng kho ng cách thu nh p gi a nh ng ng i đ c đàoộ ư ế ẽ ả ậ ữ ữ ườ ượ
t o khác nhau. cùng m c xu t phát là t t nghi p ph thông trung h c, b n năm sau,ạ Ở ứ ấ ố ệ ổ ọ ố
m t ng i t t nghi p t m t tr ng đ i h c c a Úc s có nhi u c may nh n vi cộ ườ ố ệ ừ ộ ườ ạ ọ ủ ẽ ề ơ ậ ệ
làm v i m c l ng 8-10 tri u đ ng/tháng; còn ng i t t nghi p đ i h c trong n cớ ứ ươ ệ ồ ườ ố ệ ạ ọ ướ
v n s loay hoay tìm vi c làm hay ch p nh n công vi c trái ngh đ c đào t o v iẫ ẽ ệ ấ ậ ệ ề ượ ạ ớ
m c l ng 1-2 tri u đ ng/tháng. Đ y cũng chính là ngh ch lý nh ng c a ngành giáoứ ươ ệ ồ ấ ị ư ủ
d c ch không ph i c a th tr ng lao đ ng n a.ụ ứ ả ủ ị ườ ộ ữ
Toàn c u hóa d n đ n nhi u hầ ẫ ế ề ệ
qu , trong đó d th y nh t là m cả ễ ấ ấ ứ
cách bi t giàu nghèo, thu nh p tệ ậ ừ
lao đ ng ngày càng tăng. Vì sao cóộ
ngh ch lý này? Không ph i toànị ả
c u hóa đem l i mi ng bánh l nầ ạ ế ớ
h n cho m i ng i hay sao?ơ ọ ườ
Theo Tu i Tr ch nh tổ ẻ ủ ậ