Đ BÀI:Ề
T nh ng ch d n c a các tác gia kinh đi n và quan đi m c aừ ữ ỉ ẫ ủ ể ể ủ
các h c gi trong, ngoài n c, hãy trình bày ý ki n c a anh (ch ) vọ ả ướ ế ủ ị ề
ph ng th c s n xu t châu Á.ươ ứ ả ấ
BÀI LÀM
Khái ni m ph ng th c s n xu t châu Á đc Mác đa ra trong tácệ ươ ứ ả ấ ượ ư
ph m “Góp ph n phê phán khoa kinh t chính tr ” năm 1859: “V đi thẩ ầ ế ị ề ạ ể
có th coi các ph ng th c s n xu t châu Á c đi, phong ki n và t s nể ươ ứ ả ấ ổ ạ ế ư ả
hi n đi là nh ng th i đi ti n tri n d n d n c a hình thái kinh t xã h i”.ệ ạ ữ ờ ạ ế ể ầ ầ ủ ế ộ
Quan ni m c a Mác v ph ng th c s n xu t châu Á đã đc phátệ ủ ề ươ ứ ả ấ ượ
tri n d n d n, thông qua các công trình nghiên c u tr c đó c a Mác.Nămể ầ ầ ứ ướ ủ
1845-1846, Mác đã phát hi n ra các hình th c s h u khác nhau trong l chệ ứ ở ữ ị
s : S h u b l c, s h u công xã và s h u Nhà n c, s h u phongử ở ữ ộ ạ ở ữ ở ữ ướ ở ữ
ki n.T t c các hình th c s h u này theo Mác đu g n v i s xu t hi nế ấ ả ứ ở ữ ề ắ ớ ự ấ ệ
c a Nhà n c.ủ ướ
Ti p đn, trong tác ph m “S kh n cùng c a Tri t h c” Mác đa raế ế ẩ ự ố ủ ế ọ ư
quan đi m v s k ti p l n nhau c a các hình thái xã h i, t c ng s nể ề ự ế ế ẫ ủ ộ ừ ộ ả
nguyên thu đn chi m h u nô l , qua phong ki n, t s n đn c ng s nỷ ế ế ữ ệ ế ư ả ế ộ ả
ch nghĩa.Tuy nhiên khi nghiên c u các tr ng h p ph ng Đông, nh tủ ứ ườ ợ ở ươ ấ
là n Đ thì Mác th y không th l y các hình thái kinh t xã h i trên đở Ấ ộ ấ ể ấ ế ộ ể
gi i thích.ả
Khi nghiên c u v n Đ, Mác phát hi n nh ng đc thù c b n c aứ ề Ấ ộ ệ ữ ặ ơ ả ủ
xã h i ph ng Đông. Đó là Nhà n c chuyên chính ph ng Đông và chộ ươ ướ ươ ế
đ công xã nông thôn.ộ
Trong t ch c b máy Nhà n c ph ng Đông có ba b :ổ ứ ộ ướ ươ ộ
- B tài chính (b c p bóc nhân dân chính n c mình).ộ ộ ướ ướ
1
- B chi n tranh (b c p bóc nhân dân các n c khác).ộ ế ộ ướ ướ
- B công trình công c ng.ộ ộ
Ch đ công xã nông thôn, Mác kh ng đnh, đó là nh ng trung tâmế ộ ẳ ị ữ
nh bé t n t i vào m i liên h gi a lao đng nông nghi p và lao đng thỏ ồ ạ ố ệ ữ ộ ệ ộ ủ
công nghi p.(Trong công xã nguyên th y, nông nghi p và th công nghi pệ ủ ệ ủ ệ
không tách r i nhau).ờ
Năm 1853 khi g i th cho Ăngghen, Mác vi t: Nhà vua là k s h uử ư ế ẻ ở ữ
duy nh t t t c m i đt đai trong qu c gia.Tình hình không có ch đ tấ ấ ả ọ ấ ố ế ộ ư
h u v ru ng đt là chìa khoá th c s cho thiên gi i ph ng Đông.ữ ề ộ ấ ự ự ớ ươ
Đn năm 1859, Mác chính th c đa ra khái ni m ph ng th c s nế ứ ư ệ ươ ứ ả
xu t châu Á, coi nó nh m t trong s nh ng ph ng th c s n xu t cóấ ư ộ ố ữ ươ ứ ả ấ
trong l ch s loài ng i.ị ử ườ
Đn tr c năm 1868, Mác cho r ng ph ng th c s n xu t châu Á làế ướ ằ ươ ứ ả ấ
đ ch m t ph ng th c s n xu t phù h p v i xã h i ph ng Đông.Nh ngể ỉ ộ ươ ứ ả ấ ợ ớ ộ ươ ư
sau này khi tham kh o công trình nghiên c u c a Mor (nhà nghiên c uả ứ ủ ơ ứ
sinh h c ng i Đc), Mác cho r ng ph ng th c s n xu t châu Á khôngọ ườ ứ ằ ươ ứ ả ấ
nh ng phù h p và xu t hi n ph bi n ph ng Đông mà c ph ng Tâyữ ợ ấ ệ ổ ế ở ươ ả ươ
trong giai đo n quá đ t xã h i nguyên thu sang xã h i có giai c p, Nhàạ ộ ừ ộ ỷ ộ ấ
n c.Vì th Ăngghen tuy đng ý v i Mác nh ng n i dung và đc tr ngướ ế ồ ớ ữ ộ ặ ư
c a ph ng th c s n xu t châu Á nh ng l i không s d ng khái ni mủ ươ ứ ả ấ ư ạ ử ụ ệ
ph ng th c s n xu t châu Á.ươ ứ ả ấ
Nh ng đc tr ng c a ph c th c s n xu t châu Á theo quan đi mữ ặ ư ủ ứ ứ ả ấ ể
c a các tác gia kinh đi n (Mác-Ăngghen):ủ ể
nh ng tác ph m khác nhau thì nh ng ph ng sán xu t châu ÁỞ ữ ẩ ữ ươ ấ
đc Mác và Ăngghen ch ra (không có tác ph m riêng bi t nào bàn vượ ỉ ẩ ệ ề
ph ng th c s n xu t châu Á).Tuy nhiên ng i ta th ng nh t m y đcươ ứ ả ấ ườ ố ấ ở ấ ặ
tr ng sau:ư
2
M tộ, ch đ công xã nông thôn v i t t c s trì tr b o th c a nóế ộ ớ ấ ả ự ệ ả ủ ủ
(tiêu bi u nh t là công xã nông thôn n Đ)ể ấ ở Ấ ộ
Hai, Nhà n c chuyên ch ph ng Đông.ướ ế ươ
Ba, ch đ s h u t p th v ru ng đt mà ng i đng đu là nhàế ộ ở ữ ậ ể ề ộ ấ ườ ứ ầ
vua và s chi m d ng c a các công xã.ự ế ụ ủ
B nố, s bóc l t theo ki u c ng n p.ự ộ ể ố ạ
Năm, s không tách r i gi a th công nghi p v i nông nghi p, thànhự ờ ữ ủ ệ ớ ệ
th ch m ra đi và khó phát tri n.ị ậ ờ ể
Sáu, s t n t i m t cách kiên trì nh t và lâu dài nh t c a các hìnhự ồ ạ ộ ấ ấ ủ
thái châu Á.
B yả, s n xu t hàng hoá ch m phát tri n.ả ấ ậ ể
Tám, trong ph ng th c s n xu t châu Á, tô và thu k t h p là m t.ươ ứ ả ấ ế ế ợ ộ
Chín, hi p tác (h p tác) gi n đn c a nh ng ng i lao đng d i sệ ợ ả ơ ủ ữ ườ ộ ướ ự
ch huy c a Nhà n c chuyên chính ph ng Đông t o nên nh ng côngỉ ủ ướ ươ ạ ữ
trình xa hoa hay có ích.
M iườ , tính đc chuyên c a ph ng h i và s hình thành nh ng đngộ ủ ườ ộ ự ữ ẳ
c p xã h i.ấ ộ
M i m tườ ộ , s duy trì các tôn giáo c đi, s th n thánh hoá thiênự ổ ạ ự ầ
nhiên.
M i haiườ , tính trì tr và s t n t i dai d ng c a ph ng th c s nệ ự ồ ạ ẳ ủ ươ ứ ả
xu t châu Á.ấ
T đó ta có th rút ra m y đc tr ng:ừ ể ấ ặ ư
-V chính tr : S t n t i c a Nhà n c chuyên ch đi v i quy nề ị ự ồ ạ ủ ướ ế ố ớ ề
l c t i cao n m trong m t cá nhân ng i.ự ố ằ ộ ườ
-V xã h i: S t n t i dai d ng c a công xã nông thôn và s kh cề ộ ự ồ ạ ẳ ủ ự ắ
nghi t c a ch đ đng c p.ệ ủ ế ộ ẳ ấ
3
-V kinh t : S ph bi n c a s h u t p th v ru ng đt màề ế ự ổ ế ủ ở ữ ậ ể ề ộ ấ
ng i đng đu là nhà vua và không có ch đ t h u v ru ng đt.Phátườ ứ ầ ế ộ ư ữ ề ộ ấ
tri n công nghi p và nông nghi p không tách r i nhau.Thành th ch m raể ệ ệ ờ ị ậ
đi và hình th c bóc l t theo ki u c ng n p.ờ ứ ộ ể ố ạ
-V văn hoá: nh h ng n ng n b i tôn giáo.ề Ả ưở ặ ề ở
M c dù ph ng th c s n xu t châu Á đã Mác- Ăngghen nói t i cáchặ ươ ứ ả ấ ớ
đây hàng th k , song đn nay v n còn r t nhi u ý ki n, quan đi m c a cácế ỉ ế ẫ ấ ề ế ể ủ
nhà nghiên c u trong và ngoài n c v v n đ này.ứ ướ ề ấ ề
Quan đi m c a các nhà nghiên c u n c ngoài.ể ủ ứ ướ
T nh ng năm 30 c a th k 20 khi các n c Á, Phi, Mĩ là tinh dànhừ ữ ủ ế ỉ ướ
đc đc l p đi vào xây d ng đt n c thì các h c gi , nh t là các nhàượ ộ ậ ự ấ ướ ọ ả ấ
khoa h c Mác xít, đc bi t quan tâm đn ph ng th c s n xu t châu Á.ọ ặ ệ ế ươ ứ ả ấ
+ Quan đi m c a các h c gi Xô vi t: Vi c nghiên c u th o lu nể ủ ọ ả ế ệ ứ ả ậ
v ph ng th c s n xu t châu Á đã đc gi i h c gi Xô vi t quan tâmề ươ ứ ả ấ ượ ớ ọ ả ế
t lâu.Trong nh ng năm 1925-1931 đã di n ra đt th o lu n v ph ngừ ữ ễ ợ ả ậ ề ươ
th c s n xu t châu Á.K t qu là ch tr ng không tán thành ph ng th cứ ả ấ ế ả ủ ươ ươ ứ
s n xu t châu Á chi m s đông.ả ấ ế ố
Vào nh ng năm 60-70 di n ra m t đt h i th o l n hai v ph ngữ ễ ộ ợ ộ ả ầ ề ươ
th c s n xu t châu Á Liên xô nh ng k t qu không th ng nh t và chiaứ ả ấ ở ư ế ả ố ấ
thành
b n quan đi m khác nhau:ố ể
Quan đi m 1ể: Xem ph ng th c s n xu t châu Á là m t hình tháiươ ứ ả ấ ộ
kinh t xã h i hoàn toàn khác v i các hình thái đã đc nh n th c.Hình tháiế ộ ớ ượ ậ ứ
này có nh ng đc tr ng c b n là toàn b đát đai thu c quy n s h u c aữ ặ ư ơ ả ộ ộ ề ở ữ ủ
Nhà n c.Nhà n c này t n t i trên n n t ng b n v ng là các công xãướ ướ ồ ạ ề ả ề ữ
nông thôn.Nh ng t ch c s n xu t ra c a c i v t ch t b Nhà n c bóc l tữ ổ ứ ả ấ ủ ả ấ ấ ị ướ ộ
4
d i d ng c ng n p.Nh ng nông dân thành viên công xã h p thành giaiướ ạ ố ạ ữ ợ
c p b tr .ấ ị ị
Quan đi m 2ể: Th a nh n có ph ng th c s n xu t châu Á nh ng đóừ ậ ươ ứ ả ấ ư
không ph i m t hình thái kinh t riêng bi t.Ph ng th c s n xu t châu Áả ộ ế ệ ươ ứ ả ấ
là đ nói t i nh ng c ng đng thôn xã có th có m t nhi u hình thái kinhể ớ ữ ộ ồ ể ặ ở ề
t xã h i khác nhau.Trong s này có ng i ch tr ng coi ph ng th cế ộ ố ườ ủ ươ ươ ứ
s n xu t châu Á là m t giai đo n quá đ không rõ r t, không n đnh gi aả ấ ộ ạ ộ ệ ổ ị ữ
công xã nguyên thu và xã h i có giai c p, Nhà n c.ỷ ộ ấ ướ
Quan đi m 3ể: Coi ph ng th c s n châu Á ch là đc đi m c a châuươ ứ ả ỉ ặ ể ủ
Á hay c a ch đ chi m h u nô l hay c a ch đ phong ki n.ủ ế ộ ế ữ ệ ủ ế ộ ế
Quan đi m 4ể: Ph nh n s t n t i c a ph ng th c s n xuât châuủ ậ ự ồ ạ ủ ươ ứ ả
Á.
Vào gi a th p k 80, Liên Xô ti n hành đt th o lu n th 3 vữ ậ ỉ ở ế ợ ả ậ ứ ề
ph ng th c s n xu t châu Á, do Đng c ng s n Liên Xô ch trì, kh ngươ ứ ả ấ ả ộ ả ủ ẳ
đnh s t n t i c a các quan đi m khác nhau c n ti p t c nghiên c u.ị ự ồ ạ ủ ể ầ ế ụ ứ
+ Trung Qu c, v n đ ph ng th c s n xu t châu Á cũng đcỞ ố ấ ề ươ ứ ả ấ ượ
quan tâm. Năm 1929, Quách M t Nh c đa ra quan đi m ph ng th cạ ượ ư ể ươ ứ
s n xu t châu Á là m t giai đo n phát tri n c a xã h i có tr c ch đ nôả ấ ộ ạ ể ủ ộ ướ ế ộ
l .ệ
Năm 1936, nhà s h c Lã Tr n Vũ cho r ng ph ng th c s n xu tử ọ ấ ằ ươ ứ ả ấ
châu Á ch là bi n d ng c a ch đ chi m h u nô l .ỉ ế ạ ủ ế ộ ế ữ ệ
Năm 1959, nhà nghiên c u Lý Quý cho r ng ph ng th c s n xu tứ ằ ươ ứ ả ấ
châu Á là m t hình thái kinh t xã h i riêng bi t n m gi a xã h i nguyênộ ế ộ ệ ằ ữ ộ
thu và xã h i phong ki n, ph nh n tính ph bi n c a ch đ chi m h uỷ ộ ế ủ ậ ổ ế ủ ế ộ ế ữ
nô l , và kh ng đnh xã h i Trung Qu c th i H , Ân (Th ng) là xã h iệ ẳ ị ộ ố ờ ạ ươ ộ
thu c v ph ng th c s n xu t châu Á.ộ ề ươ ứ ả ấ
5